Σε μια κίνηση που απειλεί να αποδομήσει πλήρως την αρχιτεκτονική ασφαλείας που οικοδομήθηκε μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, προχωρά ο Λευκός Οίκος, σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες που βλέπουν το φως της δημοσιότητας. Ο Αμερικανός Πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, φέρεται να επεξεργάζεται και να προωθεί ένα ριζοσπαστικό σχέδιο για τη δημιουργία ενός νέου διεθνούς θεσμού, τον οποίο ονομάζει «Συμβούλιο Ειρήνης».
Η πρόταση αυτή δεν αποτελεί απλώς μια εναλλακτική λύση απέναντι στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, τον οποίο ο Τραμπ έχει πολλάκις χαρακτηρίσει ως «απαρχαιωμένο και αναποτελεσματικό», αλλά εισάγει μια εντελώς νέα φιλοσοφία στις διεθνείς σχέσεις, την έννοια της «συνδρομητικής ασφάλειας».
Η δομή και το «εισιτήριο»
Ο πυρήνας του σχεδίου βασίζεται στην αντίληψη ότι η συμμετοχή στη λήψη των παγκόσμιων αποφάσεων και η εγγύηση της ασφάλειας δεν πρέπει να είναι δωρεάν. Το προτεινόμενο «Συμβούλιο Ειρήνης» θα λειτουργεί ως μια κλειστή λέσχη ισχυρών και προθύμων κρατών, τα οποία θα καλούνται να καταβάλλουν ένα συγκεκριμένο, και μάλιστα υψηλό, οικονομικό αντίτιμο για να διατηρούν τη θέση τους στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Σε αντίθεση με τον ΟΗΕ, όπου όλα τα αναγνωρισμένα κράτη έχουν δικαίωμα ψήφου στη Γενική Συνέλευση ανεξαρτήτως της οικονομικής τους συνεισφοράς, το νέο όργανο που οραματίζεται η Ουάσιγκτον θα λειτουργεί με αυστηρά επιχειρηματικά κριτήρια. Όποια χώρα δεν πληρώνει τη «συνδρομή» της ή δεν ευθυγραμμίζεται με τις βασικές κατευθυντήριες γραμμές των ΗΠΑ, θα αποκλείεται αυτομάτως από τον μηχανισμό λήψης αποφάσεων και, κυρίως, από την ομπρέλα προστασίας του Οργανισμού.
«Pay to Play»: Η εμπορευματοποίηση της ειρήνης
Αναλυτές επισημαίνουν ότι πρόκειται για την επιτομή της πολιτικής του «transactionalism» (πολιτική της συναλλαγής). Ο Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να μετατρέψει την παγκόσμια ειρήνη από δημόσιο αγαθό σε υπηρεσία που παρέχεται έναντι αμοιβής. Το σχέδιο προβλέπει διάφορες «βαθμίδες» συμμετοχής, ανάλογα με το ύψος της οικονομικής συμβολής κάθε κράτους-μέλους.
Οι χώρες που θα επιλέξουν να ενταχθούν στο «Συμβούλιο Ειρήνης» θα απολαμβάνουν προνόμια, όπως εμπορικές διευκολύνσεις με τις ΗΠΑ, πρόσβαση σε προηγμένη στρατιωτική τεχνολογία και άμεση συνδρομή σε περίπτωση κρίσης. Αντίθετα, όσοι παραμείνουν προσκολλημένοι στις παλαιές δομές του ΟΗΕ, κινδυνεύουν να βρεθούν στο περιθώριο, αντιμετωπίζοντας την αδιαφορία ή και την εχθρότητα της υπερδύναμης.
Σοκ στις διπλωματικές αντιπροσωπείες
Η διαρροή του σχεδίου έχει προκαλέσει «διπλωματικό σεισμό» στη Νέα Υόρκη, την έδρα του ΟΗΕ, αλλά και στις Βρυξέλλες. Ευρωπαίοι διπλωμάτες εκφράζουν τον τρόμο τους για το ενδεχόμενο διάλυσης του διεθνούς δικαίου. Εάν η ισχύς και το χρήμα γίνουν τα μοναδικά κριτήρια για τη συμμετοχή στη διεθνή νομιμότητα, τότε τα μικρότερα κράτη και οι αδύναμες οικονομίες θα βρεθούν απολύτως εκτεθειμένα στις ορέξεις των ισχυρών γειτόνων τους.
Για την Ελλάδα, η οποία παραδοσιακά στηρίζει την εξωτερική της πολιτική στον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και στους διεθνείς οργανισμούς, μια τέτοια εξέλιξη εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους. Η αντικατάσταση των θεσμικών κανόνων από οικονομικές συναλλαγές θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα άναρχο τοπίο, όπου το δίκαιο του ισχυρού, θα υπερισχύει των κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Το τέλος της πολυμέρειας;
Το «Συμβούλιο Ειρήνης» φαντάζει ως το τελειωτικό χτύπημα στην πολυμέρεια. Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται αποφασισμένος να παρακάμψει τα βέτο της Ρωσίας και της Κίνας στο Συμβούλιο Ασφαλείας, δημιουργώντας έναν δικό του μηχανισμό όπου οι ΗΠΑ θα έχουν τον απόλυτο έλεγχο. Το ερώτημα που πλανιέται είναι ποιες χώρες θα δεχτούν να συμμετάσχουν σε αυτό το εγχείρημα.
Ήδη, κύκλοι στην Ουάσιγκτον αφήνουν να εννοηθεί ότι έχουν γίνει οι πρώτες κρούσεις σε συμμαχικές χώρες, με το μήνυμα να είναι σαφές, ότι το παλιό σύστημα πέθανε και το νέο έχει τιμοκατάλογο. Η παγκόσμια κοινότητα βρίσκεται μπροστά σε ένα ιστορικό σταυροδρόμι, καλούμενη να αποφασίσει αν θα υπερασπιστεί τις αξίες της ισονομίας των εθνών ή αν θα υποκύψει σε έναν νέο παγκόσμιο καταμερισμό ισχύος με καθαρά οικονομικούς όρους.
