Μια αποκαλυπτική έρευνα της εκπομπής «60 Minutes» του αμερικανικού δικτύου CBS φέρνει στο φως ένα σοβαρό ζήτημα που αφορά τη δημόσια υγεία και την ασφάλεια των τροφίμων στις Ηνωμένες Πολιτείες, με προεκτάσεις που αγγίζουν την παγκόσμια βιομηχανία διατροφής. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο όρος GRAS (Generally Recognized as Safe), δηλαδή «Γενικά Αναγνωρισμένο ως Ασφαλές», ένα νομικό καθεστώς που, ενώ δημιουργήθηκε για να απλοποιήσει τις διαδικασίες για κοινά υλικά, έχει μετατραπεί σε ένα τεράστιο «παραθυράκι» για τις εταιρείες τροφίμων.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, οι Αμερικανοί καταναλωτές –και κατ' επέκταση όσοι καταναλώνουν εισαγόμενα προϊόντα– εκτίθενται σε χημικές ουσίες και πρόσθετα τα οποία δεν έχουν ελεγχθεί ποτέ από τον FDA (Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ), καθώς οι ίδιες οι εταιρείες έχουν τη δυνατότητα να πιστοποιούν την ασφάλεια των προϊόντων τους.
Τι είναι το GRAS και πώς ξεκίνησε
Ο νόμος θεσπίστηκε το μακρινό 1958 με σκοπό να απαλλάξει τον FDA από τον γραφειοκρατικό φόρτο να εγκρίνει συστατικά που ήταν αυταπόδεικτα ασφαλή, όπως το ξύδι, το αλάτι, η μαγειρική σόδα ή τα κοινά μπαχαρικά. Η λογική ήταν απλή: δεν χρειάζεται επιστημονική μελέτη για να αποδειχθεί ότι το πιπέρι είναι ασφαλές προς βρώση.
Ωστόσο, δεκαετίες αργότερα, η βιομηχανία τροφίμων χρησιμοποιεί αυτή τη διάταξη για να εισάγει στην αγορά νέα, σύνθετα χημικά πρόσθετα, χωρίς να υποχρεούται να ενημερώσει την κυβέρνηση. Όπως αναφέρει η έρευνα, οι εταιρείες μπορούν να χαρακτηρίσουν μια ουσία ως GRAS βασιζόμενες σε δικές τους έρευνες, χωρίς να καταθέσουν φάκελο στον FDA. Το αποτέλεσμα είναι ότι, σύμφωνα με εκτιμήσεις ειδικών, υπάρχουν περίπου 1.000 χημικές ουσίες στην αμερικανική τροφική αλυσίδα για τις οποίες ο FDA δεν γνωρίζει απολύτως τίποτα.
Η Σύγκρουση Συμφερόντων: «Ελέγχουμε τους εαυτούς μας»
Το πιο ανησυχητικό σημείο που αναδεικνύει το ρεπορτάζ είναι η διαδικασία λήψης αποφάσεων. Όταν μια εταιρεία θέλει να λανσάρει ένα νέο πρόσθετο, δεν περιμένει την έγκριση των κρατικών αρχών. Αντίθετα, προσλαμβάνει μια επιτροπή επιστημόνων για να αξιολογήσει την ουσία.
Εδώ εγείρεται το ζήτημα της σύγκρουσης συμφερόντων. Οι επιστήμονες αυτοί πληρώνονται απευθείας από την εταιρεία που θέλει να κυκλοφορήσει το προϊόν. Επικριτές του συστήματος, όπως στελέχη της περιβαλλοντικής οργάνωσης Environmental Working Group, τονίζουν ότι το σύστημα είναι σχεδιασμένο ώστε να ευνοεί τη βιομηχανία. «Είναι σαν να πληρώνεις τον δικαστή στο δικαστήριο», αναφέρεται χαρακτηριστικά, καθώς οι εταιρείες επιλέγουν εμπειρογνώμονες που είναι πιθανό να επικυρώσουν την ασφάλεια του προϊόντος τους.
Η Περίπτωση του Αλευριού Tara: Ένα Παράδειγμα προς Αποφυγή
Η έρευνα του CBS αναφέρθηκε σε συγκεκριμένα παραδείγματα που αποδεικνύουν τους κινδύνους της αυτορρύθμισης. Μια χαρακτηριστική περίπτωση αφορά το αλεύρι Tara, το οποίο χρησιμοποιήθηκε σε προϊόντα ως υποκατάστατο. Ενώ το φυτό ήταν γνωστό, η επεξεργασμένη μορφή του δεν είχε ελεγχθεί επαρκώς.
Η ουσία κυκλοφόρησε στην αγορά ως GRAS, αλλά αργότερα συνδέθηκε με σοβαρά προβλήματα υγείας σε καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένης της ηπατικής και νεφρικής βλάβης, οδηγώντας τελικά σε ανάκληση προϊόντων. Αυτό το περιστατικό κατέδειξε ότι το σύστημα λειτουργεί συχνά κατόπιν εορτής: ο FDA παρεμβαίνει μόνο αφού προκύψει το πρόβλημα και έχουν ήδη σημειωθεί κρούσματα.
Η Θέση του FDA και η Έλλειψη Πόρων
Από την πλευρά του, ο FDA παραδέχεται ότι δεν έχει πλήρη γνώση για κάθε συστατικό που κυκλοφορεί. Αξιωματούχοι του Οργανισμού υποστηρίζουν ότι, παρά το «παραθυράκι» του νόμου, η αμερικανική αγορά τροφίμων παραμένει μια από τις ασφαλέστερες στον κόσμο. Τονίζουν ότι, όταν εντοπίσουν κίνδυνο –όπως συνέβη στο παρελθόν με την καφεΐνη που προστέθηκε σε τσίχλες και βάφλες ή με τα τρανς λιπαρά– παρεμβαίνουν για να την απαγορεύσουν ή να την περιορίσουν.
Ωστόσο, το βασικό επιχείρημα των αρχών είναι η έλλειψη πόρων. Ο FDA δηλώνει ότι δεν διαθέτει το προσωπικό και τα κονδύλια για να ελέγχει και να εγκρίνει κάθε νέο συστατικό που αναπτύσσει η ραγδαία εξελισσόμενη τεχνολογία τροφίμων. Έτσι, το σύστημα GRAS παραμένει αναγκαίο κακό για τη λειτουργία της αγοράς, μεταθέτοντας την ευθύνη της ασφάλειας στον ιδιωτικό τομέα.
Τι Σημαίνει αυτό για τον Καταναλωτή
Για τον μέσο πολίτη, η κατάσταση αυτή δημιουργεί ένα περιβάλλον αδιαφάνειας. Πολλά από αυτά τα συστατικά κρύβονται στις ετικέτες υπό τον γενικό όρο «τεχνητά αρώματα» ή «μπαχαρικά», χωρίς να κατονομάζεται η χημική τους σύσταση.
Η αποκάλυψη του «60 Minutes» εγείρει σοβαρά ερωτήματα για το κατά πόσον η νομοθεσία του 1958 μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες του 2026, όπου η χημεία τροφίμων είναι εξαιρετικά περίπλοκη. Οι ειδικοί καλούν για μεταρρύθμιση του πλαισίου, ζητώντας να γίνει υποχρεωτική η ενημέρωση του FDA για κάθε νέο πρόσθετο, ώστε να σταματήσει η πρακτική της «μυστικής» έγκρισης από τις ίδιες τις βιομηχανίες. Μέχρι τότε, το ερώτημα για το τι πραγματικά περιέχει το πιάτο μας παραμένει, εν πολλοίς, αναπάντητο.
