Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Υπάρχουν δηλώσεις που χάνονται μαζί με την επικαιρότητα που τις γέννησε. Υπάρχουν όμως και άλλες που επιστρέφουν χρόνια αργότερα, επειδή οι εξελίξεις τις φέρνουν ξανά στο προσκήνιο.
Μία από αυτές είναι η προειδοποίηση του αείμνηστου επίτιμου Αρχηγού ΓΕΕΘΑ Μιχαήλ Κωσταράκου, η οποία ανακυκλοφορεί τις τελευταίες ώρες στη δημόσια συζήτηση για την Εθνική Άμυνα και τις σχέσεις με την Τουρκία:
«Μην περιμένετε κανέναν να έρθει να μας βοηθήσει. Μόνοι μας θα αμυνθούμε».
Δεν πρόκειται για νέα δήλωση. Ο στρατηγός Κωσταράκος έφυγε από τη ζωή το 2023, ενώ η συγκεκριμένη τοποθέτηση προέρχεται από ομιλία του στην Κατερίνη τον Μάρτιο του 2018. Έναν χρόνο αργότερα, τον Ιούνιο του 2019, επανερχόταν στο θέμα της Εθνικής Άμυνας με μια ακόμη βαριά προειδοποίηση: «Ο χρόνος μας τελειώνει».
Οκτώ χρόνια μετά την πρώτη τοποθέτηση, οι φράσεις αυτές ξαναδιαβάζονται σε ένα εντελώς διαφορετικό στρατηγικό περιβάλλον.
Και συμπίπτουν με μια περίοδο κατά την οποία η Αθήνα δηλώνει ότι έχει επεξεργαστεί όλα τα σενάρια απέναντι σε πιθανή κλιμάκωση, ενώ στην Τουρκία επανέρχεται η πολεμική ρητορική γύρω από τα 12 ναυτικά μίλια και το καθεστώς των ελληνικών νησιών.
«Μην περιμένετε να έρθει κανείς»
Στις 19 Μαρτίου 2018 ο Μιχαήλ Κωσταράκος μιλούσε στην Κατερίνη με θέμα την ασφάλεια και την άμυνα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ήταν μία εξαιρετικά φορτισμένη περίοδος για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Είχε προηγηθεί η σύλληψη των δύο Ελλήνων στρατιωτικών στον Έβρο, ενώ η κατάσταση στο Αιγαίο παρέμενε τεταμένη.
Ο τότε πρόεδρος της Στρατιωτικής Επιτροπής της ΕΕ επέμενε ότι η Ελλάδα δεν μπορούσε να θεωρεί δεδομένο πως σε περίπτωση κρίσης κάποιος τρίτος θα αναλάμβανε να υπερασπιστεί τα ελληνικά συμφέροντα αντί για την ίδια.
Η φράση του ήταν ωμή:
«Μην περιμένετε να έρθει κανείς. Μόνοι μας θα αμυνθούμε».
Η τοποθέτηση δεν ισοδυναμούσε με απόρριψη του ΝΑΤΟ ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αντίθετα, ο ίδιος ανέλυε στην ίδια ομιλία τη σημασία των ευρωπαϊκών αμυντικών πρωτοβουλιών και τον καθοριστικό ρόλο του ΝΑΤΟ.
Το βασικό του επιχείρημα ήταν διαφορετικό, οι συμμαχίες λειτουργούν συμπληρωματικά προς την εθνική ισχύ και όχι ως υποκατάστατο της.
«Η κρίση δεν τελείωσε – Θα γίνουν και άλλα επεισόδια»
Ο Κωσταράκος είχε προειδοποιήσει τότε ότι η κρίση στις σχέσεις με την Τουρκία δεν έπρεπε να αντιμετωπίζεται ως ένα μεμονωμένο επεισόδιο.
Εκτιμούσε ότι η Τουρκία είχε αλλάξει σημαντικά μετά την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016, αποκτώντας πιο έντονα ισλαμικά και εθνικιστικά χαρακτηριστικά.
Για τον ίδιο, αυτό απαιτούσε από την ελληνική πλευρά επιφυλακή, ετοιμότητα, εθνική συνοχή και συνεχή ενίσχυση της αποτροπής.
Δεν προέβλεπε συγκεκριμένο πόλεμο ούτε έδινε χρονοδιάγραμμα σύγκρουσης.
Προειδοποιούσε όμως ότι οι ελληνοτουρκικές εντάσεις δεν είχαν εξαφανιστεί και ότι η Ελλάδα όφειλε να αντιμετωπίζει τη γεωγραφία της ως μόνιμο παράγοντα αμυντικού σχεδιασμού.
Έναν χρόνο μετά: «Ο χρόνος μας τελειώνει»
Τον Ιούνιο του 2019 ο Κωσταράκος έκανε μια δεύτερη παρέμβαση με ακόμη βαρύτερη γλώσσα.
Άσκησε σκληρή κριτική στην τότε κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ–ΑΝΕΛ για την αμυντική πολιτική της προηγούμενης τετραετίας και υποστήριξε ότι η Ελλάδα δεν είχε περιθώριο να συνεχίσει χωρίς ουσιαστική ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων.
Το μήνυμα του ήταν χαρακτηριστικό:
ο διαθέσιμος χρόνος για την αναστροφή της κατάστασης στην Εθνική Άμυνα μειωνόταν.
Επέμενε ιδιαίτερα στην ανάγκη τα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων να διαθέτουν τα μέσα που απαιτούνται για να εκτελέσουν την αποστολή τους.
«Δεν μπορούμε να βασιζόμαστε μονίμως σε ήρωες», ήταν η ουσία της παρέμβασής του.
Τι έχει αλλάξει από τότε
Η Ελλάδα του 2026 δεν βρίσκεται, βεβαίως, στην ίδια αμυντική κατάσταση με την Ελλάδα του 2018 ή του 2019.
Στο διάστημα που μεσολάβησε έχουν προχωρήσει μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα, έχουν ενισχυθεί στρατηγικές συνεργασίες και έχει αλλάξει σημαντικά η δομή των Ενόπλων Δυνάμεων.
Η ΕΕ εξακολουθεί να μην έχει έναν ενιαίο μόνιμο στρατό με την κλασική έννοια, διαθέτει όμως πλέον Rapid Deployment Capacity έως 5.000 στρατιωτών, η οποία έγινε επιχειρησιακή το 2025, καθώς και ένα πολύ ευρύτερο πλέγμα στρατιωτικής συνεργασίας.
Το βασικό ερώτημα που έθετε ο Κωσταράκος ήταν:
Πόσο μπορεί ένα κράτος να βασίζει την ασφάλεια του στην προσδοκία ότι κάποιος άλλος θα αναλάβει το κόστος της δικής του άμυνας;
Και σήμερα η Αθήνα μιλά για «όλα τα σενάρια»
Η επιστροφή των παλιών δηλώσεων του Κωσταράκου συμπίπτει με μία νέα περίοδο έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης δήλωσε την Τετάρτη ότι η ελληνική εκτίμηση δεν δείχνει αυτή τη στιγμή άμεσο κίνδυνο κρίσης στο πεδίο.
Πρόσθεσε όμως πως:
Η Ελλάδα έχει έτοιμα σενάρια για κάθε ενδεχόμενο αύξησης της έντασης και είναι έτοιμη να απαντήσει και στο πεδίο εφόσον απαιτηθεί.
Την ίδια ώρα, στην τουρκική δημόσια συζήτηση επανέρχονται τα 12 ναυτικά μίλια, το casus belli και ακραίες απόψεις για το καθεστώς ελληνικών νησιών.
Δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα βρίσκεται στα πρόθυρα πολέμου.
Σημαίνει όμως ότι η έννοια της αποτροπής βρίσκεται ξανά στο κέντρο της συζήτησης.
Δεν ήταν προφητεία – Ήταν στρατηγική προειδοποίηση
Θα ήταν εύκολο, αλλά λάθος, να παρουσιάσει κανείς σήμερα τα λόγια του Μιχαήλ Κωσταράκου ως «προφητεία».
Δεν ήταν.
Ήταν η τοποθέτηση ενός ανθρώπου που είχε βρεθεί στην κορυφή των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων και στη συνέχεια στην κορυφή της στρατιωτικής δομής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το μήνυμα που επαναλάμβανε ήταν πολύ πιο συγκεκριμένο:
Ισχυρές συμμαχίες, αλλά και ισχυρές ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις. Διπλωματία, αλλά και αποτροπή. Συνεργασίες, αλλά χωρίς την ψευδαίσθηση ότι την κρίσιμη στιγμή η εθνική άμυνα μπορεί να ανατεθεί σε τρίτους.
Και ίσως γι' αυτό μία φράση που ειπώθηκε το 2018 ξανακυκλοφορεί οκτώ χρόνια αργότερα:
«Μην περιμένετε κανέναν να έρθει να μας βοηθήσει. Μόνοι μας θα αμυνθούμε».
