Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Μία φράση για τις θαλάσσιες ζώνες, μία σαφής αναφορά στην UNCLOS και η προειδοποίηση του Κυριάκου Μητσοτάκη ότι «σταθερότητα δεν σημαίνει υποχωρητικότητα ούτε ανοχή σε τετελεσμένα» συμπυκνώνουν ίσως καλύτερα από οτιδήποτε άλλο το αποτέλεσμα της τριμερούς Ελλάδας–Αιγύπτου–Κύπρου στο Ελ Αλαμέιν.
Η Κοινή Διακήρυξη που υιοθέτησαν ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι και ο Νίκος Χριστοδουλίδης δεν κατονομάζει την Τουρκία.
Περιλαμβάνει, όμως, σαφείς αρχές για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, τον σεβασμό της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων, την αποχή από την απειλή ή χρήση βίας και την εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου στην Ανατολική Μεσόγειο.
Και αυτές οι διατυπώσεις αποκτούν ιδιαίτερο βάρος σε μία περιοχή όπου οι διαφορετικές αντιλήψεις Αθήνας και Άγκυρας για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες παραμένουν στην καρδιά των ελληνοτουρκικών διαφορών.
Η φράση της Διακήρυξης που έχει ιδιαίτερη σημασία
Στο κείμενο που υιοθέτησαν οι τρεις ηγέτες υπάρχει μία εξαιρετικά συγκεκριμένη διατύπωση.
Ελλάδα, Κύπρος και Αίγυπτος επαναβεβαιώνουν ότι κάθε συμφωνία ή Μνημόνιο Κατανόησης που αφορά την οριοθέτηση θαλάσσιας δικαιοδοσίας πρέπει να συνάπτεται σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας – UNCLOS.
Δεν υπάρχει αναφορά σε συγκεκριμένη χώρα ή συγκεκριμένο μνημόνιο.
Η διατύπωση, ωστόσο, έχει σαφή περιφερειακή σημασία, καθώς η νομιμότητα και η μεθοδολογία των συμφωνιών θαλάσσιας οριοθέτησης αποτελούν εδώ και χρόνια βασικό σημείο αντιπαράθεσης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αθήνα και το Κάιρο έχουν ήδη αποδείξει στην πράξη τη δική τους προσέγγιση, υπογράφοντας το 2020 τη συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ.
Μητσοτάκης: «Όχι ανοχή σε τετελεσμένα»
Ακόμη πιο ευθεία ήταν η πολιτική διατύπωση του Έλληνα πρωθυπουργού μετά τη συνάντηση.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης τόνισε ότι η Ελλάδα επιδιώκει σχέσεις καλής γειτονίας και σταθερότητα, πάντα στη βάση του Διεθνούς Δικαίου.
Έσπευσε, όμως, να προσθέσει ότι η σταθερότητα δεν σημαίνει υποχωρητικότητα ούτε ανοχή σε τετελεσμένα.
Υπογράμμισε παράλληλα ότι η Ελλάδα δεν φοβάται ούτε να υπερασπιστεί τις θέσεις της με αυτοπεποίθηση ούτε να συνομιλήσει, παρουσιάζοντας τις δύο επιλογές ως συμπληρωματικές πλευρές της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.
Η δήλωση έγινε σε μία περίοδο κατά την οποία τα ζητήματα των θαλάσσιων ζωνών, των 12 ναυτικών μιλίων και του τουρκικού casus belli έχουν επιστρέψει δυναμικά στην ελληνοτουρκική δημόσια συζήτηση.
Κυριαρχία, εδαφική ακεραιότητα και απειλή βίας
Η Κοινή Διακήρυξη πηγαίνει ακόμη ένα βήμα παραπέρα στο θεσμικό πλαίσιο.
Οι τρεις χώρες επαναλαμβάνουν την ανάγκη σεβασμού της κυριαρχίας, της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών, ενώ υπογραμμίζουν την υποχρέωση αποχής από την απειλή ή χρήση βίας.
Παράλληλα, απορρίπτουν ενέργειες που μπορούν να αυξήσουν την ένταση, να υπονομεύσουν την περιφερειακή σταθερότητα ή να απειλήσουν την ειρήνη και την ασφάλεια.
Πρόκειται για γενικές αρχές του διεθνούς συστήματος και όχι για διατύπωση αποκλειστικά εναντίον της Άγκυρας.
Η συγκέντρωσή τους, όμως, στο ίδιο κείμενο μαζί με την ειδική αναφορά στις θαλάσσιες οριοθετήσεις και την UNCLOS δίνει στη Διακήρυξη σαφές βάρος για τις ισορροπίες της Ανατολικής Μεσογείου.
GREGY: Η Αίγυπτος ως ενεργειακή γέφυρα προς την Ευρώπη
Το δεύτερο μεγάλο σκέλος της συνάντησης αφορά την ενέργεια.
Οι τρεις ηγέτες επαναβεβαίωσαν τη στήριξή τους στο GREGY, την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Αιγύπτου, η οποία σχεδιάζεται να μεταφέρει ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές της Βόρειας Αφρικής προς την Ελλάδα και από εκεί στην ευρωπαϊκή αγορά.
Ο Μητσοτάκης χαρακτήρισε το έργο στρατηγικής σημασίας, συνδέοντάς το ευθέως με την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και τον ρόλο της Ανατολικής Μεσογείου ως ενεργειακής γέφυρας μεταξύ Αφρικής και ευρωπαϊκής ηπείρου.
Παράλληλα, προχωρά η συνεργασία στον φυσικό αέριο.
Το σχέδιο προβλέπει ότι φυσικό αέριο από κυπριακά κοιτάσματα θα μπορεί να κατευθύνεται στις αιγυπτιακές υποδομές, να υγροποιείται και στη συνέχεια να φτάνει στην Ευρώπη, μεταξύ άλλων μέσω των ελληνικών εγκαταστάσεων στη Ρεβυθούσα και την Αλεξανδρούπολη και του Κάθετου Διαδρόμου.
Κοινή γραμμή και για τη Λιβύη
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η αναφορά στη Λιβύη.
Οι τρεις χώρες επαναβεβαίωσαν τη στήριξή τους στην κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και την εθνική ενότητα της χώρας, ζητώντας πολιτική διαδικασία λιβυκής ιδιοκτησίας υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών.
Το κείμενο ζητά επίσης την αποχώρηση όλων των ξένων δυνάμεων και μισθοφόρων από τη Λιβύη και τη διεξαγωγή προεδρικών και κοινοβουλευτικών εκλογών το συντομότερο δυνατό.
Για την Αθήνα, η Λιβύη παραμένει ιδιαίτερα κρίσιμο πεδίο τόσο λόγω των θαλάσσιων ζωνών όσο και λόγω της αύξησης των μεταναστευτικών ροών από τις ανατολικές ακτές της χώρας.
Ο Μητσοτάκης αναφέρθηκε ειδικά στην ανάγκη δραστικού περιορισμού των παράνομων ροών από την Ανατολική Λιβύη προς την Ελλάδα.
Η Αίγυπτος επαναλαμβάνει τη θέση της για το Κυπριακό
Η Διακήρυξη περιλαμβάνει επίσης σαφή στήριξη στις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ και της Προσωπικής Απεσταλμένης του για επανέναρξη των συνομιλιών στο Κυπριακό.
Οι τρεις ηγέτες τάσσονται υπέρ συνολικής διευθέτησης εντός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών και σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Η θέση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη Λευκωσία, καθώς επιβεβαιώνεται από το Κάιρο σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία εξακολουθεί να προωθεί διαφορετική προσέγγιση για το μέλλον του νησιού.
Το Ελ Αλαμέιν και η προσπάθεια της Άγκυρας να πλησιάσει το Κάιρο
Η τριμερής πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία έχει βελτιώσει αισθητά τις σχέσεις της με την Αίγυπτο και επιχειρεί να διευρύνει τα περιφερειακά της δίκτυα συνεργασίας.
Η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει ότι το Κάιρο καλείται να επιλέξει μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας.
Η Αίγυπτος επιδιώκει σχέσεις και με τις δύο πλευρές στη βάση των δικών της συμφερόντων.
Αυτό που προκύπτει, όμως, από το Ελ Αλαμέιν είναι ότι ο θεσμικός άξονας Ελλάδας–Κύπρου–Αιγύπτου παραμένει ενεργός και εμβαθύνεται, με συγκεκριμένες συμφωνίες, έργα ενέργειας και κοινές θέσεις στο Διεθνές Δίκαιο.
Η Συμφωνία της Μέκκας μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν αποτελεί επίσης νέα παράμετρο στις περιφερειακές ισορροπίες, χωρίς όμως η χθεσινή τριμερής να παρουσιάστηκε επισήμως ως απάντηση σε αυτή.
Το μήνυμα χωρίς να κατονομάζεται ο παραλήπτης
Η Τριμερής του Ελ Αλαμέιν δεν ήταν μια αντιτουρκική σύνοδος και οι τρεις ηγέτες φρόντισαν να παρουσιάσουν το σχήμα ως συνεργασία θετικής ατζέντας που δεν στρέφεται εναντίον τρίτων χωρών.
Αυτό δεν αναιρεί το πολιτικό βάρος των όσων υπέγραψαν.
UNCLOS στις θαλάσσιες οριοθετήσεις, σεβασμός κυριαρχίας και εδαφικής ακεραιότητας, αποχή από απειλή ή χρήση βίας και απόρριψη τετελεσμένων.
Χωρίς να κατονομάζεται η Τουρκία, το πλαίσιο που έθεσαν Αθήνα, Λευκωσία και Κάιρο είναι σαφές.
Και για την Ελλάδα, το σημαντικότερο αποτέλεσμα της συνάντησης είναι ότι η στρατηγική σχέση με την Αίγυπτο συνεχίζει να παράγει κοινές, γραπτές θέσεις πάνω στα ζητήματα που βρίσκονται στον πυρήνα της ασφάλειας και των θαλάσσιων ισορροπιών της Ανατολικής Μεσογείου.
