Υπάρχουν μαχητικά αεροσκάφη που απλά μπαίνουν σε υπηρεσία και υπάρχουν και αεροσκάφη που χτίζονται γύρω από έναν μύθο. Το ρωσικό Su-57 Felon ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία. Από την πρώτη στιγμή που παρουσιάστηκε, η Μόσχα το περιέγραψε ως την απάντηση της Ρωσίας στα πιο προηγμένα δυτικά stealth μαχητικά, ένα αεροσκάφος που δεν θα ανταγωνιζόταν μόνο την πέμπτη γενιά αλλά θα έφερνε στοιχεία από το μέλλον.
Για χρόνια όμως η πραγματικότητα ήταν πιο περίπλοκη. Καθυστερήσεις, περιορισμένη παραγωγή, αμφισβήτηση για τις πραγματικές δυνατότητες stealth και ένας στόλος πολύ μικρότερος από αυτόν που αρχικά είχε ανακοινωθεί. Και τώρα, μέσα στους τελευταίους μήνες, Ρώσοι στρατιωτικοί αναλυτές και κρατικά μέσα υποστηρίζουν ότι το πρόγραμμα περνά στη δεύτερη φάση του και ότι οι νέες αναβαθμίσεις μεταμορφώνουν το Su-57 σε κάτι που βρίσκεται ανάμεσα σε μαχητικό 5ης και 6ης γενιάς.
Πόσο αληθινό είναι αυτό; Τι αλλάζει πραγματικά πάνω στο αεροσκάφος; Και μήπως τελικά βλέπουμε το πρώτο βήμα προς μια νέα κατηγορία ρωσικών μαχητικών;
Οι Νέες Αναβαθμίσεις
Για να καταλάβουμε γιατί γίνεται τόσος θόρυβος γύρω από τις νέες αναβαθμίσεις, πρέπει πρώτα να θυμηθούμε τι ακριβώς είναι το Su-57.
Το Su-57 σχεδιάστηκε ως μαχητικό πολλαπλού ρόλου πέμπτης γενιάς. Αυτό σημαίνει ότι θεωρητικά συνδυάζει χαμηλή παρατηρησιμότητα, υψηλή ευελιξία, προηγμένους αισθητήρες, δικτυοκεντρικές δυνατότητες και ικανότητα να επιχειρεί απέναντι σε σύγχρονα συστήματα αεράμυνας.
Όμως οι τελευταίες ανακοινώσεις της Ρωσίας δεν εστιάζουν τόσο στο ίδιο το αεροσκάφος όσο στο οικοσύστημα γύρω του.
Η πρώτη μεγάλη αλλαγή αφορά τη νέα γενιά ηλεκτρονικών και συστημάτων αισθητήρων. Η ρωσική πλευρά υποστηρίζει ότι το αναβαθμισμένο Su-57 αποκτά μεγαλύτερη ικανότητα συλλογής και σύνθεσης δεδομένων από πολλαπλές πηγές ταυτόχρονα. Με απλά λόγια, ο πιλότος υποτίθεται ότι βλέπει πιο καθαρά το πεδίο μάχης και λαμβάνει αποφάσεις ταχύτερα.
Το δεύτερο και ίσως σημαντικότερο στοιχείο αφορά την τεχνητή νοημοσύνη και τον βαθμό αυτοματοποίησης. Σύμφωνα με τις δηλώσεις που έχουν γίνει, το αεροσκάφος αποκτά λειτουργίες που επιτρέπουν στο σύστημα να βοηθά ενεργά τον χειριστή στη διαχείριση στόχων, στον ηλεκτρονικό πόλεμο και στη γενικότερη λήψη αποφάσεων.
Και εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον.
Γιατί ακριβώς αυτά τα χαρακτηριστικά είναι που συζητούνται διεθνώς για τα μαχητικά έκτης γενιάς.
Ένα ακόμη στοιχείο είναι η συνεργασία με μη επανδρωμένα συστήματα. Η Ρωσία εδώ και καιρό αναπτύσσει την ιδέα ότι το Su-57 θα λειτουργεί ως αεροσκάφος διοίκησης για drones συνοδείας. Η πιο γνωστή περίπτωση είναι το πρόγραμμα S-70 Okhotnik.
Το σενάριο είναι σχετικά απλό αλλά φιλόδοξο: το επανδρωμένο μαχητικό παραμένει σε ασφαλέστερη απόσταση ενώ τα drones εκτελούν αποστολές αναγνώρισης, ηλεκτρονικού πολέμου ή ακόμα και κρούσης.
Αν κάτι τέτοιο εφαρμοστεί αποτελεσματικά, αλλάζει πλήρως τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται ένα μαχητικό αεροσκάφος.
Οι αναφορές μιλούν επίσης για νέες επιλογές οπλισμού, μεγαλύτερη εμβέλεια εμπλοκής και βελτιωμένη σύνδεση δεδομένων μεταξύ διαφορετικών μονάδων.
Υπάρχουν επίσης συνεχείς αναφορές για περαιτέρω εξέλιξη των κινητήρων νέας γενιάς που θεωρητικά θα επιτρέψουν καλύτερη απόδοση, χαμηλότερη κατανάλωση και βελτιωμένα χαρακτηριστικά υπερηχητικής πτήσης χωρίς μετάκαυση.
Αν όλα αυτά ακούγονται σαν τεράστιο άλμα, είναι επειδή πράγματι στα χαρτιά μοιάζουν εντυπωσιακά.
Αλλά εδώ αρχίζουν και τα δύσκολα ερωτήματα.
Πλησιάζει την 6η Γενιά ή Όχι
Όταν ακούμε τη φράση «κάτι μεταξύ 5ης και 6ης γενιάς», χρειάζεται προσοχή.
Δεν υπάρχει επίσημος παγκόσμιος ορισμός για το τι είναι ένα μαχητικό έκτης γενιάς. Όμως υπάρχουν κάποια χαρακτηριστικά που εμφανίζονται σχεδόν σε όλες τις σχετικές συζητήσεις.
Εξαιρετικά προηγμένη δικτύωση, χρήση τεχνητής νοημοσύνης, συνεργασία με drones, χαμηλότερο ίχνος εντοπισμού, δυνατότητες ηλεκτρονικού πολέμου νέου επιπέδου και υψηλός βαθμός αυτοματοποίησης.
Και θεωρητικά το αναβαθμισμένο Su-57 φαίνεται να προσπαθεί να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση.
Ωστόσο υπάρχει μια τεράστια διαφορά ανάμεσα στο να παρουσιάσεις δυνατότητες και στο να τις εφαρμόσεις σε μεγάλη κλίμακα.
Η Ρωσία έχει αποδείξει πολλές φορές ότι μπορεί να αναπτύξει εξαιρετικά προηγμένες στρατιωτικές τεχνολογίες. Το πρόβλημα ιστορικά εμφανίζεται όταν πρέπει να περάσει από το πρωτότυπο στη μαζική παραγωγή.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αδυναμία του Su-57.
Παρά τα χρόνια ανάπτυξης και τις υψηλές προσδοκίες, οι αριθμοί παραγωγής παραμένουν περιορισμένοι σε σύγκριση με τους δυτικούς ανταγωνιστές του.
Για ένα αεροσκάφος αυτής της κατηγορίας, δεν αρκεί να είναι τεχνολογικά εντυπωσιακό. Πρέπει να παράγεται αρκετά γρήγορα, να υποστηρίζεται επιχειρησιακά και να μπορεί να συντηρείται χωρίς υπερβολικό κόστος.
Γιατί τελικά ένας στόλος δέκα εξαιρετικών αεροσκαφών δεν έχει την ίδια αξία με έναν στόλο εκατοντάδων που μπορούν να επιχειρούν καθημερινά.
Αυτό είναι το σημείο που θα καθορίσει αν το Su-57 θα γραφτεί στην ιστορία ως επανάσταση ή ως μια εξαιρετικά φιλόδοξη ιδέα που δεν έφτασε ποτέ στην πλήρη της μορφή.
Το βέβαιο είναι ότι η Ρωσία συνεχίζει να επενδύει στο πρόγραμμα και προσπαθεί να το μετατρέψει από ένα περιορισμένο stealth μαχητικό σε μια ολοκληρωμένη πλατφόρμα αεροπορικού πολέμου επόμενης γενιάς.
Και αν οι υποσχέσεις για τεχνητή νοημοσύνη, συνεργασία με drones και νέες επιχειρησιακές δυνατότητες υλοποιηθούν, τότε το Su-57 ίσως αποκτήσει έναν εντελώς διαφορετικό ρόλο μέσα στα επόμενα χρόνια.
Μέχρι τότε όμως, η μεγαλύτερη μάχη του δεν θα δοθεί στον αέρα.
Θα δοθεί στη γραμμή παραγωγής.
Γιατί εκεί θα φανεί αν το αεροσκάφος που παρουσιάζεται ως κάτι μεταξύ 5ης και 6ης γενιάς μπορεί πραγματικά να αλλάξει τις ισορροπίες ή αν θα παραμείνει ένα τεχνολογικό επίτευγμα σε μικρούς αριθμούς.
