Έναν χρόνο μετά την ενθρόνισή του στην Αγία Έδρα, ο Πάπας Λέων ΙΔ’ εξέδωσε σήμερα την πρώτη του εγκύκλιο για τους κινδύνους της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ), που μοιάζει με κήρυξη πολέμου εναντίον των τεχνολογικών γιγάντων και των «αυτόνομων μηχανών θανάτου».
Στην εγκύκλιο, που έχει περισσότερες από 100 σελίδες και 245 παραγράφους, ο τίτλος είναι «Magnifica Humanitas» («Μεγαλοπρεπής Ανθρωπότητα»), το μήνυμα του προκαθημένου της Καθολικής Εκκλησίας είναι σαφές: «Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει “πολύτιμο βοήθημα”, αλλά απειλεί επίσης τη δημοκρατία, την ελευθερία, ακόμη και την ίδια τη ζωή», σύμφωνα με τον Μιχάλη Ψύλο και το naftemporiki.gr
Ιδιαίτερα ανησυχητικό, σύμφωνα με τον Πάπα, είναι ότι «μικρές, πολύ ισχυρές ομάδες θα μπορούσαν να ελέγχουν την πληροφορία και την κατανάλωση, να επηρεάζουν τις δημοκρατικές διαδικασίες και να επηρεάζουν την οικονομική δυναμική».
«Αφοπλισμός της τεχνολογίας»
Ο προκαθήμενος της Καθολικής Εκκλησίας θεωρείται ως «ψηφιακός» Πάπας που έχει το δικό του προφίλ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και συνεχίζει να χρησιμοποιεί το WhatsApp ή να σερφάρει στο Διαδίκτυο. Αξιώνει όμως αυστηρούς κανόνες, που να διέπουν τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης, ειδικά όταν πρόκειται για «δημόσια αγαθά και θεμελιώδη δικαιώματα».
Επέμεινε επίσης ότι τα δεδομένα των χρηστών δεν πρέπει απλώς να παραδίδονται σε εταιρείες. «Πρέπει να «αφοπλιστεί η τεχνολογία» για να «απελευθερωθεί από τα μονοπώλια» των Big Tech, που έχουν «μεγαλύτερη επιρροή από τις κυβερνήσεις».
Μια νέα Βαβέλ
Η λέξη «ανθρώπινη αξιοπρέπεια» εμφανίζεται μάλιστα 101 φορές στην εγκύκλιο του Λέοντα ΙΔ΄. Η έκφραση «κοινό καλό» εμφανίζεται επίσης 61 φορές.
Και οι δύο αυτές έννοιες απειλούνται από τη «δύναμη» και την «ευρύτητα των αναδυόμενων τεχνολογιών» που κινδυνεύουν να οδηγήσουν τον κόσμο προς «μια νέα μορφή Βαβέλ: μια μεγαλοπρεπή αλλά απάνθρωπη κατασκευή» στην οποία η κυρίαρχη λογική είναι αυτή της «αποτελεσματικότητας και του κέρδους», στην οποία η εξουσία συγκεντρώνεται «σε λίγα χέρια» «ιδιωτικών, συχνά συναλλακτικών, φορέων, εξοπλισμένων με πόρους και ικανότητα παρέμβασης, ανώτερες από εκείνες πολλών κυβερνήσεων».
Οι δυνάμεις αυτές, λέει ο Πάπας στην εγκύκλιό του, επιβάλλουν μια ψηφιακή «αποικιοκρατία» που «ιδιοποιείται δεδομένα, μετατρέποντας τις προσωπικές ζωές σε εκμεταλλεύσιμες πληροφορίες», στην οποία «τα όρια μεταξύ αληθούς και ψευδούς» είναι θολά, η αλήθεια χειραγωγείται μαζί με την κοινή γνώμη, στην οποία η «ανησυχία» για την τεχνολογική ανεργία γίνεται πιο έντονη.
«Κοινωνικός έλεγχος»
Ο Ποντίφικας κάνει λόγο για «κοινωνικό έλεγχο» μέσω αλγορίθμων που διαμορφώνουν απόψεις και ιδέες, στην οποία οι πόλεμοι βλέπουν «την επιλογή χρήσης θανατηφόρας βίας» να εμπιστεύεται «αυτοματοποιημένες διαδικασίες».
Η έκκληση του Πάπα είναι να «παραμείνουμε βαθιά άνθρωποι» και να «λερώσουμε τα χέρια μας» για να «σταματήσουμε το εργοτάξιο μιας ακόμη Βαβέλ».
Ο Πάπας μιλάει για μια «σιωπηλή αδικία» που «αντιφάσκει με την αναπαλλοτρίωτη φύση του ατόμου». Εξ ου και η ανάγκη «αφοπλισμού της τεχνολογίας», που σημαίνει «αφαίρεσή της από τα μονοπώλια» και ο «αγώνας δρόμου για τον πιο αποτελεσματικό αλγόριθμο και τη μεγαλύτερη βάση δεδομένων» για την «εδραίωση ενός γεωπολιτικού ή εμπορικού πλεονεκτήματος έναντι όλων των άλλων». Αλλά, προειδοποιεί, αυτό «δεν σημαίνει αποποίηση της τεχνολογίας, αλλά αποτροπή της από το να κυριαρχήσει στην ανθρωπότητα».
Η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι θέσεις εργασίας
Οι περισσότεροι διευθύνοντες σύμβουλοι επιχειρήσεων παγκοσμίως, ετοιμάζονται άλλωστε, να περικόψουν θέσεις εργασίας λόγω της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) τα επόμενα δύο χρόνια, σύμφωνα με την έκθεση Global Talent Trends της συμβουλευτικής εταιρείας Mercer.
Η έρευνα, στην οποία συμμετείχαν περίπου 12.000 ανώτατα στελέχη επιχειρήσεων, έδειξε ότι το 63% θεωρεί ότι οι νέες ευκαιρίες που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη για τον επανασχεδιασμό ή την αυτοματοποίηση των ροών εργασίας είναι πολύ πιο σημαντικός μοχλός για την αύξηση της κερδοφορίας των επιχειρήσεων, από το ανθρώπινο δυναμικό.
Μόλις το 32% των στελεχών που συμμετείχαν στην έρευνα πιστεύουν ότι το εργατικό δυναμικό τους μπορεί επί του παρόντος να συνδυάσει τις ανθρώπινες και τις μηχανικές δυνατότητες με ουσιαστικό τρόπο.
Στη βιομηχανία, πολλές εταιρείες ήδη πειραματίζονται με νυχτερινές βάρδιες χωρίς προσωπικό. Οι έρευνες δείχνουν ότι οι εγκαταστάσεις παραγωγής χωρίς εργάτες θα μπορούσαν να μειώσουν το λειτουργικό κόστος έως και 25%.
Ο φόβος της απώλειας εργασίας
Την ίδια ώρα, ο φόβος της απώλειας εργασίας λόγω της Τεχνητής Νοημοσύνης έχει σοβαρό αντίκτυπο στο εργασιακό περιβάλλον. Σύμφωνα με την έρευνα της Mercer, το 2026 μόνο το 44% των εργαζομένων ανέφερε ότι αισθάνεται ικανοποιημένοι στη δουλειά τους. Για σύγκριση, το ποσοστό αυτό ήταν 66%, το 2024.
Η υπαρξιακή αβεβαιότητα είναι τόσο διαδεδομένη, που οι ερευνητές προτείνουν ήδη έναν συγκεκριμένο όρο γι’ αυτήν: «Δυσλειτουργία Αντικατάστασης Τεχνητής Νοημοσύνης» (AIRD)- ένα είδος άγχους που προκαλείται από την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η Mercer προειδοποιεί πάντως ότι το εξαντλημένο εργατικό δυναμικό, η επαγγελματική εξουθένωση και η έλλειψη δεξιοτήτων θα μπορούσαν να ακυρώσουν τα αναμενόμενα κέρδη παραγωγικότητας από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Από την άλλη πλευρά, οι επενδυτές προτιμούν ήδη εταιρείες με μια «κουλτούρα με ψηφιακό προσανατολισμό και δυνατότητα τεχνητής νοημοσύνης», η οποία αυξάνει περαιτέρω την πίεση στις εταιρείες να επιταχύνουν τον αυτοματισμό.
«Θύματα» οι νέοι
Η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης αναμένεται να πλήξει ιδιαίτερα τους νέους επαγγελματίες. Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης είναι κυρίως αποτελεσματικά εκεί όπου προκύπτουν τυποποιημένες, βασισμένες σε κανόνες, εργασίες: έρευνα, αναφορά, τυποποιημένη αλληλογραφία και απλός προγραμματισμός. Αυτές είναι ακριβώς οι δραστηριότητες που παραδοσιακά ανατίθενται σε νεότερο προσωπικό και θεωρούνται ως εφαλτήριο για περαιτέρω επαγγελματική εξέλιξη. Σύμφωνα με άλλη παγκόσμια έρευνα που διεξήχθη από το Oliver Wyman Forum με τη συμμετοχή 415 CEO, το 43% ανέφερε ότι σχεδιάζουν να μειώσουν συστηματικά τις κατώτερες διευθυντικές θέσεις μέσα στα επόμενα ένα έως δύο χρόνια. Το ποσοστό αυτό ήταν 17% πέρυσι.
Οι συνέπειες είναι ήδη εμφανείς. Σύμφωνα με τους New York Times, αρκετές μελέτες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η αγορά εργασίας για άτομα ηλικίας 22 έως 27 ετών είναι τόσο κακή όσο ήταν από τις χειρότερες ημέρες της πανδημίας του κορωνοϊού.
Πολλές εταιρείες προτιμούν να προσλαμβάνουν έμπειρους επαγγελματίες ή να παγώνουν εντελώς τα προγράμματα προσλήψεων παρά να επενδύουν σε μακροπρόθεσμη εκπαίδευση. Σύμφωνα με μια εσωτερική παρουσίαση, η εταιρεία συμβούλων PwC έχει ήδη μειώσει την πρόσληψη πανεπιστημιακών αποφοίτων, λόγω του «επιπτώσεων της Τεχνητής Νοημοσύνης».
Αντιδημοφιλής η ΑΙ στους νέους
Το γεγονός αυτό αυξάνει την απογοήτευση μεταξύ των νέων εργαζομένων. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι η χρήση εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης στη Γενιά Ζ έχει παραμείνει στάσιμη. Αντί για ψηφιακό ενθουσιασμό, κυριαρχούν ο φόβος, ο θυμός και το αίσθημα καταπόνησης.
Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του NBC News στις ΗΠΑ, η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι τόσο αντιδημοφιλής στους Αμερικανούς ψηφοφόρους, που ακόμη και η αμφιλεγόμενη υπηρεσία μετανάστευσης ICE αντιμετωπίζεται πιο θετικά. Παρά την άνθηση της Τεχνητής Νοημοσύνης, η Mercer τονίζει πάντως τη σημασία των δεξιοτήτων που δεν μπορούν να αυτοματοποιηθούν: δημιουργική επίλυση προβλημάτων, αντιμετώπιση ασαφειών και ικανότητα κριτικής χρήσης εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης, αντί για τυφλή εμπιστοσύνη στη «βούλησή» της.
