Σε μια κίνηση υψηλής στρατηγικής που αλλάζει τα δεδομένα στην ευρωπαϊκή σκακιέρα προχωρά η γαλλική κυβέρνηση. Ο πρωθυπουργός Μισέλ Μπαρνιέ ανακοίνωσε την απόφαση της Γαλλίας να προσφύγει στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης θέτοντας ζήτημα συμβατότητας της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ και Mercosur με τις ιδρυτικές Συνθήκες της Ένωσης. Δεν πρόκειται για μια απλή νομική διαδικασία αλλά για μια πολιτική ενέργεια ολκής που στόχο έχει να φρενάρει τις διαδικασίες και να δημιουργήσει νέα τετελεσμένα στις Βρυξέλλες.
Το νομικό οπλοστάσιο και το άρθρο 218
Η επιλογή του Παρισιού να ενεργοποιήσει το άρθρο 218 παράγραφος 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί τον πυρήνα της γαλλικής στρατηγικής. Η συγκεκριμένη διάταξη παρέχει σε κάθε κράτος μέλος το δικαίωμα να ζητήσει τη γνωμοδότηση του Δικαστηρίου σχετικά με το αν μια υπό διαπραγμάτευση συμφωνία συνάδει με το ενωσιακό δίκαιο.
Ο στόχος της χρονοκαθυστέρησης
Η προσφυγή αυτή λειτουργεί πρωτίστως ως μοχλός πίεσης χρόνου. Η διαδικασία γνωμοδότησης από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο είναι εκ των πραγμάτων χρονοβόρα και απαιτεί αρκετούς μήνες μέχρι την έκδοση τελικής απόφασης. Αυτό ακριβώς επιδιώκει ο Μισέλ Μπαρνιέ. Σκοπός είναι να «παγώσει» κάθε διαδικασία υπογραφής τουλάχιστον μέχρι το επόμενο καλοκαίρι. Το βλέμμα της γαλλικής διπλωματίας είναι στραμμένο στη Σύνοδο Κορυφής ΕΕ και CELAC που έχει προγραμματιστεί για τον Ιούνιο του 2025. Μέχρι τότε η Γαλλία ελπίζει να έχει διαμορφώσει νέες συμμαχίες ή να έχει πετύχει την επαναδιαπραγμάτευση κρίσιμων όρων.
Οι «κόκκινες γραμμές» του Παρισιού
Η γαλλική κυβέρνηση δεν αντιδρά στη συμφωνία χωρίς αιτία. Υπάρχουν συγκεκριμένοι πυλώνες στους οποίους βασίζεται η επιχειρηματολογία της και οι οποίοι αφορούν τόσο την προστασία του περιβάλλοντος όσο και την οικονομική επιβίωση του πρωτογενούς τομέα.
Περιβάλλον και Συμφωνία του Παρισιού
Το πρώτο μεγάλο «αγκάθι» αφορά τις περιβαλλοντικές δεσμεύσεις. Η Γαλλία υποστηρίζει σθεναρά πως η συμφωνία με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής ενδέχεται να παραβιάζει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα. Υπάρχει έντονη ανησυχία για το αν οι χώρες της Mercosur θα τηρήσουν τα αυστηρά περιβαλλοντικά πρότυπα που επιβάλλει η Ευρώπη και αν η συμφωνία περιλαμβάνει επαρκείς μηχανισμούς κυρώσεων σε περίπτωση μη συμμόρφωσης.
Αθέμιτος ανταγωνισμός και υγεία
Το δεύτερο και ίσως πιο φλέγον ζήτημα αφορά τον αθέμιτο ανταγωνισμό. Οι Ευρωπαίοι παραγωγοί και ιδιαίτερα οι Γάλλοι δεσμεύονται από μια αυστηρότατη νομοθεσία που αφορά τη χρήση φυτοφαρμάκων και αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία. Στον αντίποδα οι κανονισμοί στις χώρες της Mercosur είναι συχνά πολύ πιο χαλαροί.
Η εισαγωγή προϊόντων που έχουν παραχθεί με φθηνότερο κόστος και χαμηλότερα στάνταρ ασφαλείας θεωρείται «αιτία πολέμου» για τους Γάλλους αγρότες. Το Παρίσι προβάλλει τον κίνδυνο για την υγεία των ευρωπαίων καταναλωτών και καταγγέλλει τη δημιουργία συνθηκών άνισης μεταχείρισης εις βάρος της ευρωπαϊκής παραγωγής.
Η μάχη για τον χαρακτήρα της συμφωνίας
Ένα από τα πιο κρίσιμα νομικά και πολιτικά ζητήματα που θα κληθεί να ξεκαθαρίσει το Δικαστήριο είναι η νομική φύση της συμφωνίας. Εδώ συγκρούονται δύο διαφορετικές αντιλήψεις που καθορίζουν τον τρόπο έγκρισής της.
Αποκλειστική ή Μεικτή αρμοδιότητα
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η πρόεδρος Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επιθυμούν διακαώς να χαρακτηριστεί η συμφωνία ως «αποκλειστικής αρμοδιότητας» της ΕΕ. Αν συμβεί αυτό τότε για την επικύρωσή της θα αρκεί η ειδική πλειοψηφία στο Συμβούλιο της ΕΕ και η έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου παρακάμπτοντας πλήρως τα εθνικά κοινοβούλια.
Ο ρόλος των εθνικών κοινοβουλίων
Η Γαλλία ωστόσο επιμένει στην άποψη ότι πρόκειται για μια «μεικτή συμφωνία». Υποστηρίζει ότι οι διατάξεις της αγγίζουν τομείς που ανήκουν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Εάν το Δικαστήριο δικαιώσει τη γαλλική θέση τότε η συμφωνία θα πρέπει υποχρεωτικά να περάσει από τη διαδικασία επικύρωσης και στα 27 εθνικά κοινοβούλια της Ένωσης. Αυτό θα δώσει στη Γαλλική Εθνοσυνέλευση τη δύναμη να καταψηφίσει τη συμφωνία ασκώντας ουσιαστικά δικαίωμα βέτο και οδηγώντας το εγχείρημα σε οριστικό ναυάγιο.
Εσωτερική πίεση και αγροτικές κινητοποιήσεις
Η απόφαση του Μπαρνιέ δεν λαμβάνεται εν κενώ. Η κοινωνική πίεση στο εσωτερικό της Γαλλίας είναι ασφυκτική. Ο αγροτικός κόσμος βρίσκεται σε αναβρασμό θεωρώντας τη συμφωνία ως ταφόπλακα για το μέλλον του. Οι διαδηλώσεις είναι συνεχείς και η οργή των παραγωγών ξεχειλίζει.
Η κυβέρνηση μέσω της προσφυγής επιχειρεί να δείξει ότι εξαντλεί κάθε θεσμικό μέσο για να προστατεύσει τα συμφέροντα της υπαίθρου και να κατευνάσει τις αντιδράσεις πριν αυτές λάβουν ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Η προσφυγή στο Λουξεμβούργο είναι το τελευταίο οχυρό της γαλλικής πολιτικής απέναντι σε μια συμφωνία που μοιάζει να έχει περισσότερους εχθρούς παρά φίλους στο Παρίσι.
