Η κυβέρνηση, δια του πρωινού διαγγέλματος του Κυριάκου Μητσοτάκη, άνοιξε επισήμως τον φάκελο της συνταγματικής αναθεώρησης, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας μακράς και πολιτικά φορτισμένης διαδικασίας, με έντονο θεσμικό αλλά και καθαρά πολιτικό αποτύπωμα. Πίσω από τη ρητορική περί «εκσυγχρονισμού» και «θεσμικής ωρίμανσης», τα κόμματα διαβάζουν διαφορετικά κίνητρα και διακυβεύματα.
Για την κυβέρνηση, η συνταγματική αναθεώρηση λειτουργεί ως εργαλείο πολιτικής πρωτοβουλίας. Σε μια περίοδο αυξημένων πιέσεων από την καθημερινότητα –ακρίβεια, θεσμικά ζητήματα, κοινωνική δυσαρέσκεια– το Μαξίμου επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση σε ένα πεδίο υψηλού θεσμικού κύρους, όπου μπορεί να εμφανιστεί ως δύναμη σταθερότητας, ευθύνης και μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. Παράλληλα, η επιλογή αυτή στοχεύει να ενισχύσει το μεταρρυθμιστικό προφίλ της κυβέρνησης, ιδίως εφόσον στο τραπέζι βρεθούν άρθρα που αφορούν τη λειτουργία του κράτους, τη δημόσια διοίκηση ή την πολιτική ευθύνη – θα φανεί ωστόσο στην πορεία εάν όντως οι αλλαγές έχουν βάθος και τι είδους περιεχόμενο.
Ταυτόχρονα, η συνταγματική αναθεώρηση δείχνει να ασκεί πίεση στην αντιπολίτευση. Η ανάγκη ευρύτερων κοινοβουλευτικών πλειοψηφιών δημιουργεί διλήμματα: η πλήρης άρνηση μπορεί να εκληφθεί ως στείρα αντιπολίτευση, ενώ η συναίνεση περιορίζει τα περιθώρια σκληρής πολιτικής αντιπαράθεσης.
Το ΠΑΣΟΚ για παράδειγμα ακροβατεί ανάμεσα στη θεσμική συμπεριφορά από τη μια και στην έλλειψη εμπιστοσύνης προς την κυβέρνηση από την άλλη. Γι’ αυτό εκκινεί ότι δεν θα δώσει ψήφο για ενισχυμένη πλειοψηφία (180) στην τωρινή Βουλή, αλλά στην επόμενη, όταν και θα καθοριστεί το ακριβώς περιεχόμενο των υπό αναθεώρηση άρθρων, ώστε να έχει λόγο επί της ουσίας.
Το Κίνημα δηλώνει ανοιχτό στη διαδικασία, θέτοντας όμως σαφείς όρους: συγκεκριμένη ατζέντα, καθαρούς στόχους και αποφυγή μονομερών αλλαγών που αλλοιώνουν την ισορροπία δικαιωμάτων και εξουσιών.
Ο ΣΥΡΙΖΑ αντιμετωπίζει το εγχείρημα με έντονη καχυποψία. Στελέχη του μιλούν για επικοινωνιακό αντιπερισπασμό και προειδοποιούν ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να εισαγάγει αλλαγές με σαφές ιδεολογικό πρόσημο, χωρίς ουσιαστική κοινωνική συναίνεση. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον φόβο υποβάθμισης κοινωνικών δικαιωμάτων και μετατόπισης του Συντάγματος προς μια πιο αγοραία λογική.
Το ΚΚΕ απορρίπτει συνολικά το πλαίσιο της αναθεώρησης, θεωρώντας ότι πρόκειται για μια διαδικασία που θωρακίζει το υφιστάμενο σύστημα εξουσίας και εξυπηρετεί πρωτίστως οικονομικά συμφέροντα, χωρίς πραγματικό όφελος για τα λαϊκά στρώματα.
Σε κάθε περίπτωση, η συνταγματική αναθεώρηση αναμένεται να αποτελέσει πεδίο σφοδρής πολιτικής και ιδεολογικής σύγκρουσης τους επόμενους μήνες. Περισσότερο από μια τεχνική θεσμική διαδικασία, εξελίσσεται σε καθρέφτη των διαφορετικών αντιλήψεων για το κράτος, τη δημοκρατία και τον ρόλο της πολιτικής εξουσίας στη σύγχρονη Ελλάδα.
Ποια άρθρα προτείνει ο Μητσοτάκης να αναθεωρηθούν
Την έναρξη του διαλόγου για τη Συνταγματική Αναθεώρηση σηματοδότησε με το μήνυμά του το πρωί ο πρωθυπουγός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος, προχώρησε σε ανακοινώσεις σχετικά με τα υπό αναθεώρηση άρθρα.
«Είναι καιρός να τολμήσουμε μεγάλες τομές» και μια «γενναία και τολμηρή αναθεώρηση που να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες», τόνισε ο πρωθυπουργός στο μήνυμά του, αναφέροντας ταυτόχρονα ότι θα ζητήσει προτάσεις από την ΚΟ της ΝΔ εντός του μήνα ώστε η τελική εισήγηση να κατατεθεί τον Μάρτιο.
«Εύχομαι η διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης να αποτελέσει μια απάντηση στην τοξικότητα και τη στείρα κομματική περιχαράκωση που διακρίνει το πολιτικό μας σύστημα», σημείωσε χαρακτηριστικά αναφερόμενος σε τέσσερις μεγάλες αλλαγές που προτείνονται:
- Αναθεώρηση του άρθρου 86 του Συντάγματος, με στόχο τη βελτίωση του πλαισίου για την αστική και ποινική ευθύνη των υπουργών.
- Άρση του αναχρονιστικού μονοπωλίου στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (άρθρο 16). Καταργείται το κρατικό μονοπώλιο στην ίδρυση πανεπιστημίων, επιτρέποντας τη δημιουργία μη κρατικών ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.
- Καθιέρωση εξαετούς θητείας για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Ορίζεται μία ενιαία θητεία διάρκειας έξι ετών για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, αποφεύγοντας επαναλαμβανόμενες θητείες και ενισχύοντας τη σταθερότητα και την αντικειμενικότητα της Προεδρίας.
- Συμμετοχή των δικαστών στην επιλογή της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων. Προβλέπεται η συμμετοχή των ίδιων των δικαστών στη διαδικασία επιλογής των προέδρων των ανώτατων δικαστηρίων, ενισχύοντας την αυτονομία της Δικαιοσύνης και διασφαλίζοντας αντικειμενικότητα στην ηγεσία της.
Η κυβέρνηση δείχνει τα κόμματα πέριξ του Κέντρου, «θα αναμετρηθούν με την ιστορία τους»
Τον οδικό χάρτη για τη Συνταγματική Αναθεώρηση μετά και το διάγγελμα του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, εξειδίκευσε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης κατά την ενημέρωση των πολιτικών συντακτών τη Δευτέρα (2/2). Όπως επανέλαβε στην εισαγωγική του τοποθέτηση, είναι καιρός να τολμήσουμε μεγάλες τομές, που θα ενισχύουν το κύρος των θεσμών και την εμπιστοσύνη των πολιτών, εισάγοντας ρυθμίσεις για την καλύτερη λειτουργία του πολιτεύματος απέναντι στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής και συμβαδίζοντας με νέα δεδομένα, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κλιματική κρίση.
«Η Συνταγματική Αναθεώρηση αποτελεί μια εμβληματική περίοδο στην ιστορία του κράτους που μπορεί να οδηγήσει σε νέο σύγχρονο υπόδειγμα διακυβέρνησης, που θα ενισχύσει τους θεσμούς και την εμπιστοσύνη των πολιτών», ανέφερε ο κ. Μαρινάκης, επισημαίνοντας πως αποτελεί υποχρέωση όλων των κοινοβουλευτικών κομμάτων να συμβάλουν ουσιαστικά σε αυτήν την προσπάθεια ώστε μέσα από ευρύτερες συναινέσεις όλοι να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων.
Οι αντιδράσεις της αντιπολίτευσης
Η αντιπολίτευση, ωστόσο, αντέδρασε έντονα, καταθέτοντας τις δικές της θέσεις και επιφυλάξεις.
Το ΠΑΣΟΚ δηλώνει ότι θα καταθέσει ολοκληρωμένη δική του πρόταση για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, δίνοντας έμφαση στο άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών. «Θα καταθέσουμε μια ολοκληρωμένη πρόταση για τη συνταγματική αναθεώρηση», τόνισε χαρακτηριστικά ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής, Κώστας Τσουκαλάς, μιλώντας στο ΟΡΕΝ.
Το ΠΑΣΟΚ απορρίπτει την πλήρη κατάργηση του άρθρου 86, υποστηρίζοντας ότι η αναμόρφωση πρέπει να ενισχύει την ισότητα και την αξιοπιστία του πολιτικού συστήματος, ενώ εκφράζει αντίθεση στην πρόταση της ΝΔ για το άρθρο 16, επιμένοντας ότι η κυβέρνηση «χειρίζεται τους θεσμούς όπως νομίζει» και ότι δεν θα δώσει «λευκή επιταγή» για τα μη κρατικά πανεπιστήμια.
Ο Παναγιώτης Δουδωνής υπενθύμισε νωρίτερα ότι «το ΠΑΣΟΚ άνοιξε πρώτο τη συζήτηση για την συνταγματική αναθεώρηση. Βλέπετε εμάς οι θεσμοί μας ενδιαφέρουν πολύ περισσότερο από αυτούς, οι οποίοι τους καταπατούν. Θα συμμετάσχουμε στην σχετική συζήτηση από την δική μας αφετηρία και με σκοπό να διαμορφωθούν οι σχετικές ρυθμίσεις και οι σχετικές υπερπλειοψηφίες στην δεύτερη την λεγόμενη αναθεωρητική Βουλή κατά τις προβλέψεις του ίδιου του Συντάγματος», πρόσθέτοντας ότι είναι σαφές το άρθρο 110 και οι σχετικές πλειοψηφίες».
Από την πλευρά του, ο ΣΥΡΙΖΑ αντέδρασε με ιδιαίτερη οξύτητα. Ο Σωκράτης Φάμελλος, κατηγόρησε τον πρωθυπουργό για «υποκρισία», υποστηρίζοντας ότι μιλά για αναθεώρηση ενός Συντάγματος «που έχει καταστρατηγήσει επανειλημμένα και βάναυσα» και ότι «δεν επιτρέπεται και το Σύνταγμα να γίνει θύμα του επικοινωνιακού του σχεδίου».
Παράλληλα, πρόβαλε την ανάγκη αλλαγών που –κατά την Κουμουνδούρου– θα ενισχύουν το κράτος δικαίου και τις θεσμικές εγγυήσεις, ενώ άσκησε κριτική στις κυβερνητικές αιχμές περί «βαθέος κράτους» και στη στόχευση για το άρθρο 16.
«Πάει πολύ να ζητάει υπέρβαση των διαφόρων η Νέα Δημοκρατία και ο κύριος Μητσοτάκης και συναίνεση όταν έχουν παραβιάσει τόσες φορές το Σύνταγμα», τόνισε ο Βασίλης Κόκκαλης, βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ,.
Ο Βασ. Κόκκαλης πρόσθεσε ότι «ο ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ καλεί σε δημοκρατικό διάλογο τα κόμματα, για την κατοχύρωση ατομικών και εργασιακών δικαιωμάτων, για την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, την ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας».
Σε ανακοίνωση του Γραφείου Τύπου της ΚΕ του ΚΚΕ για τις δηλώσεις του Κυρ. Μητσοτάκη σχετικά με τη Συνταγματική Αναθεώρηση, αναφέρονται τα εξής:
«Αυτό που ανακοίνωσε σήμερα ο πρωθυπουργός σχετικά με την επικείμενη αναθεώρηση δεν είναι τίποτε άλλο παρά η επιδίωξη μια σειρά από αντιδραστικές αντιλαϊκές τομές να αποκτήσουν συνταγματική κατοχύρωση.
Τέτοιες αντιλαϊκές τομές είναι μεταξύ άλλων:
- Το χτύπημα των δικαιωμάτων των δημοσίων υπαλλήλων με την άρση της μονιμότητας.
- Η παραπέρα εμπορευματοποίηση της ανώτατης εκπαίδευσης με την αναθεώρηση του άρθρου 16.
- Η “συνταγματοποίηση” των ματωμένων πλεονασμάτων.
Το “βαθύ κράτος” είναι το σάπιο αστικό κράτος, το “κράτος δικαίου” της ΕΕ που, ειδικά στις σημερινές συνθήκες της πολεμικής προετοιμασίας, γίνεται όλο και πιο εχθρικό για τους εργαζόμενους και τον λαό, όλο και πιο θωρακισμένο για την εξυπηρέτηση της καπιταλιστικής κερδοφορίας.
Επιπλέον, κι ενώ όλη αυτή την περίοδο έγιναν ακόμα πιο φανερές οι συνέπειες του “νόμου περί ευθύνης υπουργών” στη διερεύνηση του εγκλήματος των Τεμπών, του σκανδάλου του ΟΠΕΚΕΠΕ και αλλού, ο κ. Μητσοτάκης εξήγγειλε την αλλαγή και όχι την κατάργηση του άρθρου 86, όπως είχε προτείνει το ΚΚΕ και στην προηγούμενη συνταγματική αναθεώρηση προσκρούοντας στην άρνηση της ΝΔ, του ΠΑΣΟΚ, του ΣΥΡΙΖΑ.
Το ΚΚΕ αντιπαλεύει τον πυρήνα των προωθούμενων συνταγματικών αλλαγών, συνεπώς δεν πρόκειται να δώσει καμία συναίνεση, είτε στην προτείνουσα είτε στην αναθεωρητική βουλή. Τις συναινέσεις αυτές ας τις αναζητήσει ο κ. Μητσοτάκης στα κόμματα της συστημικής αντιπολίτευσης, που συμφωνούν στις στρατηγικές επιλογές και διαφωνούν στο ποιος και πώς θα τις προωθήσει.
Το ΚΚΕ θα καταθέσει τις δικές του προτάσεις για την συνταγματική αναθεώρηση με κριτήριο την στήριξη των εργατικών λαϊκών δικαιωμάτων, χωρίς καμία αυταπάτη φυσικά για τον αντιδραστικό ρόλο και τα ασφυκτικά όρια του αστικού συντάγματος».
Η Νέα Αριστερά καταγγέλλει ότι η κυβέρνηση «επιχειρεί τη συνταγματοποίηση των ολέθριων επιλογών της, ώστε να τις καταστήσει μόνιμες παθογένειες της χώρας».
Παράλληλα σχολιάζει πως η αναθεώρηση του Άρθρου 16 προκειμένου «να νομιμοποιηθούν τα ιδιωτικά “πανεπιστήμια” – κοτέτσια είναι «το «Σκόιλ Ελικίκου» περιβεβλημένο με συνταγματικό μανδύα».
Για την αλλαγή του άρθου 86 αναφέρει ότι η αλλαγή σκοπεύει στο να συνεχίσει η κυβέρνηση να καλύπτει και να απαλλάσσει παρανομούντα κυβερνητικά στελέχη.
Για την αλλαγή του άρθρου 103 που αφορά στη μονομότητα των δημοσίων υπαλλήλων σχολιάζει πως «δεν αποσκοπεί φυσικά στους επίορκους ΔΥ, αλλά στο να είναι ευκολότερο για τους κυβερνώντες να ξεφορτώνονται «ενοχλητικούς» υπαλλήλους που φυτρώνουν εκεί που δεν τους έσπειραν, όπως η κα Τυχεροπούλου, που ξεσκέπασε το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ».
Ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης, Κυριάκος Βελόπουλος επέλεξε να εστιάσει στο θέμα της μονιμότητας, σχολιάζοντας ότι «εάν καταργηθεί η μονιμότητα, ανησυχούμε για τη μονιμότητα της οικογένειας Μητσοτάκη στη Βουλή». Στην ίδια δήλωση χαρακτήρισε «γελοίο» ότι –όπως υποστήριξε– «η αναθεώρηση δεν μπορεί να γίνει λόγω μη αναθεωρητικής βουλής» και κατέληξε πως «όλα γίνονται για την επικοινωνία», κάνοντας λόγο για «επιθεώρηση για μια κυβέρνηση – τσίρκο».
Το μήνυμα του πρωθυπουργού
Σήμερα ανοίγουμε τον διάλογο για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, κάνοντας πράξη μία ακόμη θεσμική μας δέσμευση. Ως Πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, θέλησα να έχω πρώτα τις απόψεις της Κοινοβουλευτικής μας Ομάδας.
Έτσι, απευθύνομαι με επιστολή μου στα μέλη της, ώστε οι θέσεις τους να ενσωματωθούν στην τελική μας εισήγηση μέσα στον Μάρτιο. Πρόκειται, άλλωστε, για ένα ζήτημα το οποίο αφορά συνολικά τη δημόσια ζωή, αλλά, τελικά, και τον κάθε πολίτη ξεχωριστά. Είναι αλήθεια ότι επί 50 χρόνια το Σύνταγμα του 1975 εξασφάλισε ομαλότητα και πολιτική σταθερότητα. Είναι ένα κείμενο «ζωντανό».
Δεν παύει, ωστόσο, να ανήκει στον 20ό αιώνα. Συνεπώς, είναι καιρός να τολμήσουμε μεγάλες τομές, που θα ενισχύουν το κύρος των θεσμών και την εμπιστοσύνη των πολιτών, εισάγοντας ρυθμίσεις για την καλύτερη λειτουργία του πολιτεύματος απέναντι στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής και συμβαδίζοντας με νέα δεδομένα, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κλιματική κρίση.
Είναι γνωστό ότι πιστεύω βαθιά στην αποφασιστικότερη συμμετοχή τακτικών δικαστών σε υποθέσεις τυχόν ποινικής ευθύνης Υπουργών ενώ αυτοί ασκούν τα καθήκοντά τους. Την αλλαγή του άρθρου 86, άλλωστε, την υπερασπίζομαι εδώ και 20 χρόνια.
Το ίδιο σαφής είναι και η προσήλωσή μου στη μάχη με το «βαθύ κράτος». Γιατί μία δημόσια διοίκηση φιλική και αποτελεσματική πρέπει, πλέον, να έχει ως κινητήρια δύναμη τη διαρκή αξιολόγηση και να θέσει την έννοια της μονιμότητας σε μία εντελώς νέα βάση.
Έχω στηρίξει, επίσης, την άρση του αναχρονιστικού μονοπωλίου στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, με την ίδρυση και μη κρατικών πανεπιστημίων. Όπως και την προστασία του θεσμού του Προέδρου της Δημοκρατίας, με την καθιέρωση μίας και μόνο εξαετούς θητείας.
Ενώ έχω εισηγηθεί και τη μεγαλύτερη, πιο ουσιαστική συμμετοχή των ίδιων των δικαστών στην επιλογή της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων, μία πρόσθετη θωράκιση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης.
Επαναλαμβάνω ότι πρόθεσή μας είναι μία γενναία, μία τολμηρή Συνταγματική Αναθεώρηση, που θα απαντά στις ανάγκες των εξελίξεων. Γι’ αυτό θα πρέπει, οπωσδήποτε, να προβλέπει και δικλίδες οι οποίες θα εγγυώνται τη μόνιμη δημοσιονομική ισορροπία, τη συνεπή κυβερνητική δράση αλλά και την ορθότητα των κομματικών υποσχέσεων, ώστε η χώρα να μην διολισθήσει ποτέ ξανά στα επικίνδυνα μονοπάτια του λαϊκισμού. Αυτά που κρύβουν τις ολέθριες συνέπειες που προκαλούν. Κάτι που, δυστυχώς, έχουμε πληρώσει ακριβά.
Μοιράζομαι λοιπόν μαζί σας αυτές τις πρώτες σκέψεις, καλώντας κόμματα και πολίτες σε έναν εποικοδομητικό προβληματισμό. Με θετικές προτάσεις και αίσθηση της κοινής ευθύνης απέναντι στην πατρίδα και στο μέλλον. Ένα αίτημα της ίδιας της κοινωνίας, που αναζητά ευρύτερες συναινέσεις. Με επιχειρήματα ουσίας πέρα από κομματικές σκοπιμότητες και στόχο μία σύγχρονη ευρωπαϊκή δημοκρατία. Ένα δυναμικό βήμα προόδου που πρέπει αλλά και μπορούμε να κάνουμε όλοι μαζί.
Εξάλλου, το ίδιο το Σύνταγμα μας επιβάλλει να αναζητήσουμε συναινέσεις αν θέλουμε πραγματικά να πετύχουμε τις μεγάλες αλλαγές που χρειάζεται ο καταστατικός μας χάρτης. Εύχομαι η διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης να αποτελέσει μια απάντηση στην τοξικότητα και τη στείρα κομματική περιχαράκωση που διακρίνει το πολιτικό μας σύστημα.
Η επιστολή του στην ΚΟ της ΝΔ
«Αξιότιμες και αξιότιμοι συνάδελφοι,
Πενήντα και πλέον χρόνια από το Σύνταγμα του 1975, μια σειρά από θεμελιώδεις διεκδικήσεις της ελληνικής συνταγματικής ιστορίας – από τις ελεύθερες εκλογές και την εμπέδωση της λαϊκής κυριαρχίας ως την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων και την αναθεώρηση του Συντάγματος σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία – έχουν διαμορφώσει πλέον ένα συνταγματικό κεκτημένο.
Ταυτόχρονα, το Σύνταγμα του 1975 αποδείχθηκε αξιοσημείωτα διορατικό, ενσωματώνοντας στο κείμενό του, προτάγματα του σύγχρονου ευρωπαϊκού συνταγματισμού – από την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος ως την προοπτική της ευρωπαϊκής ενοποίησης.
Στις δεκαετίες που πέρασαν, το Σύνταγμα του 1975 αποδείχθηκε ένα εξαιρετικά ανθεκτικό κείμενο τόσο μέσα από τις τέσσερις αναθεωρήσεις όσο όμως και μέσα από την ερμηνεία και την εφαρμογή του από τα κρατικά όργανα που επέτρεψε σε αξιοσημείωτο βαθμό την προσαρμογή του στις σύγχρονες απαιτήσεις.
Το Σύνταγμα του 1975 δεν παύει όμως να προέρχεται από τον εικοστό αιώνα. Ο κόσμος του 2026 είναι διαφορετικός και θέτει νέες προκλήσεις. Προς αυτή την κατεύθυνση, ήδη το 2018, η Νέα Δημοκρατία είχε παρουσιάσει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο αναθεώρησης ενώ η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει αναδείξει μια σειρά από ζητήματα ως προς τα οποία η αναθεώρηση του Συντάγματος είναι αναγκαία.
Σε ορισμένα από αυτά τα ζητήματα έχω ήδη αναφερθεί:
- Η περιορισμένη συμμετοχή της δικαστικής λειτουργίας στη διαδικασία διερεύνησης της ποινικής ευθύνης των μελών της Κυβέρνησης και των Υφυπουργών επιβάλλει την αναθεώρηση, ώστε να ενισχυθούν τα εχέγγυα αμερόληπτης κρίσης
- Οι μεγάλες αδράνειες στη λειτουργία του κράτους καθιστούν αναγκαία, μεταξύ άλλων, την καθολική καθιέρωση της αξιολόγησης στο δημόσιο και τον επανακαθορισμό της έννοιας της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων
- Η δυνατότητα δεύτερης θητείας του Προέδρου της Δημοκρατίας θέτει ενίοτε τον αρχηγό του κράτους στο επίκεντρο μικροκομματικών σκοπιμοτήτων που δύνανται να αλλοιώσουν τον οφειλόμενο υπερκομματικό χαρακτήρα του.
Ακόμη και εκεί όπου ο κοινός νομοθέτης μπόρεσε τα τελευταία χρόνια να κάνει ουσιώδη βήματα προσαρμογής στις σύγχρονες ανάγκες, το Σύνταγμα θέτει όρια:
- Ναι μεν, για πρώτη φορά, οι Ολομέλειες των Ανωτάτων Δικαστηρίων διατυπώνουν γνώμη για την επιλογή της ηγεσίας τους, αλλά η κρίσιμη αρμοδιότητα καταλείπεται κατά το Σύνταγμα στην Κυβέρνηση
- ναι μεν κατέστη δυνατή, υπό το φως του ενωσιακού δικαίου, η σύσταση παραρτημάτων μη κρατικών πανεπιστημίων, αλλά η συνολική δυνατότητα ίδρυσής τους προϋποθέτει την αναθεώρηση του Συντάγματος.
Πέρα από τα επιμέρους ζητήματα, το Σύνταγμά μας, σήμερα, ασχολείται επισταμένα με προβλήματα του παρελθόντος, παραμένοντας όμως σιωπηλό ή φειδωλό για τις προκλήσεις του σήμερα και του αύριο:
- Αγνοεί την τεχνητή νοημοσύνη ενώ υποεκτιμά επιτακτικές προκλήσεις όπως η αναζήτηση προσιτής στέγης ή η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης
- αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα τη νεότερη γενιά ενώ δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τις επόμενες γενεές
- δεν δίνει τη δυνατότητα έγκαιρης δικαστικής κρίσης, που σε πολλές περιπτώσεις, καταλήγει να διατυπώνεται μετά από πολλά έτη, ανατρέποντας εύλογες προσδοκίες των πολιτών
- δεν παρέχει επαρκή εχέγγυα για τη δημοσιονομική ισορροπία και βιωσιμότητα
- δεν κατοχυρώνει, τέλος, μια σειρά από απαραίτητους κανόνες κυβερνητικής λειτουργίας που έχουν εμπεδωθεί στη νομοθεσία και την πρακτική των τελευταίων ετών.
Έχει έλθει συνεπώς η ώρα για μια γενναία συνταγματική αναθεώρηση προς μια λειτουργική δημοκρατία του σήμερα και του αύριο.
Μια αναθεώρηση που θα αποκαθάρει το Σύνταγμα από διατάξεις που δεν είναι σήμερα αναγκαίες· θα το εκσυγχρονίσει ως τον θεμελιώδη νόμο του αύριο· θα το αποκαταστήσει εν τέλει ως το θεμέλιο της εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στο κράτος, τους θεσμούς, το πολιτικό σύστημα, τη διοίκηση και τη δικαιοσύνη.
Η επικείμενη αναθεώρηση αποτελεί μια μεγάλη ευκαιρία για ένα νέο, σύγχρονο και άρτιο υπόδειγμα διακυβέρνησης. Είναι υποχρέωση όλων των μελών της εθνικής αντιπροσωπείας να συμβάλλουμε ουσιαστικά σε αυτήν τη μείζονα πρόκληση.
Αυτές είναι ορισμένες μόνο βασικές σκέψεις για τις κατευθύνσεις της πρότασης της Νέας Δημοκρατίας για την αναθεώρηση του Συντάγματος. Ο στόχος μας είναι να παρουσιάσουμε την ολοκληρωμένη πρότασή μας μέσα στον Μάρτιο, έτσι ώστε τον Απρίλιο να ξεκινήσει η κοινοβουλευτική διαδικασία. Προς τον σκοπό αυτό, παρακαλώ για την αποστολή των σκέψεων και των παρατηρήσεών σας μέχρι το τέλος του μήνα.
Κυριάκος Μητσοτάκης»
