Με μια εκτενή ομιλία, ο Ντόναλντ Τραμπ τίμησε χθες, Τρίτη, την επέτειο της ορκωμοσίας και της έναρξης της δεύτερης προεδρικής του θητείας. Στον πυρήνα των δηλώσεών του βρέθηκε η πεποίθησή του ότι τα επιτεύγματά του δεν αναγνωρίζονται όσο, κατά την άποψή του, θα έπρεπε.
Ο Αμερικανός πρόεδρος μίλησε επί μία ώρα και σαράντα πέντε λεπτά σε αίθουσα του Λευκού Οίκου, με ύφος συχνά χαμηλών τόνων και χωρίς τις συνήθεις εκρήξεις ενθουσιασμού που τον χαρακτηρίζουν. Σε ερώτηση δημοσιογράφου, σχολίασε χαρακτηριστικά: «Νομίζω ότι ο Θεός είναι πολύ περήφανος για το έργο μου».
Κατά τα λοιπά, η τοποθέτησή του επικεντρώθηκε κυρίως στις πρόσφατες αντιπαραθέσεις και επιθέσεις στις οποίες έχει εμπλακεί.
Χωρίς μεγάλες ανακοινώσεις
Δεν υπήρξε κάποια ηχηρή εξαγγελία ή σημαντική πολιτική δήλωση από τον 79χρονο Ρεπουμπλικανό, ο οποίος τον τελευταίο χρόνο επιβάλλει τη βούλησή του στο εσωτερικό των ΗΠΑ και προκαλεί διεθνείς αναταράξεις, χωρίς να συναντά ουσιαστική αντίσταση – είτε από ξένες κυβερνήσεις, είτε από πολιτικούς αντιπάλους, είτε από το ίδιο του το περιβάλλον, όπως συνέβαινε κατά την πρώτη του θητεία (2017-2021).
«Η ομάδα μου δεν μου αντιμιλάει συχνά», παραδέχθηκε, για να προσθέσει: «Δεν μου αρέσει αυτό, για να είμαι ειλικρινής» και ότι «πρέπει να περάσει το μήνυμα».
Εντός της ημέρας αναμένεται στο Νταβός, με τους Ευρωπαίους συμμάχους του να παρακολουθούν με ανησυχία, φοβούμενοι νέα κλιμάκωση της διπλωματικής έντασης γύρω από τη Γροιλανδία.
«Καμία σχέση με την πραγματικότητα»
Ο πρώην μεγιστάνας των ακινήτων κατηγόρησε τον Τύπο ότι δεν προβάλλει επαρκώς, κατά την άποψή του, τα οικονομικά επιτεύγματα της κυβέρνησής του. Υποστήριξε ότι ο απολογισμός του είναι ιδιαίτερα θετικός, ειδικά σε ό,τι αφορά το κόστος ζωής, το οποίο, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, αποτελεί τη βασική ανησυχία των Αμερικανών ψηφοφόρων.
«Τις έχουμε μειώσει σημαντικά», είπε αναφερόμενος στις τιμές, προσθέτοντας: «Δεν καταλαβαίνω… Ίσως όσοι έχουν αναλάβει τις δημόσιες σχέσεις μας να μην είναι πολύ καλοί, πάντως δεν περνάμε το μήνυμα».
Δίπλα του, η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Κάρολαϊν Λέβιτ παρέμενε ανέκφραστη.
Η Κάθριν Κλαρκ, υπεύθυνη κομματικής πειθαρχίας των Δημοκρατικών στη Βουλή των Αντιπροσώπων, σχολίασε ειρωνικά μέσω X ότι «ξεκάθαρα δεν ζει την πραγματικότητα», παραπέμποντας σε δημοσίευμα της Wall Street Journal που καταλήγει πως οι Αμερικανοί πολίτες επωμίζονται το κόστος των αυξημένων δασμών της κυβέρνησης Τραμπ.
Από την πλευρά του, ο επικεφαλής της δημοκρατικής μειοψηφίας στη Γερουσία, Τσακ Σούμερ, υποστήριξε ότι «ο Τραμπ θέλει να κυβερνά σαν βασιλιάς» και ότι «όσο προχωρά, γίνεται όλο και πιο παλαβός και αντιδημοφιλής».
Η αντιπολίτευση ελπίζει να ανακτήσει τον έλεγχο του Κογκρέσου στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, βασιζόμενη στη διογκούμενη δυσαρέσκεια που καταγράφεται στις δημοσκοπήσεις.
Σύμφωνα με έρευνα των YouGov/CBS News, το 74% των Αμερικανών θεωρεί ότι ο πρόεδρος δεν έχει κάνει «αρκετά» για τη μείωση των τιμών, ενώ το 53% εκτιμά ότι αφιερώνει «υπερβολικά» πολύ χρόνο στην εξωτερική πολιτική.
Νόμπελ, μετανάστευση και… Hells Angels
Επανερχόμενος σε θέμα που συχνά τον ενοχλεί, ο Ρεπουμπλικανός πρόεδρος εξέφρασε εκ νέου τη δυσαρέσκειά του για το γεγονός ότι δεν του απονεμήθηκε το Νόμπελ Ειρήνης, επαναλαμβάνοντας τον ισχυρισμό ότι «η Νορβηγία ελέγχει» τη διαδικασία επιλογής – κάτι που, ωστόσο, γίνεται από ανεξάρτητη επιτροπή.
Ξεκινώντας την ομιλία του, παρουσίασε φωτογραφίες από άτομα που χαρακτήρισε «ανισόρροπους δολοφόνους», οι οποίοι, σύμφωνα με τον ίδιο, συνελήφθησαν από την αστυνομία μετανάστευσης (ICE) και απελάθηκαν, κυρίως στη Μινεσότα, όπου σημειώθηκαν διαδηλώσεις κατά της σκληρής μεταναστευτικής πολιτικής της κυβέρνησής του.
Ερωτηθείς για τον θάνατο της Ρενέ Γκουντ, που σκοτώθηκε στη Μινεάπολη από πυρά αστυνομικού της ICE, χαρακτήρισε το περιστατικό «φρικτό». Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι «ο πατέρας της ήταν –ελπίζω να είναι ακόμη– μεγάλος υποστηρικτής του Τραμπ», μιλώντας, όπως συχνά, για τον εαυτό του σε τρίτο πρόσωπο.
Μεταπηδώντας από θέμα σε θέμα και επαναλαμβάνοντας συχνά τα ίδια σημεία, χωρίς όμως την ένταση των προεκλογικών του εμφανίσεων, ο γηραιότερος πρόεδρος που εξελέγη ποτέ στις ΗΠΑ καυχήθηκε ότι απολαμβάνει τη στήριξη της πιο διαβόητης λέσχης μηχανόβιων παγκοσμίως.
«Μου αρέσουν οι Hells Angels. Με ψήφισαν. Με προστάτευσαν», δήλωσε, αναφερόμενος στην ομάδα που το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης χαρακτηρίζει «εγκληματική οργάνωση».
Ψυχρό μήνυμα πριν το Νταβός
Λίγες ώρες πριν από την εμφάνισή του στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, ο Ντόναλντ Τραμπ υιοθέτησε μια στάση που δύσκολα παρερμηνεύεται. Χαμηλοί τόνοι, δημόσια ειρωνεία και στοχευμένες προσβολές, όχι προς αντιπάλους αλλά προς συμμάχους. Η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζεται ως ισότιμος συνομιλητής, αλλά ως πεδίο άσκησης πίεσης, οποιαδήποτε στιγμή και χωρίς εμφανές κόστος ή αντίμετρα.
Ηχηρές απουσίες από το μήνυμα
Το στοιχείο που ξεχωρίζει περισσότερο είναι όσα δεν ειπώθηκαν. Στο μήνυμά του για τον έναν χρόνο διακυβέρνησης, η εξωτερική πολιτική απουσίαζε σχεδόν πλήρως. Καμία ουσιαστική αναφορά στην Ουκρανία, καμία στρατηγική τοποθέτηση για το ΝΑΤΟ, καμία προσπάθεια ενίσχυσης συμμαχιών. Δεν πρόκειται για παράλειψη, αλλά για συνειδητή επιλογή.
Ο Τραμπ καλλιεργεί την εικόνα του προέδρου που δεν εξηγεί, αλλά επιβάλλει. Στο δικό του πλαίσιο, η εξωτερική πολιτική δεν παρουσιάζεται σε επετειακά μηνύματα. Ασκείται αποσπασματικά, μέσα από κινήσεις ισχύος, οικονομικές πιέσεις και δημόσιες ταπεινώσεις. Η σιωπή λειτουργεί ως σαφής προειδοποίηση: οι αποφάσεις δεν θα τεθούν σε διαβούλευση.
Η Γροιλανδία ως δοκιμασία πειθαρχίας
Η Γροιλανδία δεν αποτελεί γεωπολιτική ιδιοτροπία. Είναι εργαλείο πίεσης. Ο Τραμπ γνωρίζει ότι το ζήτημα αγγίζει τα όρια του παράλογου για την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη – και ακριβώς γι’ αυτό το επέλεξε. Δεν τον απασχολεί η άμεση υλοποίηση, αλλά η αντίδραση που θα προκαλέσει.
Η Ευρώπη βρέθηκε να συζητά σοβαρά κάτι που υπό άλλες συνθήκες θα απορριπτόταν ακαριαία. Και μόνο αυτό συνιστά επιτυχία για τον Λευκό Οίκο. Η Γροιλανδία λειτουργεί ως τεστ αντανακλαστικών: πόσο γρήγορα αντιδρούν οι Βρυξέλλες, πόσο ενιαία και, κυρίως, πόσο αποφασιστικά.
Η εικόνα μέχρι στιγμής δεν είναι ενθαρρυντική. Δηλώσεις ανησυχίας, σύνοδοι κορυφής χωρίς σαφή κατεύθυνση και μια διάχυτη αγωνία μήπως η πίεση μεταφερθεί αλλού – στο ΝΑΤΟ, στην Ουκρανία, ή στο εμπόριο.
Γιατί στο στόχαστρο βρίσκονται οι σύμμαχοι
Ο Τραμπ δεν θεωρεί αναγκαίο να πιέσει τους αντιπάλους του. Τους αντιμετωπίζει ως δεδομένους. Ρωσία, Κίνα και Ιράν κινούνται σε διαφορετικό επίπεδο ισορροπίας. Με την Ευρώπη, όμως, υπάρχει ασυμμετρία εξάρτησης – και εκεί εντοπίζεται η πραγματική του ισχύς.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες εξαρτώνται από την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας, από την πρόσβαση στην αμερικανική αγορά και από την πολιτική στήριξη σε κρίσιμα μέτωπα. Ο Τραμπ γνωρίζει ότι μπορεί να ασκήσει πίεση χωρίς άμεσο κόστος και το πράττει δημόσια, ώστε να μεγιστοποιεί το αποτέλεσμα.
Η ειρωνεία προς τον Εμανουέλ Μακρόν, οι υπαινιγμοί για τον Κιρ Στάρμερ και τα κολακευτικά μηνύματα που αναδημοσιεύει από τον Μαρκ Ρούτε δεν αποτελούν αντιφάσεις. Είναι στοιχεία του ίδιου μοτίβου: διαχωρίζει, ιεραρχεί, επιβραβεύει και εκθέτει.
Το Νταβός ως σκηνικό ισχύος
Στο Νταβός, ο Τραμπ δεν προσέρχεται για να πείσει. Πηγαίνει για να μετρήσει. Να διαπιστώσει ποιοι αντέχουν την πίεση, ποιοι σπεύδουν σε επαφές και ποιοι προσφέρουν ανταλλάγματα πριν καν ζητηθούν.
Η Ευρώπη, προς το παρόν, παίζει άμυνα. Μιλά για «στρατηγική αυτονομία», αλλά κινείται με επιφυλακτικότητα. Ελπίζει ότι η ένταση θα εκτονωθεί και ότι ο Τραμπ θα στραφεί αλλού. Πρόκειται, όμως, για λανθασμένη ανάγνωση. Όσο δεν υπάρχει αντίδραση, η πίεση θα εντείνεται.
Ο Τραμπ δεν προετοιμάζει άμεση ρήξη με την Ευρώπη. Προετοιμάζει αναδιάταξη. Επιδιώκει μια ήπειρο πιο πειθαρχημένη, πιο εξαρτημένη και λιγότερο φιλόδοξη. Η περιορισμένη αναφορά στην εξωτερική πολιτική δεν υποδηλώνει υποχώρηση. Σημαίνει ότι οι αποφάσεις θα έρθουν χωρίς προειδοποίηση – και ότι, για τον ίδιο, η επίτευξη στόχων δεν απαιτεί πάντα θεαματικές στρατιωτικές επιχειρήσεις, όπως δείχνει το παράδειγμα της Βενεζουέλας.
Για την Ευρώπη, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα διαφωνήσει, αλλά αν μπορεί να αντέξει τη σύγκρουση που μέχρι σήμερα αποφεύγει.
Έναν χρόνο μετά την επιστροφή του Τραμπ στο Οβάλ Γραφείο, από την ανατολική πλευρά του Ατλαντικού δεν υπάρχει ούτε μία απτή ένδειξη αντίστασης σε δηλώσεις ή κινήσεις – όσο ακραίες, ματαιόδοξες ή προσβλητικές κι αν είναι. Αυτό αποτελεί όχι μόνο ένδειξη ότι η Ευρώπη νοσεί βαθιά, αλλά και την απάντηση στο γιατί ο Τραμπ επιμένει σχεδόν εμμονικά να πλήττει αυτή τη διαχρονικά συμμαχική πτέρυγα, και όχι το Πεκίνο, τη Μόσχα ή την Τεχεράνη.
