Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, σε συνεργασία με το επιτελείο του, εξετάζει ενεργά σενάρια μέσω των οποίων οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να αποκτήσουν τον έλεγχο της Γροιλανδίας, με τον Λευκό Οίκο να δηλώνει πλέον χωρίς περιστροφές ότι η προσφυγή στον αμερικανικό στρατό «παραμένει πάντα στο τραπέζι».
Η τοποθέτηση αυτή έρχεται σε μια περίοδο αυξημένης διεθνούς έντασης. Ευρωπαίοι ηγέτες, αλλά και ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, έχουν απευθύνει σαφείς προειδοποιήσεις προς την Ουάσινγκτον, καθώς η ρητορική του Τραμπ κλιμακώνεται. Το ήδη βαρύ κλίμα επιδεινώθηκε περαιτέρω μετά την πρόσφατη αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα και τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο, εξέλιξη που –σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες– ενίσχυσε την αίσθηση ότι ο Λευκός Οίκος είναι διατεθειμένος να προχωρήσει σε ακραίες επιλογές.
«Ζήτημα εθνικής ασφάλειας»
Απαντώντας σε ερωτήματα του πρακτορείου Reuters, ο Λευκός Οίκος υπογράμμισε ότι η απόκτηση της Γροιλανδίας συνιστά εθνική προτεραιότητα ασφαλείας για τις Ηνωμένες Πολιτείες και θεωρείται κρίσιμη για την αποτροπή ανταγωνιστικών δυνάμεων στην Αρκτική. Όπως σημειώνεται, ο πρόεδρος και οι συνεργάτες του εξετάζουν διαφορετικές επιλογές για την επίτευξη αυτού του στόχου εξωτερικής πολιτικής, ενώ η στρατιωτική ισχύς παραμένει διαθέσιμη επιλογή για τον αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων.
Σύμφωνα με το Reuters, ανάμεσα στα σενάρια που βρίσκονται υπό εξέταση περιλαμβάνονται:
η απευθείας αγορά της Γροιλανδίας,
η σύναψη συμφωνίας ελεύθερης σύνδεσης (compact of free association) με το νησί.
Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος φέρεται να δήλωσε ότι ο Τραμπ επιθυμεί η υπόθεση να κλείσει εντός της τρέχουσας προεδρικής του θητείας, τονίζοντας πως το θέμα «δεν πρόκειται να εξαφανιστεί», παρά τις έντονες αντιδράσεις συμμάχων στο ΝΑΤΟ.
Άμεση αντίδραση της Δανίας
Η Δανία αντέδρασε άμεσα στις εξελίξεις. Ο υπουργός Εξωτερικών Λαρς Λέκε Ράσμουσεν ζήτησε επίσημη συνάντηση με τον Αμερικανό ομόλογό του Μάρκο Ρούμπιο, προκειμένου να συζητηθούν οι τελευταίες δηλώσεις και κινήσεις.
Ο Ράσμουσεν δήλωσε ότι διατηρεί «απόλυτη εμπιστοσύνη» στη συμμετοχή της Δανίας στο ΝΑΤΟ και ευχαρίστησε δημόσια διεθνείς ηγέτες για τη στήριξή τους. Παράλληλα, διέψευσε κατηγορηματικά ισχυρισμούς περί μαζικής παρουσίας κινεζικών και ρωσικών πλοίων στην περιοχή γύρω από τη Γροιλανδία.
«Είμαι πολύ σοβαρός»
Σε συνέντευξή του στο αμερικανικό δίκτυο NBC News, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι είναι «πολύ σοβαρός» αναφορικά με το ενδεχόμενο προσάρτησης της Γροιλανδίας.
Μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε ιστορικό προηγούμενο, καθώς κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ θα στρεφόταν εναντίον άλλου κράτους-μέλους. Θεωρητικά, θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί το Άρθρο 5 περί συλλογικής άμυνας, δημιουργώντας ένα πρωτοφανές θεσμικό και γεωπολιτικό ρήγμα.
Η Γροιλανδία, λόγω της στρατηγικής της θέσης στην Αρκτική και της αυξανόμενης σημασίας της περιοχής στο παγκόσμιο γεωπολιτικό σκηνικό, βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο μιας σύγκρουσης που υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια ενός απλού διπλωματικού επεισοδίου.
Οι προηγούμενες αμερικανικές απόπειρες
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επιχειρήσει τρεις φορές στο παρελθόν να αγοράσουν τη Γροιλανδία – και κάθε φορά η απάντηση ήταν αρνητική.
1867 – Η πρώτη διερεύνηση Μετά την αγορά της Αλάσκας από τη Ρωσία, επί προεδρίας Άντριου Τζόνσον, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ εξέτασε σοβαρά την απόκτηση της Γροιλανδίας και της Ισλανδίας. Η σκέψη είχε στρατηγικά και εμπορικά κίνητρα, ωστόσο δεν κατατέθηκε ποτέ επίσημη πρόταση και το σχέδιο εγκαταλείφθηκε σιωπηρά.
1946 – Η επίσημη πρόταση του Ψυχρού Πολέμου Επί προεδρίας Χάρι Τρούμαν, οι ΗΠΑ προσέφεραν 100 εκατομμύρια δολάρια σε χρυσό στη Δανία, θεωρώντας τη Γροιλανδία κρίσιμη για την άμυνα του Ατλαντικού και της Αρκτικής απέναντι στη Σοβιετική Ένωση. Η Δανία απέρριψε την πρόταση, αλλά επέτρεψε μόνιμη αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη βάση Θούλη.
2019 – Η απόπειρα Τραμπ και η ρήξη Κατά την πρώτη του θητεία, ο Τραμπ έθεσε δημόσια το ενδεχόμενο αγοράς της Γροιλανδίας, παρουσιάζοντάς το ως «στρατηγική συζήτηση». Η Κοπεγχάγη απάντησε ότι «η Γροιλανδία δεν είναι προς πώληση», με τον Αμερικανό πρόεδρο να ακυρώνει επίσημη επίσκεψη στη Δανία.
Ρούμπιο: Κεκλεισμένων των θυρών οι τοποθετήσεις
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, προχώρησε στις επίμαχες δηλώσεις κατά τη διάρκεια ενημέρωσης Αμερικανών κοινοβουλευτικών σε κλειστό κύκλο, σύμφωνα με τη Wall Street Journal, η οποία επικαλείται πηγές με άμεση γνώση των όσων ειπώθηκαν.
Σε αντίστοιχο ρεπορτάζ, οι New York Times ανέφεραν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ ζήτησε από τους συνεργάτες του να του παρουσιάσουν επικαιροποιημένο σχέδιο για την απόκτηση της Γροιλανδίας, επαναφέροντας μια ιδέα που είχε ήδη διατυπώσει κατά την πρώτη του θητεία στον Λευκό Οίκο, την περίοδο 2017–2021.
«Φάσμα επιλογών», ακόμη και στρατιωτικών
Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου δήλωσε χθες ότι ο Αμερικανός πρόεδρος εξετάζει «ένα φάσμα επιλογών» προκειμένου οι Ηνωμένες Πολιτείες να αποκτήσουν τη Γροιλανδία, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης στρατιωτικής ισχύος.
Όπως ανέφερε η Κάρολαϊν Λέβιτ σε γραπτή δήλωσή της προς το Γαλλικό Πρακτορείο, ο Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι η απόκτηση της Γροιλανδίας αποτελεί προτεραιότητα εθνικής ασφαλείας για τις ΗΠΑ και θεωρείται ζωτικής σημασίας για την αποτροπή αντιπάλων στην περιοχή της Αρκτικής. Ο πρόεδρος και το επιτελείο του συζητούν όλα τα διαθέσιμα σενάρια για την επίτευξη αυτού του στόχου εξωτερικής πολιτικής, με τη στρατιωτική επιλογή να παραμένει, όπως σημειώνεται, στη διάθεση του επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων.
Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τζ. Τραμπ και η ομάδα του συζητούν ένα φάσμα επιλογών – συμπεριλαμβανομένης της ενδεχόμενης χρήσης στρατιωτικής ισχύος – για την απόκτηση της Γροιλανδίας, δηλώνοντας ξεκάθαρα ότι το έδαφος αυτό αποτελεί «προτεραιότητα εθνικής ασφάλειας» για τις Ηνωμένες Πολιτείες, ανέφερε ο Λευκός Οίκος σε ανακοίνωσή του προς το πρακτορείο Reuters.
Αντίθετο κλίμα από Ευρώπη και Γροιλανδία
Ο αποφασιστικός τόνος της Ουάσινγκτον έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις εκκλήσεις για διάλογο και αποκλιμάκωση που απευθύνουν ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και η ίδια η Γροιλανδία, εν μέσω αυξανόμενης ανησυχίας για τις αμερικανικές διεκδικήσεις.
Η κυβέρνηση της Γροιλανδίας και η Δανία ζήτησαν να πραγματοποιηθούν άμεσες συνομιλίες με τον Μάρκο Ρούμπιο, εκφράζοντας την ελπίδα ότι θα αρθούν οι «παρεξηγήσεις» που έχουν δημιουργηθεί.
Νούουκ και Κοπεγχάγη αμφισβητούν ευθέως το επιχείρημα του Τραμπ ότι απαιτείται άμεση αντίδραση λόγω εκτεταμένης κινεζικής και ρωσικής παρουσίας στο νησί.
Δανία: «Λανθασμένη ανάγνωση της πραγματικότητας»
Ο Δανός υπουργός Εξωτερικών Λαρς Λούκε Ράσμουσεν δήλωσε ότι η χώρα του δεν συμμερίζεται την άποψη πως η Γροιλανδία έχει κατακλυστεί από κινεζικές επενδύσεις, κατηγορώντας τον Αμερικανό πρόεδρο για «λανθασμένη ανάγνωση» της κατάστασης, ιδίως όσον αφορά την ικανότητα της Δανίας να εγγυηθεί την ασφάλεια της νήσου.
«Φυλάσσουμε το βασίλειο», τόνισε, προσθέτοντας ότι δεν είναι χρήσιμο να «δραματοποιούνται» οι εξελίξεις. Υπενθύμισε, μάλιστα, ότι η Δανία έχει επενδύσει περίπου 90 δισ. κορόνες (1,2 δισ. ευρώ) στην ασφάλεια της Αρκτικής τους τελευταίους δώδεκα μήνες.
«Το τέλος των πάντων»
Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε ότι δεν μπορεί να φανταστεί τις ΗΠΑ να παραβιάζουν την εθνική κυριαρχία της Δανίας.
Η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρέντεριξεν προειδοποίησε ότι ενδεχόμενη αμερικανική επίθεση εναντίον κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ θα σήμαινε «το τέλος των πάντων», ιδίως για την παγκόσμια ασφάλεια μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Όπως τόνισε, δεν πρόκειται για διένεξη μόνο με το Βασίλειο της Δανίας, αλλά με ολόκληρη την Ευρώπη.
Ευρωπαϊκή στήριξη και ξεκάθαρα μηνύματα
Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Πολωνία, Ισπανία και Βρετανία εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση στήριξης προς τη Δανία, υπογραμμίζοντας ότι μόνο η Δανία και η Γροιλανδία έχουν το δικαίωμα να αποφασίζουν για τις υποθέσεις τους. Αντίστοιχη δήλωση εξέδωσαν και οι υπουργοί Εξωτερικών των νορδικών χωρών, επαναλαμβάνοντας την αρχή της κυριαρχίας.
Η Γροιλανδία, με τη στήριξη της Δανίας, επαναλαμβάνει σταθερά ότι δεν είναι προς πώληση και ότι θα αποφασίσει μόνη της για το μέλλον της.
Οι βλέψεις Τραμπ και η κλιμάκωση της ρητορικής
Ο Ντόναλντ Τραμπ διατηρεί εδώ και καιρό ενδιαφέρον για τη Γροιλανδία, μια νήσο μόλις 57.000 κατοίκων, την οποία θεωρεί μέρος της φυσικής σφαίρας επιρροής των ΗΠΑ. Ο ίδιος και το περιβάλλον του προβάλλουν ολοένα και πιο έντονα τη διεκδίκηση αυτή, την οποία ο Αμερικανός πρόεδρος επανέλαβε μετά την αιφνιδιαστική αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση στη Βενεζουέλα, εντείνοντας περαιτέρω τις διεθνείς ανησυχίες.
Μίλερ: «Επίσημη θέση των ΗΠΑ η διεκδίκηση»
Ο αναπληρωτής γενικός γραμματέας της αμερικανικής προεδρίας, Στίβεν Μίλερ, προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, δηλώνοντας ότι η αμερικανική διεκδίκηση της Γροιλανδίας συνιστά «επίσημη θέση της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών», επιμένοντας πως «η Γροιλανδία πρέπει να αποτελεί μέρος των ΗΠΑ».
Γιατί ο Τραμπ επαναφέρει τη Γροιλανδία
Λίγο μετά την απομάκρυνση του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο, ο Ντόναλντ Τραμπ επανέφερε με ιδιαίτερη ένταση το ζήτημα της Γροιλανδίας, δηλώνοντας ότι τη χρειάζεται «πολύ άσχημα».
Η Γροιλανδία αποτελεί τμήμα του βασιλείου της Δανίας. Παρότι διαθέτει ευρεία αυτονομία, η Κοπεγχάγη εξακολουθεί να έχει τον έλεγχο της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής. Η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν προειδοποίησε ότι ενδεχόμενη επίθεση των ΗΠΑ σε κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ –στην προκειμένη περίπτωση τη Γροιλανδία ως μέρος της Δανίας– θα σήμαινε το τέλος της Συμμαχίας.
Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν κάλεσε τον Τραμπ να εγκαταλείψει τις «φαντασιώσεις περί προσάρτησης», ενώ Ευρωπαίοι ηγέτες τάχθηκαν ανοιχτά στο πλευρό της Γροιλανδίας και της Δανίας, υπογραμμίζοντας ότι «η Γροιλανδία ανήκει στον λαό της».
Από το real estate στην εθνική ασφάλεια
Το ενδιαφέρον του Τραμπ για τη Γροιλανδία δεν είναι νέο, ωστόσο οι λόγοι πίσω από αυτό έχουν μεταβληθεί με την πάροδο του χρόνου, όπως σημειώνει ο Guardian. Το 2019, κατά την πρώτη του θητεία, είχε περιγράψει την ιδέα της αγοράς ως «μια μεγάλη συμφωνία real estate». Αργότερα, έκανε λόγο για «οικονομική ασφάλεια». Σήμερα, όμως, επικαλείται ευθέως λόγους εθνικής ασφάλειας.
Η γεωστρατηγική θέση της Γροιλανδίας, ανάμεσα στις ΗΠΑ και τη Ρωσία, την καθιστά κομβικό σημείο για την άμυνα στην Αρκτική, ιδιαίτερα καθώς η κλιματική κρίση επιταχύνει το λιώσιμο των πάγων και μετατρέπει την περιοχή σε νέο πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού.
Πρώτες ύλες, Κίνα και νέες θαλάσσιες οδοί
Η Γροιλανδία διαθέτει σημαντικά αποθέματα πρώτων υλών κρίσιμων για την πράσινη τεχνολογία, όπως χαλκό, λίθιο, κοβάλτιο και νικέλιο, προσελκύοντας το ενδιαφέρον μεγάλων δυνάμεων, μεταξύ των οποίων και η Κίνα, που κυριαρχεί στην παγκόσμια παραγωγή σπάνιων γαιών. Για τις ΗΠΑ, η απόκτηση της Γροιλανδίας θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ανάχωμα στην κινεζική επιρροή.
Παράλληλα, το λιώσιμο των αρκτικών πάγων ανοίγει νέες ναυτιλιακές διαδρομές που μειώνουν δραστικά τον χρόνο μεταφοράς μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Η Γροιλανδία φιλοξενεί ήδη κομβικές αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, όπως η βάση στο Πίτουφικ, η οποία εντάσσεται στο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για βαλλιστικούς πυραύλους.
Εσωτερικές διεργασίες και πολιτική συσπείρωση
Στο εσωτερικό της Γροιλανδίας, οι συζητήσεις για ανεξαρτησία από τη Δανία έχουν ενταθεί τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, το ενδεχόμενο αμερικανικής «προσάρτησης» έχει οδηγήσει σε πολιτική συσπείρωση, με την κυβέρνηση εθνικής ενότητας να δηλώνει ξεκάθαρα: «Η Γροιλανδία ανήκει σε εμάς».
Η ελληνική στάση για Γροιλανδία και Ουκρανία
Η Ελλάδα δήλωσε παρούσα στις διεθνείς εξελίξεις διά του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος συμμετείχε στη συνάντηση ηγετών της Συμμαχίας των Προθύμων για την Ουκρανία στο Παρίσι. Εν μέσω των ραγδαίων γεωπολιτικών εξελίξεων, επανέλαβε την ανάγκη ενίσχυσης και στήριξης των ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων, που συνιστά τη βασικότερη εγγύηση ασφάλειας.
Η Ελλάδα έχει ήδη ανακοινώσει συνεισφορά 20 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο της Νατοϊκής Πρωτοβουλίας Prioritized Ukraine’s List of Requirements. Παράλληλα, έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θα συμμετάσχει σε ευρωπαϊκή στρατιωτική δύναμη εντός Ουκρανίας, χωρίς ωστόσο να αποκλείει άλλες μορφές συνδρομής, ακόμη και σε ζητήματα θαλάσσιας επιτήρησης, εκτός ουκρανικού εδάφους.
Μήνυμα για κυριαρχία και συλλογική ασφάλεια
Ο κ. Μητσοτάκης υπογράμμισε τη σημασία της αμερικανικής συμμετοχής στις εγγυήσεις ασφαλείας τόσο για την Ουκρανία όσο και για την Ευρώπη, ενώ τόνισε τη συμβολή της Ελλάδας και στον τομέα της ενεργειακής ασφάλειας, με έμφαση στο FSRU της Αλεξανδρούπολης και τον Κάθετο Διάδρομο.
Σε ανάρτησή του από το Παρίσι, αναφέρθηκε και στην κοινή δήλωση επτά Ευρωπαίων ηγετών για τη Γροιλανδία, επισημαίνοντας ότι μόνο η Δανία και η Γροιλανδία έχουν το δικαίωμα να αποφασίζουν για τα εδάφη τους. Όπως τόνισε, «η Ελλάδα υποστηρίζει πλήρως την Κοινή Δήλωση για τη Γροιλανδία», υπογραμμίζοντας την προσήλωση στον αμοιβαίο σεβασμό, τον διάλογο και τις αρχές της κυριαρχίας και της συλλογικής ασφάλειας.
