Σκηνές ανείπωτης φρίκης εκτυλίχθηκαν τα ξημερώματα της Πρωτοχρονιάς στο χιονοδρομικό θέρετρο Κραν Μοντανά της Ελβετίας, όταν φωτιά ξέσπασε σε κατάμεστο νυχτερινό κλαμπ, αφήνοντας πίσω της δεκάδες νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες.
Στο χάος που ακολούθησε, ένας 55χρονος πατέρας μετατράπηκε σε σωτήρα. Ο Πάολο Καμπόλο, τραπεζίτης και χρηματοοικονομικός αναλυτής, έσπευσε στο Le Constellation μόλις δέχθηκε τηλεφώνημα από την έφηβη κόρη του, η οποία του είπε ότι ο σύντροφός της και φίλοι τους είχαν εγκλωβιστεί μέσα στο φλεγόμενο κτίριο.
Με την κεντρική είσοδο μπλοκαρισμένη από πανικόβλητους θαμώνες, ο Καμπόλο εντόπισε μια πλαϊνή πόρτα κινδύνου και την άνοιξε με τη βία, επιτρέποντας σε τουλάχιστον δέκα νέους να διαφύγουν μέσα από καπνούς και αποπνικτική ατμόσφαιρα.
«Έβγαζα παιδιά με τα χέρια μου», λέει από το νοσοκομείο στην ιταλική Il Messagero.
Μιλώντας από το νοσοκομείο της Σιόν, όπου νοσηλεύεται λόγω εισπνοής καπνού, περιέγραψε εικόνες που δύσκολα αντέχει κανείς. «Υπήρχαν σώματα παντού, ζωντανά αλλά καμένα. Ζητούσαν βοήθεια σε πολλές γλώσσες», δήλωσε, τονίζοντας ότι οι περισσότεροι ήταν πολύ νέοι.
Η φωτιά στοίχισε τη ζωή σε τουλάχιστον 40 ανθρώπους, ενώ 119 τραυματίστηκαν, με δεκάδες να νοσηλεύονται σε κρίσιμη κατάσταση. Ανάμεσά τους βρίσκονται πολίτες από πολλές ευρωπαϊκές χώρες, γεγονός που περιπλέκει τη διαδικασία ταυτοποίησης των θυμάτων.
Η κόρη του Καμπόλο σώθηκε από τύχη, καθώς είχε επιστρέψει προσωρινά στο σπίτι των γονιών της για την αλλαγή του χρόνου. Ο σύντροφός της, ωστόσο, εξακολουθεί να δίνει μάχη για τη ζωή του.
Οι αρχές συνεχίζουν τις έρευνες για τα αίτια της τραγωδίας, ενώ εκτιμούν ότι θα χρειαστούν ημέρες για την πλήρη καταγραφή των θυμάτων, σε μια από τις φονικότερες πυρκαγιές που έχουν σημειωθεί ποτέ σε χώρο διασκέδασης στην Ελβετία.
Τα αίτια της τραγωδίας, τι δείχνουν τα στοιχεία κι οι έρευνες
Σύμφωνα με τις ελβετικές αρχές, η φωτιά στο Crans-Montana φαίνεται ότι προκλήθηκε από σπινθηριστές που είχαν τοποθετηθεί σε μπουκάλια σαμπάνιας και ήρθαν «υπερβολικά κοντά στην οροφή», όπως αναφέρθηκε σε συνέντευξη Τύπου την Παρασκευή. Την ίδια ώρα, οι Αρχές αποφεύγουν να δώσουν οριστικά συμπεράσματα, τονίζοντας ότι η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
Η εισαγγελική έρευνα θα εστιάσει στα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν στον χώρο, στα μέτρα πυρασφάλειας του μπαρ, στη χωρητικότητά του και στον αριθμό των ατόμων που βρίσκονταν μέσα τη στιγμή της φωτιάς, όπως ανακοίνωσε η γενική εισαγγελέας του καντονιού Valais, Beatrice Pilloud. Οι Αρχές εξετάζουν αν τηρούνταν όλοι οι προβλεπόμενοι κανόνες ασφαλείας.
Οι ελβετικές υπηρεσίες έχουν προειδοποιήσει ότι η ταυτοποίηση των θυμάτων μπορεί να διαρκέσει ημέρες, αν όχι εβδομάδες. Η φωτιά στο Crans-Montana κόστισε τη ζωή σε 40 ανθρώπους, ενώ άλλοι 119 τραυματίστηκαν. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, 113 από τους τραυματίες έχουν ήδη ταυτοποιηθεί, με τις Αρχές να συνεχίζουν τις προσπάθειες για την αναγνώριση των υπόλοιπων έξι.
Μέχρι να υπάρξουν απαντήσεις, συγγενείς και φίλοι όσων βρίσκονταν στο μπαρ εκείνο το βράδυ καταφεύγουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αναζητώντας πληροφορίες και ελπίζοντας σε κάποιο σημάδι ζωής, καθώς η αγωνία γύρω από τη φωτιά στο Crans-Montana παραμένει έντονη.
Οι ερευνητές δίνουν μάχη με τον χρόνο για να διαπιστώσουν πώς και γιατί η φονική πυρκαγιά της παραμονής Πρωτοχρονιάς σε μπαρ ελβετικού χιονοδρομικού κέντρου εξαπλώθηκε τόσο γρήγορα. Οι αρχές δήλωσαν την Παρασκευή, σε συνέντευξη Τύπου, ότι τα «σπαρκλέρ» (βεγγαλικά) που ήταν στερεωμένα σε μπουκάλια σαμπάνιας και κρατήθηκαν «πολύ κοντά στο ταβάνι» φαίνεται να πυροδότησαν τη φωτιά στο υπόγειο του μπαρ Le Constellation στην Κραν-Μοντανά.
Το πώς, όμως, η πυρκαγιά απέκτησε τέτοια σφοδρότητα, σκοτώνοντας τουλάχιστον 40 ανθρώπους και τραυματίζοντας 119 – πολλούς σοβαρά – αποτελεί πλέον βασικό αντικείμενο έρευνας, όπως και το ιστορικό ασφάλειας του καταστήματος.
Η ομάδα BBC Verify εξετάζει βίντεο που τράβηξαν επιζώντες και αυτόπτες μάρτυρες, ενώ συνομιλεί με ειδικούς πυρασφάλειας για να εντοπίσει τι πήγε στραβά.
Δύο χαρακτηριστικές εικόνες που κυκλοφόρησαν ευρέως στο διαδίκτυο δείχνουν ανθρώπους να κρατούν μπουκάλια σαμπάνιας με αναμμένα σπαρκλέρ πάνω από τα κεφάλια τους, περικυκλωμένους από πλήθος. Σε μία από τις φωτογραφίες, διακρίνονται φλόγες να αρχίζουν να συγκεντρώνονται στο ταβάνι, ακριβώς πάνω από όσους κρατούν πέντε τέτοια μπουκάλια ψηλά.
Η δεύτερη εικόνα, από πιο κοντινή γωνία, δείχνει ένα άτομο με κράνος μοτοσικλετιστή να κάθεται στους ώμους άλλου, που φορά μάσκα Guy Fawkes, κρατώντας μπουκάλι με αναμμένο σπαρκλέρ. Οι σπίθες από το συγκεκριμένο μπουκάλι φαίνεται να βρίσκονται ακόμη πιο κοντά στο ταβάνι.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Πολωνία: Έτοιμη να δεχθεί 14 τραυματίες από τη φονική πυρκαγιά στο θέρετρο Κραν Μοντανά
Η BBC Verify διαπίστωσε ότι οι εικόνες τραβήχτηκαν μετά τα μεσάνυχτα της 1ης Ιανουαρίου, αφού επιβεβαίωσε πως δεν υπήρχαν παλαιότερες εκδοχές τους και τις ταύτισε με δημόσιες φωτογραφίες του Le Constellation – χρησιμοποιώντας λεπτομέρειες από τη διαρρύθμιση του χώρου και τους χαρακτηριστικούς σωλήνες στην οροφή. Δεν βρέθηκαν ενδείξεις ότι οι εικόνες είχαν αλλοιωθεί με τεχνητή νοημοσύνη.
Σε άλλα βίντεο από το βράδυ της φωτιάς, φαίνονται θαμώνες να καταγράφουν τις φλόγες την ώρα που δυνατή μουσική κλαμπ ακούγεται στο βάθος. Σε ένα από αυτά, κάποιοι αρχίζουν να τρέχουν προς τη σκάλα της εξόδου, φωνάζοντας.
Την Παρασκευή, η γενική εισαγγελέας του καντονιού Βαλέ, Μπεατρίς Πιγιού, δήλωσε ότι όλα τα στοιχεία οδηγούν στο συμπέρασμα πως η πυρκαγιά ξεκίνησε από σπαρκλέρ στερεωμένα σε μπουκάλια σαμπάνιας, τα οποία «μετακινήθηκαν πολύ κοντά στο ταβάνι».
Ερωτήματα για την αφρώδη επένδυση στην οροφή
Ένα ακόμη επίκεντρο της έρευνας είναι η αφρώδης επένδυση στην οροφή του μπαρ και το κατά πόσο συμμορφωνόταν με τα πρότυπα ασφαλείας. Δύο ειδικοί πυρασφάλειας ανέφεραν στο BBC Verify ότι τα υλικά που φαίνονται σε φωτογραφίες και βίντεο από το Le Constellation μοιάζουν με «αφρό τύπου αυγοθήκης», ένα ηχοαπορροφητικό υλικό από πολυουρεθάνη (PU).
Στη φωτογραφία με τα υψωμένα μπουκάλια, φλόγες διακρίνονται σε τμήμα της οροφής όπου υπάρχει αφρώδης επένδυση. Ο αφρός PU συχνά υποβάλλεται σε επεξεργασία με πυροεπιβραδυντικά πριν τοποθετηθεί ως ηχομόνωση σε εργοστάσια και χώρους διασκέδασης, αλλά χωρίς επεξεργασία μπορεί να είναι ιδιαίτερα εύφλεκτος.
«Μόλις αναφλεγεί, ο ακουστικός αφρός πολυουρεθάνης μπορεί να παρουσιάσει ταχεία εξάπλωση φλόγας στην επιφάνεια υψηλής αναλογίας επιφάνειας/όγκου και να παράγει πυκνό, τοξικό καπνό, επιταχύνοντας σημαντικά την ανάπτυξη της πυρκαγιάς και μειώνοντας τον διαθέσιμο χρόνο διαφυγής», εξήγησε ο δρ Πίτερ Γουίλκινσον από το Πανεπιστήμιο Loughborough.
Ο καθηγητής Έντουιν Γκαλέα, από το Πανεπιστήμιο του Γκρίνουιτς, σημείωσε ότι η αποτελεσματικότητα της πυροεπιβραδυντικής επεξεργασίας στον αφρό PU μπορεί να φθίνει με την πάροδο του χρόνου. Οι ελβετικές αρχές δηλώνουν ότι δεν μπορούν ακόμη να επιβεβαιώσουν τι είδους αφρώδης επένδυση είχε χρησιμοποιηθεί στο μπαρ και αν πληρούσε τα πρότυπα ασφαλείας.
Σε συνέντευξη Τύπου την Παρασκευή, αξιωματούχοι έκαναν λόγο για «flashover» στον χώρο του μπαρ. Ο καθηγητής Γκαλέα εξήγησε ότι πρόκειται για φαινόμενο κατά το οποίο τα θερμά αέρια ανεβαίνουν στην οροφή, φτάνουν σε κρίσιμη θερμοκρασία και στη συνέχεια προκαλούν σχεδόν ταυτόχρονη ανάφλεξη του χώρου.
Σύμφωνα με τον Μίχαελ Κλίπελ, ειδικό πυρασφάλειας στο ETH της Ζυρίχης, «η επιβίωση μετά από flashover είναι εξαιρετικά απίθανη».
Αρμόδια για την εποπτεία των ελέγχων πυρασφάλειας στην Κραν-Μοντανά είναι η Υπηρεσία Πυρασφάλειας του Καντονιού Βαλέ (Office Cantonal du Feu – OCF), ενώ οι επιθεωρήσεις διενεργούνται από τοπικούς αξιωματούχους. Οι ελβετικές αρχές ανέφεραν ότι κτίριο στο μέγεθος του Le Constellation θα έπρεπε να υπόκειται σε ετήσιους ελέγχους.
Η BBC Verify έχει απευθυνθεί στην OCF ζητώντας πρόσβαση στα προηγούμενα έγγραφα επιθεωρήσεων.
Έξοδοι διαφυγής και διαρρύθμιση του χώρου
Οι αρχές δηλώνουν ότι θα εξετάσουν διεξοδικά και τις εξόδους διαφυγής του μπαρ, το οποίο εκτείνεται σε δύο επίπεδα – ισόγειο και υπόγειο. Η φωτιά εκτιμάται ότι ξεκίνησε στο υπόγειο, όπου τραβήχτηκαν και οι δύο προαναφερθείσες εικόνες.
Βίντεο από τη στιγμή που η φωτιά εξαπλώνεται δείχνουν ανθρώπους να προσπαθούν αρχικά να τη σβήσουν και στη συνέχεια να σπεύδουν προς μια στενή σκάλα για να βγουν από το υπόγειο. Ο καθηγητής Γκαλέα τόνισε ότι οι σκάλες μπορεί να μετατραπούν σε «θανατηφόρα σημεία συμφόρησης», με ανθρώπους να σκοντάφτουν και να ποδοπατούνται.
Όπως λέει, ακόμη κι αν υπάρχουν άλλες έξοδοι κινδύνου, οι πανικόβλητοι άνθρωποι σε έναν άγνωστο χώρο είναι πολύ πιθανότερο να προσπαθήσουν να φύγουν από την ίδια είσοδο από την οποία μπήκαν.
Οι αρμόδιοι επιβεβαίωσαν ότι το κτίριο διέθετε περισσότερες από μία εξόδους, αλλά πρόσθεσαν ότι «προς το παρόν δεν μπορούν να πουν» αν η πόρτα έκτακτης ανάγκης ήταν ανοιχτή ή κλειστή την ώρα της πυρκαγιάς.
Ο σύμβουλος του καντονιού Βαλέ, Στεφάν Γκανζέρ, δήλωσε: «Δεν υπάρχει μόνο μία πόρτα, παρότι την ώρα της φωτιάς φαίνεται ότι οι περισσότεροι άνθρωποι βγήκαν από την κύρια είσοδο. Ωστόσο πρόκειται για δημόσιο χώρο. Προφανώς ήταν εξοπλισμένος με έξοδο κινδύνου».
Η Πιγιού ανέφερε στους δημοσιογράφους ότι έχουν ήδη καταθέσει οι δύο Γάλλοι διαχειριστές του μπαρ, καθώς και άτομα που κατάφεραν να διαφύγουν.
Ένας από τους ιδιοκτήτες του καταστήματος φέρεται να δήλωσε σε τοπικά μέσα ότι ο χώρος είχε ελεγχθεί τρεις φορές την τελευταία δεκαετία και ότι «όλα είχαν γίνει σύμφωνα με τους κανονισμούς».
Χρήση σπαρκλέρ και στο παρελθόν
Οι ερευνητές εξετάζουν επίσης και άλλα βίντεο από τον συγκεκριμένο χώρο. Σε ένα από αυτά, φαίνονται σπαρκλέρ στερεωμένα σε μπουκάλια να χρησιμοποιούνται μέσα στο μπαρ ήδη από το 2024.
Σε στιγμιότυπο από βίντεο στο YouTube, που αναρτήθηκε το 2024, μια γυναίκα κρατά μπουκάλι με σπαρκλέρ στο Le Constellation, ενώ άλλες – φορώντας χαρακτηριστικά κράνη – μεταφέρουν τα μπουκάλια και τα πυροτεχνήματα προς τους πελάτες, πριν τα αποσυνδέσουν και σερβίρουν ποτά.
Το υλικό ανέβηκε στο YouTube τον Μάιο του 2024 από τον λογαριασμό @ConstellationCransMontana, αν και δεν είναι βέβαιο πότε ακριβώς είχε γυριστεί.
Τι λέει ο ιδιοκτήτης
Από πλευράς του πάντως ο 49χρονος Γάλλος ιδιοκτήτης και διαχειριστής του μπαρ Le Constellation του Κραν Μοντανά, ο, Ζακ Μορέτι, μίλησε μετά την τραγωδία που έχασαν τη ζωή τους 47 άτομα και τραυματίστηκαν άλλα 115. Ο Ζακ Μορέτι, τόνισε πως τόσο αυτός όσο και η 40χρονη σύζυγός του, Τζέσικα, βρίσκονται σε κατάσταση σοκ, ενώ διαβεβαίωσε πως είχαν γίνει τρεις έλεγχοι τα τελευταία δέκα χρόνια.
Μιλώντας στην ελβετική εφημερίδα «20 Minuten», ο ιδιοκτήτης του καταστήματος ανέφερε χαρακτηριστικά: «Δεν μπορούμε ούτε να κοιμηθούμε ούτε να φάμε, είμαστε όλοι σε πολύ άσχημη κατάσταση».
Οι Γάλλοι υπήκοοι από την Κορσική, Ζακ και Τζέσικα Μορέτι ανέλαβαν το Le Constellation το 2015. Φίλος του ζευγαριού επιβεβαίωσε σε αρκετά κορσικανικά μέσα ενημέρωσης ότι και οι δύο είναι ζωντανοί, διαψεύδοντας φήμες που κυκλοφόρησαν τις πρώτες ώρες μετά την τραγωδία. Όπως έγινε γνωστό, τη νύχτα της πυρκαγιάς, η Τζέσικα Μορέτι βρισκόταν μέσα στο μπαρ και τραυματίστηκε, υποφέροντας από εγκαύματα στο χέρι. Ο Ζακ, απουσίαζε, καθώς βρισκόταν σε άλλη επιχείρηση του ζευγαριού στην περιοχή.
Ο Μορέτι συμπλήρωσε στην «20 Minuten» ότι θα συνεργαστεί πλήρως με τις αρχές. «Θα κάνουμε ό,τι περνά από το χέρι μας για να βοηθήσουμε στη διαλεύκανση των αιτιών. Κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν. Στη διαδικασία συμμετέχουν και οι δικηγόροι μας», σημείωσε.
Όπως σημειώνουν οι Αρχές, ισχύει το τεκμήριο της αθωότητας. Η Εισαγγελία του καντονιού του Βαλέ έχει ήδη ξεκινήσει ποινική έρευνα για τις συνθήκες της πυρκαγιάς. Όπως ανακοινώθηκε σε συνέντευξη Τύπου το απόγευμα της Παρασκευής, οι διαχειριστές του καταστήματος έχουν ήδη καταθέσει. Προς το παρόν δεν έχει διευκρινιστεί αν θα απαγγελθούν κατηγορίες σε συγκεκριμένα πρόσωπα, ωστόσο παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο διερεύνησης για εμπρησμό και ανθρωποκτονία από αμέλεια.
Η εφημερίδα Le Nouvelliste αναφέρει, από την πλευρά της, ότι ο Ζακ Μορέτι είχε αναλάβει προσωπικά μεγάλο μέρος των εργασιών ανακαίνισης του καταστήματος. «Έκανα σχεδόν τα πάντα μόνος μου», φέρεται να είχε δηλώσει στο παρελθόν.
Παράλληλα, διαβεβαίωσε ότι το Le Constellation είχε «ελεγχθεί τρεις φορές τα τελευταία δέκα χρόνια» και ότι «όλα είχαν γίνει σύμφωνα με τους κανονισμούς». Το κατά πόσο οι έλεγχοι αυτοί αφορούσαν ειδικά ζητήματα πυρασφάλειας αποτελεί πλέον αντικείμενο της εισαγγελικής έρευνας.
Το ζευγάρι Κορσικανών διατηρεί και άλλες επιχειρήσεις στην περιοχή, μεταξύ των οποίων ένα εστιατόριο στο διπλανό χωρίο Λενς και ένα μπεργκεράδικο στο Κραν Μοντανά.
