Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Μια νέα και ιδιαίτερα ευαίσθητη εστία ελληνοτουρκικής έντασης εμφανίζεται στον Έβρο, αυτή τη φορά με αφορμή την ολοκλήρωση του ελληνικού αποτρεπτικού φράχτη. Η Άγκυρα προχώρησε σε επίσημη διπλωματική διαμαρτυρία, υποστηρίζοντας ότι εργασίες της ελληνικής πλευράς πραγματοποιούνται σε σημεία τα οποία η ίδια θεωρεί τουρκικό έδαφος.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα, καθώς δεν αφορά απλώς ένα έργο συνοριακής επιτήρησης ή αντιμετώπισης παράνομων μεταναστευτικών ροών. Ακουμπά πλέον ευθέως το εξαιρετικά ευαίσθητο θέμα της αποτύπωσης της ελληνοτουρκικής μεθορίου στον Έβρο, με την ελληνική πλευρά να συνεχίζει τις εργασίες στηριζόμενη στους επίσημους ελληνικούς χάρτες.
Τα επτά σημεία που αμφισβητεί η Τουρκία
Η νέα διαφωνία αφορά τουλάχιστον επτά σημεία κατά μήκος περίπου 35 χιλιομέτρων του κεντρικού Έβρου, κυρίως κοντά στο Σουφλί και δευτερευόντως στην περιοχή του Διδυμοτείχου.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της Καθημερινής, πρόκειται συνολικά για περίπου πέντε χιλιόμετρα στα οποία δεν είχε αρχικά ολοκληρωθεί η κατασκευή του τεχνητού εμποδίου. Οι περιοχές αυτές εμφανίζονται στις αποτυπώσεις της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού ως ελληνικό έδαφος, ενώ η τουρκική πλευρά τις αντιμετωπίζει ως τμήματα της δικής της επικράτειας.
Η διαφορά σχετίζεται με ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του Έβρου: τη μεταβολή της κοίτης του ποταμού με την πάροδο του χρόνου. Η φυσική μορφολογία μπορεί να αλλάζει, όμως αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως μεταβολή των διεθνώς καθορισμένων συνόρων.
Η Αθήνα βρίσκεται συνεπώς αντιμέτωπη με ένα θέμα που απαιτεί εξαιρετικά προσεκτικούς χειρισμούς: άλλο η τεχνική συζήτηση για την ακριβή ψηφιακή αποτύπωση μιας οριογραμμής και άλλο η δημιουργία εντυπώσεων περί αμφισβητούμενης ελληνικής κυριαρχίας.
Η ψηφιακή αποτύπωση και οι χάρτες του 1926
Σημαντική παράμετρος της υπόθεσης είναι ότι το 2024 οι ελληνικές αρχές προχώρησαν σε ψηφιακή απεικόνιση της συνοριακής γραμμής, καθώς οι παλαιότερες διαθέσιμες αποτυπώσεις βασίζονταν σε αναλογικούς χάρτες του 1926.
Κατά τη διαδικασία προέκυψαν μικρές αποκλίσεις ανάμεσα στην παλαιά αναλογική και τη σύγχρονη ψηφιακή αποτύπωση. Διπλωματικές πηγές που επικαλείται η Καθημερινή επισημαίνουν ότι οι τεχνικές υπηρεσίες Ελλάδας και Τουρκίας θα πρέπει να καταλήξουν σε κοινή αποτύπωση.
Αυτό, ωστόσο, είναι κρίσιμο να διαχωριστεί από την ουσία: η ανάγκη τεχνικής συνεννόησης για την αποτύπωση δεν ισοδυναμεί με αποδοχή τουρκικών διεκδικήσεων επί ελληνικού εδάφους.
Και ακριβώς εδώ βρίσκεται η μεγάλη πολιτική και εθνική διάσταση της υπόθεσης.
Η Ελλάδα εγκατέλειψε τη λύση του «κινητού» εμποδίου
Αρχικά είχε εξεταστεί το ενδεχόμενο στα επίμαχα σημεία να τοποθετηθεί ένα μετακινούμενο τεχνητό εμπόδιο, αντί μόνιμου φράχτη με θεμελίωση.
Τελικά η επιλογή αυτή εγκαταλείφθηκε.
Πριν από περίπου πέντε μήνες, οι ελληνικές αρχές αποφάσισαν να προχωρήσουν στην κανονική ολοκλήρωση του φράχτη βάσει των ελληνικών χαρτών, χρησιμοποιώντας μάλιστα πασσαλόμπηξη και μόνιμα έργα θεμελίωσης.
Πρόκειται για μια εξέλιξη με σαφή πρακτική σημασία: η Ελλάδα συνεχίζει ένα έργο το οποίο θεωρεί ότι κατασκευάζεται εντός της επικράτειάς της και δεν αφήνει τις τουρκικές αντιρρήσεις να οδηγήσουν αυτομάτως σε αναστολή των εργασιών.
Ακριβώς αυτή η απόφαση προκάλεσε την επίσημη αντίδραση της Άγκυρας.
Ρηματική διακοίνωση από την Άγκυρα
Η Τουρκία προχώρησε σε επίσημη διαμαρτυρία – ρηματική διακοίνωση, η οποία διαβιβάστηκε μέσω του τριμερούς σημείου επαφής Ελλάδας, Τουρκίας και Βουλγαρίας στον μεθοριακό σταθμό του Καπιτάν Αντρέεβο.
Οι τουρκικές αρχές υποστηρίζουν ότι τμήματα του ελληνικού έργου βρίσκονται σε περιοχές τις οποίες θεωρούν τουρκικό έδαφος. Η υπόθεση βρίσκεται σε γνώση της Ελληνικής Αστυνομίας, του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη και του υπουργείου Εξωτερικών.
Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι οι εργασίες συνεχίζονται κανονικά.
Ο φράχτης δεν είναι ένα απλό τεχνικό έργο
Ο φράχτης του Έβρου έχει αποκτήσει εδώ και χρόνια ιδιαίτερη στρατηγική σημασία για την Ελλάδα.
Η κατασκευή της συγκεκριμένης επέκτασης είχε αποφασιστεί στο πλαίσιο του σχεδίου «ΑΚΡΙΤΑΣ». Ήδη από τον Ιανουάριο του 2023, το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη ανακοίνωνε ότι η πρώτη φάση θα κάλυπτε περίπου 35 χιλιόμετρα από τους Ψαθάδες Διδυμοτείχου έως την Κορνοφωλιά Σουφλίου, ως τμήμα ενός ευρύτερου σχεδιασμού περίπου 140 χιλιομέτρων.
Το ίδιο το υπουργείο συνέδεε τότε την επέκταση με την ανάγκη προστασίας της δημόσιας τάξης και ασφάλειας απέναντι και στην «εργαλειοποίηση» των μεταναστευτικών ροών.
Για την Ελλάδα, συνεπώς, ο φράχτης αποτελεί ταυτόχρονα εργαλείο επιτήρησης των εξωτερικών συνόρων της χώρας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και υποδομή εθνικής ασφάλειας.
Η εμπειρία του Έβρου το 2020 απέδειξε άλλωστε πόσο γρήγορα ένα μεταναστευτικό ζήτημα μπορεί να αποκτήσει χαρακτηριστικά σοβαρής διακρατικής κρίσης.
Το ευρύτερο πλαίσιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων
Η χρονική στιγμή της νέας τουρκικής διαμαρτυρίας δεν μπορεί να εξετάζεται αποκομμένη από το γενικότερο κλίμα.
Μόλις στις 2 Σεπτεμβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης είχε στείλει νέο μήνυμα προς την Τουρκία, μετά την επαναφορά από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν των τουρκικών αιτιάσεων περί αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών.
Ο Έλληνας υπουργός ξεκαθάρισε ότι «δεν υπάρχει καμία πιθανότητα να δεχθούμε οποιαδήποτε υποχώρηση σε σχέση με την κυριαρχία και τα κυριαρχικά μας δικαιώματα». Παράλληλα, η Αθήνα αντέδρασε αυτή την εβδομάδα και σε τουρκική NAVTEX για έρευνες νότια του Καστελλόριζου, εκδίδοντας αντι-NAVTEX.
Διαμορφώνεται έτσι μια περίοδος κατά την οποία, παρά τη διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας, παλαιές και νέες ελληνοτουρκικές διαφορές επανέρχονται ταυτόχρονα στο προσκήνιο.
Η ελληνική απάντηση πρέπει να είναι ξεκάθαρη
Για την Αθήνα, η υπόθεση του Έβρου απαιτεί δύο παράλληλες γραμμές αντιμετώπισης.
Από τη μία πλευρά, οι πραγματικές τεχνικές αποκλίσεις στην ψηφιακή αποτύπωση της μεθορίου μπορούν και πρέπει να εξεταστούν από τις αρμόδιες υπηρεσίες των δύο κρατών, χωρίς περιττή κλιμάκωση.
Από την άλλη, όμως, η Ελλάδα δεν μπορεί να επιτρέψει μια τεχνική συζήτηση να μετατραπεί σε πολιτικό προηγούμενο αμφισβήτησης της εδαφικής της κυριαρχίας.
Η διαφορά είναι θεμελιώδης.
Η ελληνική πλευρά έχει κάθε λόγο να επιδιώκει τον διάλογο με την Τουρκία, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν σύνθετα τεχνικά ζητήματα που προκύπτουν από τις μεταβολές της κοίτης ενός συνοριακού ποταμού. Ο διάλογος όμως δεν συνεπάγεται ούτε αναγνώριση «γκρίζων» περιοχών ούτε αναστολή άσκησης των ελληνικών αρμοδιοτήτων.
Το γεγονός ότι η κατασκευή του φράχτη συνεχίζεται βάσει των ελληνικών χαρτών παρά την τουρκική ρηματική διακοίνωση αποτελεί, υπό αυτή την έννοια, το ουσιαστικότερο στοιχείο της υπόθεσης.
Ο Έβρος δεν είναι απλώς ένας ποταμός που χωρίζει δύο χώρες. Είναι το ανατολικό χερσαίο σύνορο της Ελλάδας και ταυτόχρονα εξωτερικό σύνορο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και κάθε ζήτημα που αγγίζει την οριογραμμή του χρειάζεται ψυχραιμία και διπλωματική ακρίβεια, αλλά και απόλυτη σαφήνεια: η τεχνική συνεννόηση μπορεί να είναι αντικείμενο διαλόγου· η ελληνική κυριαρχία όχι.
