Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Από τις αίθουσες των διεθνών δικαστηρίων στα παγωμένα νερά της Αρκτικής περνά πλέον η σύγκρουση για τα περιουσιακά στοιχεία που έχασε η ουκρανική Naftogaz μετά την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014.
Οι νορβηγικές αρχές δέσμευσαν το ρωσικό πλοίο Professor Molchanov στο αρχιπέλαγος του Σβάλμπαρντ, σε εκτέλεση δικαστικής απόφασης που συνδέεται με την απαίτηση της Naftogaz να εισπράξει αποζημίωση ύψους περίπου 4,22 δισ. δολαρίων, πλέον τόκων και δικαστικών εξόδων.
Η Μόσχα αντέδρασε άμεσα, χαρακτηρίζοντας την ενέργεια της Νορβηγίας «πειρατεία» και αμφισβητώντας τη διαδικασία.
Πίσω όμως από τη σκληρή ρητορική βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο ζήτημα.
Η υπόθεση δείχνει ότι οι διεθνείς αποφάσεις κατά της Ρωσίας μπορούν να μετατραπούν από νομικές αξιώσεις σε πραγματική δέσμευση ρωσικής κρατικής περιουσίας εκτός της χώρας.
Το πλοίο περίμεναν επί μήνες
Το Professor Molchanov, πλοίο ρωσικής ιδιοκτησίας που χρησιμοποιείται για εμπορικές εξερευνητικές κρουαζιέρες, βρέθηκε στο επίκεντρο μιας προετοιμασμένης νομικής επιχείρησης.
Η αμερικανική νομική εταιρεία Covington, η οποία εκπροσωπεί τη Naftogaz, είχε σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες παρακολουθήσει επί μήνες τις κινήσεις του.
Όταν έγινε γνωστό ότι θα έφθανε στο Σβάλμπαρντ με προορισμό το Μπάρεντσμπουργκ, τον ρωσικό μεταλλευτικό οικισμό του αρχιπελάγους, οι δικηγόροι της ουκρανικής εταιρείας κινήθηκαν ενώπιον της νορβηγικής Δικαιοσύνης.
Το περιφερειακό δικαστήριο Nord-Troms και Senja ενέκρινε στις 31 Αυγούστου το αίτημα για τη δέσμευση του πλοίου.
Η απόφαση ανατέθηκε προς εκτέλεση στις αρχές του Σβάλμπαρντ, οι οποίες ανέλαβαν να διασφαλίσουν ότι το σκάφος δεν θα απομακρυνθεί.
Η αντιπαράθεση με τη νορβηγική Ακτοφυλακή
Η επιχείρηση δεν εξελίχθηκε χωρίς ένταση.
Σύμφωνα με τη νομική ομάδα της Naftogaz, προηγήθηκε αντιπαράθεση περίπου 24 ωρών με τη νορβηγική Ακτοφυλακή πριν ολοκληρωθεί η δέσμευση.
Το πλοίο παραμένει στο Μπάρεντσμπουργκ και δεν μπορεί να μετακινηθεί μέχρι να υπάρξει διαφορετική απόφαση από τις αρμόδιες αρχές ή το δικαστήριο.
Για το πλήρωμα και τους επιβάτες έχουν αναλάβει οι τοπικές αρχές σε συνεργασία με τη ρωσική εταιρεία Trust Arcticugol.
Σημαντική λεπτομέρεια είναι ότι η σημερινή δέσμευση δεν σημαίνει ότι το πλοίο έχει ήδη πωληθεί.
Η Naftogaz επιδιώκει την αναγκαστική εκτέλεση της απαίτησής της, όμως τα επόμενα νομικά βήματα και οποιαδήποτε διαδικασία αναγκαστικής πώλησης θα εξαρτηθούν από τη νορβηγική Δικαιοσύνη.
Η υπόθεση ξεκινά από την Κριμαία
Η ρίζα της σημερινής σύγκρουσης βρίσκεται στο 2014.
Μετά την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία, η Naftogaz υποστήριξε ότι η Μόσχα απαλλοτρίωσε περιουσιακά στοιχεία του ουκρανικού ενεργειακού ομίλου στη χερσόνησο.
Η εταιρεία ξεκίνησε δικαστικές ενέργειες κατά της Ρωσίας το 2016 ζητώντας αποζημίωση.
Τον Απρίλιο του 2023 διαιτητικό δικαστήριο στη Χάγη επιδίκασε στη Naftogaz αποζημίωση περίπου 4,22 δισ. δολαρίων, μαζί με τόκους και νομικά έξοδα.
Η Ρωσία δεν έχει καταβάλει το ποσό και αμφισβητεί τη διαδικασία.
Από εκεί αρχίζει η δεύτερη και δυσκολότερη φάση κάθε τέτοιας δικαστικής υπόθεσης: όχι η εξασφάλιση μιας απόφασης, αλλά η πραγματική είσπραξη των χρημάτων.
Από τη δικαστική νίκη στην αναγκαστική εκτέλεση
Η διαφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία.
Μία διεθνής διαιτητική απόφαση δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο ηττημένος θα καταβάλει το ποσό που του επιδικάστηκε.
Εάν αρνηθεί, ο δικαιούχος μπορεί να επιχειρήσει να αναγνωρίσει και να εκτελέσει την απόφαση σε χώρες όπου ο οφειλέτης διαθέτει περιουσία που μπορεί νομίμως να κατασχεθεί.
Ακριβώς αυτή τη στρατηγική ακολουθεί τώρα η Naftogaz.
Η απόφαση των 4,22 δισ. δολαρίων είχε ήδη αναγνωριστεί ως εκτελεστή στη Νορβηγία.
Το Professor Molchanov προσέφερε επομένως έναν συγκεκριμένο ρωσικό κρατικό περιουσιακό στόχο εντός νορβηγικής δικαιοδοσίας.
«Η Ρωσία δεν μπορεί να αποφύγει την ευθύνη απλώς αρνούμενη να συμμορφωθεί με μια διεθνή διαιτητική απόφαση», δήλωσε ο ασκών χρέη διευθύνοντος συμβούλου της Naftogaz, Σέρχιι Φεντορένκο.
Γιατί η Μόσχα μιλά για «πειρατεία»
Η αντίδραση της Ρωσίας ήταν ιδιαίτερα σκληρή.
Εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών χαρακτήρισε τη νορβηγική ενέργεια «πειρατεία», ενώ Ρώσοι αξιωματούχοι κάνουν λόγο για νομική αυθαιρεσία της Δύσης.
Η Μόσχα υποστηρίζει επίσης ότι δεν ενημερώθηκε όπως θα έπρεπε για τη διαδικασία και έχει κινηθεί νομικά εναντίον της εκτέλεσης.
Από ρωσικής πλευράς, η υπόθεση αντιμετωπίζεται ως μία ακόμη προσπάθεια δυτικών κρατών να χρησιμοποιήσουν ρωσικά περιουσιακά στοιχεία για την ικανοποίηση ουκρανικών απαιτήσεων.
Από την πλευρά της Naftogaz, αντίθετα, πρόκειται για εφαρμογή μιας διεθνούς δικαστικής απόφασης την οποία η Ρωσία αρνείται να εκτελέσει.
Η νομική μάχη επομένως δεν έχει τελειώσει με τη δέσμευση του πλοίου.
Απλώς έχει περάσει σε διαφορετικό επίπεδο.
Γιατί το Professor Molchanov μπορεί να μην είναι το τελευταίο
Εδώ βρίσκεται το ουσιαστικότερο στοιχείο της ιστορίας.
Η Naftogaz έχει δηλώσει ότι δεν περιορίζει τις προσπάθειές της στη Νορβηγία.
Συντονίζει ενέργειες αναγκαστικής εκτέλεσης σε περισσότερες χώρες, μεταξύ των οποίων οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Φινλανδία, αναζητώντας περιουσιακά στοιχεία που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την ικανοποίηση της απόφασης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ρωσικό περιουσιακό στοιχείο στις συγκεκριμένες χώρες μπορεί αυτομάτως να κατασχεθεί.
Τα ζητήματα κρατικής ασυλίας, ιδιοκτησίας, δικαιοδοσίας και φύσης κάθε περιουσιακού στοιχείου είναι σύνθετα και εξετάζονται ξεχωριστά από τα εθνικά δικαστήρια.
Η δέσμευση στο Σβάλμπαρντ όμως αποδεικνύει ότι, τουλάχιστον σε ορισμένες περιπτώσεις, η διαδικασία μπορεί να προχωρήσει πέρα από το θεωρητικό επίπεδο.
Μια νέα διάσταση στον πόλεμο των περιουσιακών στοιχείων
Η υπόθεση εντάσσεται σε μια πολύ ευρύτερη συζήτηση που έχει ανοίξει στην Ευρώπη από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία.
Δισεκατομμύρια ευρώ ρωσικών περιουσιακών στοιχείων έχουν παγώσει σε δυτικές χώρες, ενώ κυβερνήσεις και ευρωπαϊκοί θεσμοί εξετάζουν εδώ και χρόνια μέχρι πού μπορούν να φτάσουν νομικά ως προς τη χρήση ή την κατάσχεσή τους.
Η περίπτωση της Naftogaz είναι διαφορετική από τη γενική συζήτηση περί παγωμένων ρωσικών κρατικών αποθεμάτων.
Εδώ υπάρχει συγκεκριμένος πιστωτής, συγκεκριμένη διαιτητική απόφαση και συγκεκριμένη διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης.
Γι' αυτό και η υπόθεση του Professor Molchanov έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Το πλοίο μπορεί να αξίζει μόνο ένα μικρό μέρος των 4,22 δισ. δολαρίων. Η σημασία της δέσμευσής του, όμως, είναι πολύ μεγαλύτερη από την οικονομική του αξία.
Δείχνει ότι η δικαστική σύγκρουση για την Κριμαία αρχίζει πλέον να ακολουθεί τη ρωσική περιουσία όπου αυτή μπορεί να βρεθεί και να υπαχθεί στη δικαιοδοσία ξένων δικαστηρίων.
Και γι' αυτό η πραγματική μάχη μόλις τώρα μεταφέρεται από την απόφαση στη διεκδίκηση των περιουσιακών στοιχείων.
