Η Μέση Ανατολή βρίσκεται στη λεπτή γραμμή μεταξύ ενός παρατεταμένου πολέμου φθοράς και μιας ιστορικής, όσο και εύθραυστης, ειρηνευτικής συμφωνίας.
Ουάσινγκτον και Τεχεράνη φέρονται να έχουν καταλήξει σε μια κατ’ αρχήν συνεννόηση, ωστόσο το χάσμα της καχυποψίας παραμένει αγεφύρωτο, μετατρέποντας τις διαπραγματεύσεις σε ένα ιδιότυπο γεωπολιτικό παιχνίδι.
Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, έχοντας το βλέμμα στραμμένο και στο εσωτερικό πολιτικό του ακροατήριο, διαμηνύει πως δεν υπάρχει λόγος βιασύνης, ξεκαθαρίζοντας πως ο ναυτικός αποκλεισμός θα διατηρηθεί σε πλήρη ισχύ μέχρι να πέσουν οι τελικές υπογραφές.
Η μάχη για τα «διόδια» του Ορμούζ και η επιβίωση της Τεχεράνης
Το πρώτο και πλέον άμεσο αγκάθι αφορά την αρτηρία της παγκόσμιας ενέργειας: τα Στενά του Ορμούζ. Ενώ και οι δύο πλευρές συμφωνούν στην απόλυτη αναγκαιότητα διάνοιξης της θαλάσσιας οδού, η διαφωνία εντοπίζεται στο ποιος θα κρατά τα «κλειδιά».
Η Τεχεράνη, μέσω του υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, και κορυφαίων αξιωματούχων του καθεστώτος, διαρρέει με κάθε ευκαιρία πως ο έλεγχος των Στενών αποτελεί «νόμιμο δικαίωμα» του Ιράν. Για την ιρανική ηγεσία, το ζήτημα δεν περιορίζεται στην εθνική υπερηφάνεια, αλλά αποτελεί όρο οικονομικής επιβίωσης, καθώς η χώρα διψά απεγνωσμένα για ρευστότητα και άρση των εξοντωτικών κυρώσεων.
Στον αντίποδα, η Ουάσινγκτον αρνείται κατηγορηματικά να δεχθεί μια λύση που θα ερμηνευθεί διεθνώς ως αμερικανική υποχώρηση. Οι ισχυρές εσωτερικές πιέσεις –με φωνές όπως αυτή του Μάικ Πομπέο να μιλούν ήδη για συνθηκολόγηση, αναγκάζουν τον Ντόναλντ Τραμπ να κρατά σκληρή γραμμή.
Απαντώντας στην εσωτερική κριτική, ο ίδιος πετάει το μπαλάκι στην προηγούμενη διοίκηση με τον γνωστό αιχμηρό του τρόπο: «Μην ακούτε τους losers, η συμφωνία που θα κάνω είναι καλύτερη από του Ομπάμα».
Το εμπλουτισμένο ουράνιο και οι επικοινωνιακοί όροι των ΗΠΑ
Το δεύτερο κρίσιμο πεδίο της αντιπαράθεσης είναι το πυρηνικό πρόγραμμα. Η Τεχεράνη δείχνει διατεθειμένη να δεσμευτεί δημοσίως ότι δεν πρόκειται να αναπτύξει πυρηνικά όπλα –μια κίνηση ουσίας που καθησυχάζει άμεσα το Ισραήλ και τον Μπενιαμίν Νετανιάχου– και να παραδώσει το εμπλουτισμένο της ουράνιο. Το πραγματικό αδιέξοδο, ωστόσο, αφορά τη διαδικασία και τους συμβολισμούς της.
Ο Ντόναλντ Τραμπ απαιτεί η παράδοση του κρίσιμου υλικού να γίνει αποκλειστικά σε αμερικανικούς φορείς, απαξιώνοντας τον ρόλο των διεθνών επιτροπών που συμμετείχαν στη συμφωνία του 2015. Η απαίτηση αυτή, που προσομοιάζει με ταπεινωτική συνθηκολόγηση ηττημένου πολέμου, προσκρούει πάνω στις κόκκινες γραμμές του Ιράν.
Ο υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, έδωσε το στίγμα της τακτικής των ΗΠΑ, σημειώνοντας πως το άνοιγμα των Στενών αποτελεί προαπαιτούμενο. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, η Ουάσινγκτον είναι έτοιμη για «πολύ σοβαρές συνομιλίες», τονίζοντας όμως πως «δεν μπορείς να κάνεις κάτι σχετικά με τα πυρηνικά σε 72 ώρες, γράφοντας σε μια χαρτοπετσέτα».
Η στάση αναμονής των αγορών και η παγίδα των ναρκοπεδίων
Εν μέσω αυτού του σκληρού διπλωματικού μπρα ντε φερ, η παγκόσμια αγορά πετρελαίου αντιδρά με εξαιρετικά συγκρατημένη αισιοδοξία. Το βαρέλι τύπου Brent υποχώρησε κάτω από το ψυχολογικό όριο των 100 δολαρίων, ενδεικτικό της ελπίδας των επενδυτών, όμως η επιφυλακτικότητα κυριαρχεί.
Η πραγματικότητα στο πεδίο δεν επιτρέπει ψευδαισθήσεις. Στον Περσικό Κόλπο παραμένουν εγκλωβισμένα έως και 2.000 πλοία. Ακόμη και αν υπογραφεί άμεσα η τελική συμφωνία και ξεκινήσει η δοκιμαστική περίοδος κατάπαυσης του πυρός των 60 ημερών, η επιστροφή στην κανονικότητα θα πάρει μήνες.
Η αποναρκοθέτηση των Στενών θα απαιτήσει εκτεταμένες επιχειρήσεις από τις δυτικές ναυτικές δυνάμεις, ενώ οι μεγάλες ναυτασφαλιστικές εταιρείες δεν πρόκειται να ανάψουν το «πράσινο φως» για τη διέλευση των εμπορικών κολοσσών εάν δεν διασφαλιστεί στο ακέραιο η ασφάλεια των διαδρομών.
