Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα στέλνει η Αθήνα, συνδέοντας ευθέως τις τουρκικές επιδιώξεις για στενότερη συμμετοχή στην υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική με την απειλή πολέμου που εξακολουθεί να διατηρεί η Τουρκία έναντι της Ελλάδας. Η ελληνική θέση είναι ότι όσο το casus belli παραμένει σε ισχύ, δεν μπορεί να προχωρήσει η τουρκική συμμετοχή σε ευρύτερους ευρωπαϊκούς αμυντικούς μηχανισμούς.
Το μήνυμα αυτό διατυπώθηκε εκ νέου από ανώτατη διπλωματική πηγή, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ελληνοτουρκικές σχέσεις εμφανίζουν αυξημένη ένταση, χωρίς όμως να έχουν διακοπεί οι δίαυλοι επικοινωνίας ανάμεσα στις δύο πλευρές. Σύμφωνα με όσα μεταδίδει ο ΣΚΑΪ, για την Αθήνα το συγκεκριμένο ζήτημα αποτελεί «ζήτημα αρχής»: η ευρωπαϊκή αμυντική συνεργασία δεν μπορεί να περιλαμβάνει χωρίς όρους μια τρίτη χώρα που διατηρεί απειλή πολέμου απέναντι σε κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η «κόκκινη γραμμή» της Αθήνας
Η Αθήνα έχει επανειλημμένα συνδέσει τη δυνατότητα συμμετοχής της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα με την εγκατάλειψη της απειλής πολέμου.
Το casus belli ανάγεται στην απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, σύμφωνα με την οποία ενδεχόμενη επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο στα 12 ναυτικά μίλια θα θεωρούνταν αιτία πολέμου. Από ελληνικής πλευράς, η δυνατότητα επέκτασης της αιγιαλίτιδας ζώνης αντιμετωπίζεται ως κυριαρχικό δικαίωμα που απορρέει από το Δίκαιο της Θάλασσας.
Το τελευταίο διάστημα η Αθήνα έχει επαναφέρει το ζήτημα με ιδιαίτερη έμφαση. Στις 16 Σεπτεμβρίου, απαντώντας σε δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε ότι είναι οξύμωρο να παρουσιάζεται από την Άγκυρα η αμυντική θωράκιση των ελληνικών νησιών ως «απειλή», τη στιγμή που η Τουρκία εξακολουθεί να διατηρεί το casus belli. Το ΥΠΕΞ επανέλαβε παράλληλα ότι η Ελλάδα θεωρεί πως έχει δικαίωμα να λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για την άμυνα και την ασφάλεια της επικράτειάς της.
Η ελληνική επιχειρηματολογία επομένως επιχειρεί να μεταφέρει το θέμα από το στενό πλαίσιο των ελληνοτουρκικών διαφορών σε ευρωπαϊκό επίπεδο: κατά την Αθήνα, τίθεται ζήτημα εάν μια χώρα που επιδιώκει συμμετοχή στους αμυντικούς μηχανισμούς της Ευρώπης μπορεί ταυτόχρονα να διατηρεί απειλή χρήσης στρατιωτικής βίας εναντίον μέλους της Ένωσης.
Η ευρωπαϊκή άμυνα και η Τουρκία
Το θέμα αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα εξαιτίας της προσπάθειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ενισχύσει τις αμυντικές της δυνατότητες και την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία. Η Τουρκία, με μεγάλη αμυντική βιομηχανία και σημαντικές παραγωγικές δυνατότητες, επιδιώκει να διευρύνει τη συμμετοχή της σε ευρωπαϊκά σχήματα.
Η Αθήνα δεν αποδέχεται όμως ότι αυτή η συνεργασία μπορεί να εξελίσσεται ανεξάρτητα από τις ελληνοτουρκικές εκκρεμότητες και ιδιαίτερα από το casus belli.
Η ίδια λογική είχε αποτυπωθεί και κατά τη συζήτηση για το ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο SAFE. Ελληνικές κυβερνητικές πηγές είχαν επισημάνει ότι η Ελλάδα δεν θα δεχόταν την ένταξη στο πρόγραμμα χώρας που απειλεί με πόλεμο κράτος-μέλος της ΕΕ. Είχαν επίσης τονίσει τη σημασία των διαδικασιών που προβλέπονται για τη συμμετοχή τρίτων χωρών και τη δυνατότητα των κρατών-μελών να προστατεύουν τα συμφέροντά τους στα σχετικά στάδια.
Με αυτόν τον τρόπο, η Αθήνα επιχειρεί να χρησιμοποιήσει την ευρωπαϊκή αμυντική ενοποίηση και ως μοχλό διπλωματικής πίεσης για την άρση της απειλής πολέμου.
Ένταση, αλλά οι δίαυλοι παραμένουν ανοιχτοί
Παρά τη σκληρή θέση στο ζήτημα της ευρωπαϊκής άμυνας, η ελληνική πλευρά δεν εμφανίζεται να επιδιώκει διακοπή του διαλόγου με την Τουρκία.
Ανώτατη διπλωματική πηγή υπογράμμισε ότι οι δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας «ουδέποτε έπαυσαν», ακόμη και κατά τις περιόδους μεγαλύτερης έντασης. Οι επαφές εκτείνονται από τα χαμηλότερα επίπεδα της διπλωματικής ιεραρχίας έως και τους στρατιωτικούς διαύλους, ενώ συνεχίζονται οι τρεις βασικοί πυλώνες του δομημένου ελληνοτουρκικού διαλόγου: τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, ο πολιτικός διάλογος και η λεγόμενη θετική ατζέντα.
Η Αθήνα φαίνεται συνεπώς να ακολουθεί μια διπλή προσέγγιση. Από τη μία πλευρά επιδιώκει να διατηρήσει ανοιχτή την επικοινωνία, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος μιας ανεξέλεγκτης κρίσης. Από την άλλη, δηλώνει ότι ο διάλογος δεν συνεπάγεται υποχώρηση από τις πάγιες ελληνικές θέσεις.
Χαρακτηριστική είναι και η πρόσφατη τοποθέτηση του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη, ο οποίος επανέλαβε ότι για την Αθήνα η μόνη διαφορά που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο οριοθέτησης με την Τουρκία είναι η υφαλοκρηπίδα και η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, ενώ ζητήματα που αφορούν ελληνική κυριαρχία, όπως οι τουρκικοί ισχυρισμοί περί «γκρίζων ζωνών» ή αποστρατιωτικοποίησης νησιών, δεν αντιμετωπίζονται από την ελληνική κυβέρνηση ως αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Στο βάθος η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου
Ένα από τα επόμενα κρίσιμα τεστ στις ελληνοτουρκικές σχέσεις αναμένεται να αφορά την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου.
Η ανώτατη διπλωματική πηγή αναφέρθηκε συγκεκριμένα στην έρευνα και την πόντιση του καλωδίου, διαμηνύοντας ότι το πλοίο που θα πραγματοποιήσει τις σχετικές εργασίες δεν αναμένεται, κατά την ελληνική εκτίμηση, να αντιμετωπίσει προβλήματα και ότι η έρευνα θα προχωρήσει σύμφωνα με τον σχεδιασμό.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται από την Αθήνα στη γαλλική συμμετοχή, αλλά κυρίως στον ευρωπαϊκό χαρακτήρα του έργου. Η ελληνική ανάγνωση είναι ότι η ευρωπαϊκή διάσταση της ηλεκτρικής διασύνδεσης διευρύνει το πολιτικό και διπλωματικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα αντιμετωπιστεί οποιαδήποτε ενδεχόμενη ένταση.
Το συγκεκριμένο έργο έχει επομένως σημασία που υπερβαίνει τον ενεργειακό του χαρακτήρα, καθώς συνδέεται με τις ευρύτερες γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το Κυπριακό παραμένει στο επίκεντρο
Την ίδια στιγμή, η Αθήνα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στο Κυπριακό. Σύμφωνα με την ίδια διπλωματική πηγή, υπάρχει σημαντική κινητικότητα, χωρίς ωστόσο τα μέχρι στιγμής δεδομένα να δημιουργούν ιδιαίτερη αισιοδοξία για άμεση πρόοδο.
Η ελληνική πλευρά αποδίδει σημασία στη δημιουργία καλύτερων συνθηκών για την επόμενη φάση της διαδικασίας υπό τον ΟΗΕ. Η στάση της Τουρκίας παραμένει καθοριστικός παράγοντας, ενώ η Αθήνα εξακολουθεί να συνδέει τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο με τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και των αποφάσεων των Ηνωμένων Εθνών.
Ένα ευρύτερο διπλωματικό παζλ
Η νέα ελληνική τοποθέτηση για την Τουρκία έρχεται σε μια περίοδο εξαιρετικά πυκνών διεθνών εξελίξεων. Η Αθήνα προετοιμάζεται για την ελληνική προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ τον Οκτώβριο, σε μια συγκυρία κατά την οποία βρίσκονται ταυτόχρονα σε εξέλιξη μεγάλες κρίσεις στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία.
Παράλληλα, η Ελλάδα επιχειρεί να ενισχύσει τις διπλωματικές της σχέσεις πέραν των παραδοσιακών ευρωπαϊκών και ατλαντικών εταίρων της, με επαφές με χώρες της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι σχέσεις με χώρες όπως η Ινδία, η Βραζιλία, η Αίγυπτος και η Αλγερία, αλλά και η έμφαση στη θαλάσσια ασφάλεια.
Το μήνυμα προς την Άγκυρα
Η ουσία της σημερινής ελληνικής τοποθέτησης βρίσκεται τελικά σε μια σαφή σύνδεση δύο θεμάτων που η Άγκυρα θα προτιμούσε να εξετάζονται χωριστά: των ελληνοτουρκικών διαφορών και της συμμετοχής της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική.
Η Αθήνα επιμένει ότι αυτά τα δύο δεν μπορούν να αποσυνδεθούν όσο παραμένει σε ισχύ το casus belli.
Ταυτόχρονα, όμως, δεν κλείνει την πόρτα στον διάλογο. Αντίθετα, η ελληνική διπλωματία δηλώνει ότι επιδιώκει τη συνέχιση των επαφών, τη μείωση της έντασης και τη διατήρηση λειτουργικών διαύλων με την Άγκυρα.
Το πλαίσιο που περιγράφεται από την ελληνική πλευρά είναι συνεπώς σαφές: διάλογος και συνεργασία όπου είναι δυνατόν, αλλά χωρίς, κατά την επίσημη ελληνική θέση, παραχώρηση σε ζητήματα κυριαρχίας και χωρίς αποδοχή της πλήρους ενσωμάτωσης της Τουρκίας στους ευρωπαϊκούς αμυντικούς μηχανισμούς όσο εξακολουθεί να υφίσταται η απειλή πολέμου.
Σε μια Ευρώπη που επενδύει πλέον πολύ περισσότερο στην άμυνα και αναζητεί νέα στρατηγική αυτονομία, η διαφωνία αυτή αποκτά μεγαλύτερο βάρος από ό,τι στο παρελθόν. Και η Αθήνα δείχνει αποφασισμένη να διατηρήσει το casus belli στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής συζήτησης για το κατά πόσο και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί η Τουρκία να αποτελέσει μέρος της νέας ευρωπαϊκής αμυντικής αρχιτεκτονικής.
