Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Η διαπίστωση αυτή αποτυπώνει απόλυτα τη ριζική αλλαγή στο σύγχρονο πεδίο μάχης, όπως ακριβώς την περιγράφουν κορυφαία ινστιτούτα αμυντικών μελετών όπως το RUSI (Royal United Services Institute).
Η εποχή που ο ηλεκτρονικός πόλεμος (EW) αφορούσε μόνο στρατηγικά συστήματα μεγάλου βεληνεκούς έχει περάσει.
Σήμερα, το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα (EMS) είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την επιβίωση του στρατιώτη στην πρώτη γραμμή, κυρίως λόγω της καθολικής χρήσης των μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) και των περιπλανώμενων πυρομαχικών (loitering munitions).
Οι 3 κύριοι πυλώνες της νέας πραγματικότητας στην Ουκρανία
Ηλεκτρονική Ορατότητα : Κάθε ασύρματος, κινητό τηλέφωνο, σύστημα πλοήγησης (GPS) ή ακόμα και η μπαταρία ενός θερμικού σκοπευτικού εκπέμπει σήματα. Αν ο στρατιώτης δεν διαχειριστεί την «εκπομπή» του, γίνεται άμεσα στόχος του εχθρικού πυροβολικού.
Αεροπορική Ισχύς: Τα μικρά, φθηνά drones (όπως τα FPV drones) έχουν δώσει σε επίπεδο διμοιρίας ή ομάδας τη δυνατότητα να έχει «μάτια στον ουρανό» και ακριβή πλήγματα, ακυρώνοντας παραδοσιακά πλεονεκτήματα κάλυψης και απόκρυψης.
Ο Ηλεκτρονικός πόλεμος ως όπλο πρώτης γραμμής: Τα συστήματα παρεμβολών (jammers) δεν είναι πλέον πολυτέλεια, αλλά βασικός ατομικός ή ομαδικός εξοπλισμός. Ο στρατιώτης πρέπει να γνωρίζει πώς να «τυφλώνει» το drone που πετάει από πάνω του ή πώς να προστατεύεται όταν ο εχθρός παρεμβάλλει τις δικές του επικοινωνίες.
Αυτή η σύγκλιση συμβατικής και ηλεκτρομαγνητικής ισχύος απαιτεί πλέον έναν νέο τύπο στρατιώτη, ο οποίος πρέπει να διαθέτει υψηλή τεχνική κατάρτιση και να εφαρμόζει διαρκώς κανόνες «ηλεκτρομαγνητικής πειθαρχίας» για να επιβιώσει.
Η ανάλυση αυτών των δύο παραμέτρων, των τεχνολογιών C-UAS (Counter-Unmanned Aircraft Systems) και των αλλαγών στην εκπαίδευση, αναδεικνύει το πώς μεταλλάσσεται ο σύγχρονος στρατός για να ανταπεξέλθει στην απειλή.
Οι αναλύσεις του RUSI και τα διδάγματα από τα σύγχρονα μέτωπα δείχνουν ότι δεν υπάρχει μία «μαγική» λύση. Απαιτείται μια πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική που συνδυάζει:
Φορητά Συστήματα Παρεμβολών (Tactical Jammers): Όπλα παρεμβολής (jamming guns) και συστήματα «φυσαλίδας» (backpack/vehicle jammers) που κόβουν τις συχνότητες ελέγχου (2.4GHz, 5.8GHz) και τα σήματα GPS/GLONASS, αναγκάζοντας το drone να πέσει ή να επιστρέψει στη βάση του.
Κινητικά Μέσα (Kinetic Interception): Από απλά αυτοματοποιημένα κυνηγετικά όπλα (shotguns) με ειδικά πυρομαχικά για την πρώτη γραμμή, μέχρι προηγμένα συστήματα self-propelled αντιαεροπορικών (όπως το Skynex ή το Gepard) που χρησιμοποιούν πυρομαχικά προγραμματιζόμενης διασποράς (AHEAD).
Συστήματα Directed Energy (Lasers & HPM): Όπλα λέιζερ και συστήματα Μικροκυμάτων Υψηλής Ισχύος (High-Power Microwave). Τα HPM είναι ιδιαίτερα κρίσιμα καθώς μπορούν να «κάψουν» τα ηλεκτρονικά κυκλώματα ολόκληρων σμηνών (swarms) drones ταυτόχρονα.
Η εισαγωγή της «ηλεκτρομαγνητικής πειθαρχίας» αλλάζει ριζικά τον τρόπο που εκπαιδεύεται ο στρατιώτης, από το επίπεδο του νεοσύλλεκτου μέχρι τους ανώτατους αξιωματικούς:
Ηλεκτρομαγνητική Παραλλαγή (EM Camouflage): Οι στρατιώτες μαθαίνουν να κρύβουν το ψηφιακό τους αποτύπωμα όπως ακριβώς μάθαιναν κάποτε να κρύβουν το σώμα τους με κλαδιά και δίχτυα παραλλαγής. Αυτό σημαίνει αυστηρή απαγόρευση προσωπικών κινητών, κλείσιμο ασυρμάτων όταν δεν απαιτείται, και χρήση κατευθυντικών κεραιών.
Τακτική Διασπορά (Tactical Dispersion): Η συγκέντρωση πολλών στρατιωτών ή οχημάτων στο ίδιο σημείο είναι πλέον θανάσιμη, καθώς τα drones τους εντοπίζουν σε λεπτά. Η εκπαίδευση δίνει έμφαση σε μικρές, ημιαυτόνομες ομάδες που επιχειρούν διάσπαρτες αλλά δικτυωμένες.
Ψυχολογική Ανθεκτικότητα: Η συνεχής παρουσία drone στον αέρα προκαλεί τεράστια ψυχολογική πίεση (drone anxiety). Οι στρατιώτες εκπαιδεύονται να λειτουργούν υπό το καθεστώς της διαρκούς εχθρικής εναέριας επιτήρησης.
Αποκεντρωμένη Λήψη Αποφάσεων: Επειδή ο ηλεκτρονικός πόλεμος μπορεί να τυφλώσει τις επικοινωνίες με το αρχηγείο (GPS/Satellites jamming), οι χαμηλόβαθμοι αξιωματικοί εκπαιδεύονται να παίρνουν πρωτοβουλίες και να συνεχίζουν την αποστολή ακόμα και σε καθεστώς πλήρους απομόνωσης (Mission Command).
Η κυρίαρχη διαπίστωση είναι ότι το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα δεν αποτελεί πλέον υποστηρικτικό κλάδο των επιχειρήσεων, αλλά το ίδιο το περιβάλλον μέσα στο οποίο διεξάγεται κάθε σύγχρονη μάχη.
Αυτή η προσέγγιση, γνωστή ιστορικά και ως (Mission-type tactics), και αποτελεί σήμερα τον θεμέλιο λίθο της δυτικής στρατιωτικής φιλοσοφίας και τη μεγαλύτερη ασπίδα απέναντι στον σύγχρονο ηλεκτρονικό πόλεμο.
Όταν το ρωσικό ή οποιοδήποτε εχθρικό EW (Electronic Warfare) «τυφλώνει» τους δορυφόρους και «κόβει» τις επικοινωνίες με τα μετόπισθεν, ο συγκεντρωτικός έλεγχος καταρρέει.
Η Δυτική φιλοσοφία (Mission Command): Ο διοικητής ορίζει τι πρέπει να επιτευχθεί και γιατί, αλλά αφήνει το πώς στους χαμηλόβαθμους αξιωματικούς (ανθυπολοχαγούς, λοχίες) στο πεδίο. Αν χαθεί η επικοινωνία, η διμοιρία συνεχίζει να μάχεται αυτόνομα επειδή γνωρίζει την τελική πρόθεση του ανώτερου διοικητή (Commander's Intent).
Η συγκεντρωτική φιλοσοφία: Αντίθετα, στρατοί με αυστηρή ιεραρχική δομή, όπου κάθε κίνηση απαιτεί έγκριση από το Αρχηγείο, παραλύουν πλήρως όταν κοπούν οι ασύρματοι. Οι στρατιώτες μένουν στάσιμοι, μετατρέποντας τις μονάδες τους σε εύκολους στόχους για το εχθρικό πυροβολικό και τα drones.
Η εκπαίδευση στο Mission Command δεν είναι απλώς μια θεωρητική άσκηση, αλλά μια βαθιά πολιτισμική αλλαγή για έναν στρατό, καθώς απαιτεί αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ της ηγεσίας και των υφισταμένων, καθώς και αποδοχή του ρίσκου.
Η Ουκρανική εφαρμογή των μικρών κλιμακίων (Small-Unit Tactics)
Στην έναρξη της ρωσικής εισβολής αλλά και στις μετέπειτα φάσεις, η Ουκρανία βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε ευέλικτες, ημιαυτόνομες ομάδες (επιπέδου διμοιρίας ή ομάδας μάχης) που εκπαιδεύτηκαν από το ΝΑΤΟ στο δόγμα του Mission Command.
Μικρές ομάδες εξοπλισμένες με αντιαρματικά (Javelin, NLAW) και drones, κινούνταν αυτόνομα σε δασώδεις περιοχές ή αστικά περιβάλλοντα. Εφόσον γνώριζαν τον αντικειμενικό σκοπό, δεν περίμεναν διαταγές για το πότε θα χτυπήσουν.
Σε αντίθεση με το παραδοσιακό δόγμα όπου η εναέρια αναγνώριση ελέγχεται από το Αρχηγείο, στην Ουκρανία ο χειριστής του drone βρίσκεται μέσα στην ομάδα της πρώτης γραμμής. Η πληροφορία μεταδίδεται ακαριαία στον επικεφαλής της ομάδας, ο οποίος αποφασίζει επιτόπου την επόμενη κίνηση.
Χρησιμοποιώντας τοπικά δίκτυα και εφαρμογές σε tablet/κινητά, οι ομάδες μοιράζονταν την εικόνα του πεδίου μάχης με γειτονικές μονάδες χωρίς να χρειάζεται να μεσολαβήσει η κεντρική διοίκηση, μειώνοντας τον χρόνο αντίδρασης σε ελάχιστα λεπτά.
Εναλλακτικά Δίκτυα Επικοινωνιών (Ανθεκτικά σε Παρεμβολές)
Όταν ο εχθρός εφαρμόζει καθολικό EW (παρεμβολές), οι στρατοί αναπτύσσουν τεχνολογίες που ξεφεύγουν από τα κλασικά ραδιοκύματα VHF/UHF:
Δορυφόροι Χαμηλής Τροχιάς (LEO - Low Earth Orbit): Η χρήση συστημάτων όπως το Starlink απέδειξε ότι οι αστερισμοί χιλιάδων μικρών δορυφόρων είναι πολύ πιο δύσκολο να παρεμβληθούν συνολικά σε σχέση με τους παραδοσιακούς, μεγάλους γεωστατικούς δορυφόρους, καθώς χρησιμοποιούν στενές, κατευθυντικές δέσμες (narrow beams).
Δίκτυα Πλέγματος (Mesh Networks): Αντί για μια κεντρική κεραία (που αν καταστραφεί ή παρεμβληθεί πέφτει όλο το δίκτυο), τα τακτικά ραδιόφωνα (όπως τα Harris ή Silvus) λειτουργούν ως "κόμβοι". Κάθε ασύρματος αναμεταδίδει το σήμα του άλλου. Αν ένας κόμβος αποκλειστεί, το σήμα βρίσκει αυτόματα άλλη διαδρομή μέσα από τους υπόλοιπους ασυρμάτους της διμοιρίας.
Επικοινωνίες Λέιζερ / Οπτικές (FSO - Free Space Optics): Μια αναδυόμενη τεχνολογία που χρησιμοποιεί ακτίνες λέιζερ για τη μεταφορά δεδομένων μεταξύ σημείων με απευθείας ορατότητα. Επειδή δεν χρησιμοποιεί ραδιοσυχνότητες, είναι αδύνατον να παρεμβληθεί από παραδοσιακά συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου.
Software-Defined Radios (SDR) με Frequency Hopping: Σύγχρονοι ασύρματοι που αλλάζουν συχνότητα εκπομπής χιλιάδες φορές το δευτερόλεπτο (Fast Frequency Hopping) σε ένα τεράστιο φάσμα. Ο εχθρός δεν προλαβαίνει να εντοπίσει και να παρεμβάλει τη συγκεκριμένη συχνότητα πριν αυτή αλλάξει ξανά.
Τι έπραξαν οι ρωσικές δυνάμεις στην Ουκρανία
Οι ρωσικές δυνάμεις ανέπτυξαν ένα από τα πιο πυκνά δίκτυα Ηλεκτρονικού Πολέμου (EW) στην ιστορία, χρησιμοποιώντας συστήματα όπως το R-330Zh Zhitel και το Pole-21 για να τυφλώσουν τις ουκρανικές επικοινωνίες και τα όπλα ακριβείας. Η δράση τους ανάγκασε το ΝΑΤΟ σε μια ριζική επανεκτίμηση των δικών του εξοπλιστικών προγραμμάτων, αντιμετωπίζοντας σοβαρές βιομηχανικές και δογματικές προκλήσεις.
Πώς έδρασαν τα ρωσικά συστήματα EW
Τα ρωσικά συστήματα λειτούργησαν συνδυαστικά για να δημιουργήσουν απροσπέλαστες «ζώνες άρνησης» στα ηλεκτρομαγνητικά σήματα:
R-330Zh Zhitel (Παρεμβολή Δορυφόρων & Κινητής): Το Zhitel στοχεύει ειδικά τα σήματα GPS, GLONASS και τις δορυφορικές επικοινωνίες Inmarsat/Iridium, καθώς και τα κυψελωτά δίκτυα (GSM).
Κατάφερε να μειώσει δραματικά την αποτελεσματικότητα των δυτικών βλημάτων πυροβολικού ακριβείας (όπως τα Excalibur) και των ρουκετών HIMARS, «τυφλώνοντας» τους δέκτες GPS τους και αναγκάζοντάς τα να παρεκκλίνουν του στόχου.
Pole-21 (Καθολικό GPS Spoofing): Το σύστημα αυτό τοποθετείται συχνά σε πύργους τηλεπικοινωνιών και δημιουργεί έναν εκτεταμένο θόλο παραποίησης σημάτων (spoofing). Αντί απλώς να μπλοκάρει το GPS, στέλνει λανθασμένες συντεταγμένες. Αυτό εξουδετέρωσε χιλιάδες ουκρανικά drones, τα οποία έχαναν τον προσανατολισμό τους ή επέστρεφαν αυτόματα σε λάθος σημεία.
Τακτική Προσαρμογή: Η Ρωσία μετέφερε αυτά τα βαρέα συστήματα πιο πίσω από την πρώτη γραμμή για να τα προστατεύσει από το ουκρανικό πυροβολικό, ενώ παράλληλα εξόπλισε τα χαρακώματα με χιλιάδες μικρότερα, φορητά jammers (γνωστά ως Trench EW) για την άμεση αναχαίτιση των FPV drones.
Οι προκλήσεις του ΝΑΤΟ στην ενσωμάτωση των διδαγμάτων
Η σύγκρουση στην Ουκρανία αποκάλυψε ότι ο υφιστάμενος εξοπλισμός του ΝΑΤΟ παρουσιάζει σημαντικά κενά σε περιβάλλοντα καθολικού ηλεκτρονικού πολέμου:
Υπερβολική Εξάρτηση από το GPS: Τα περισσότερα έξυπνα όπλα και συστήματα πλοήγησης του ΝΑΤΟ σχεδιάστηκαν για επιχειρήσεις κατά ασύμμετρων απειλών (π.χ. στο Αφγανιστάν), όπου το GPS ήταν πάντα διαθέσιμο. Η αντικατάστασή τους με συστήματα αδρανειακής πλοήγησης (INS) ή οπτικής αναγνώρισης εδάφους (DSM
Στον σύγχρονο ηλεκτρονικό πόλεμο, οι συχνότητες των drones και των παρεμβολέων αλλάζουν κάθε 6 έως 12 εβδομάδες. Η γραφειοκρατία του ΝΑΤΟ και οι παραδοσιακοί αμυντικοί κολοσσοί χρειάζονται μήνες ή χρόνια για να εκδώσουν μια αναβάθμιση λογισμικού (software update), τη στιγμή που στην Ουκρανία οι λύσεις αναπτύσσονται σε επίπεδο κώδικα μέσα σε λίγες ημέρες.
Το ΝΑΤΟ παραδοσιακά επενδύει σε λίγα, πανάκριβα και εξαιρετικά προηγμένα συστήματα. Η Ουκρανία όμως απέδειξε ότι απέναντι στο ρωσικό EW απαιτούνται εκατοντάδες χιλιάδες φθηνά αναλώσιμα συστήματα. Οι δυτικές γραμμές παραγωγής δεν είναι δομημένες για την κατασκευή τέτοιου όγκου υλικού.
Η εισαγωγή νέων τεχνολογιών Software-Defined Radio (SDR) και δικτύων πλέγματος (mesh) πρέπει να γίνει ταυτόχρονα σε 32 διαφορετικούς στρατούς με διαφορετικά υφιστάμενα συστήματα, γεγονός που προκαλεί τεράστιες τεχνικές καθυστερήσεις στον συντονισμό της Συμμαχίας.
Από όλα αυτά αποδεικνύεται ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία αποτελεί μια τομή στην σύγχρονη στρατηγική όπως αυτή την γνωρίζαμε όλα τα προηγούμενα χρόνια.
Ο πόλεμος δεν αλλάζει, έχει ήδη αλλάξει και έχει μεταλλαχθεί σε κάτι πολύ διαφορετικό από το δόγμα της προηγούμενη δεκαετίας.
Η ουσία όμως όλων αυτών των νεών παραμέτρων είναι ότι οι στρατιώτες θα πρέπει να εκπαιδεύονται με τα νέα δεδομένα, αλλιώς οι επιπτώσεις θα είναι συντριπτικές στο νέο πεδίο μάχης.
