Ο Ντόναλντ Τραμπ επέστρεψε στην εξουσία με την υπόσχεση να τερματίσει τους «ατέρμονους πολέμους» και να αποφύγει νέες αμερικανικές εμπλοκές. Αντίθετα, η πολιτική του απέναντι στο Ιράν τον οδηγεί κατευθείαν στην ίδια παγίδα που παρέσυρε προκατόχους του μετά το Βιετνάμ: μια αδιέξοδη, μακρόχρονη σύγκρουση χωρίς σαφή στρατηγική εξόδου και με καταστροφικές παρενέργειες σε όλο τον κόσμο.
Κανείς δεν μπαίνει σε πόλεμο πιστεύοντας ότι θα κρατήσει για πάντα. Κι όμως, οι ΗΠΑ έχουν εγκλωβιστεί ξανά και ξανά σε επιχειρήσεις που τραβούν χρόνια, μέχρι να έρθει ο επόμενος πρόεδρος και να αποσύρει τις δυνάμεις κάτω από το βάρος του οικονομικού και πολιτικού κόστους.Οι επικριτές του Τραμπ προειδοποιούν ότι ακριβώς αυτό συμβαίνει τώρα με το Ιράν.
Παρά τις προεκλογικές δεσμεύσεις για αποχή από νέους «ατέρμονους πολέμους» στη Μέση Ανατολή, οι εξελίξεις τον έχουν παγιδέψει. Η κοινή στρατιωτική δράση Ισραήλ-ΗΠΑ με αεροπορικά πλήγματα και διπλωματικές κινήσεις δεν έχει πετύχει τους κεντρικούς στόχους: ούτε αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη, ούτε ουσιαστικό τερματισμό του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Αντίθετα, έχει δημιουργήσει μια επικίνδυνη νέα πραγματικότητα, με τα Στενά του Ορμούζ ουσιαστικά αποκλεισμένα ή υπό διαρκή απειλή.
Η κατάρρευση της εκεχειρίας και η παγίδα του Ορμούζ
Με τη διπλωματία σε πλήρες αδιέξοδο, ο Τραμπ βρίσκεται ξανά προ του διλήμματος: πόλεμος ή υποχώρηση. Η εκεχειρία κατέρρευσε γρήγορα, η ναυσιπλοΐα στα Στενά παραμένει βαριά παρεμποδισμένη και το περίφημο «μνημόνιο κατανόησης» που παρουσίασε ως μεγάλη νίκη έχει γίνει κουρέλι μέσα σε λίγες εβδομάδες. «Και οι δύο πλευρές το αντιμετώπισαν ως συνέχεια του πολέμου με άλλα μέσα, όχι ως γέφυρα ειρήνης», σημειώνει ο Αλί Βάεζ του International Crisis Group. Χωρίς μακροπρόθεσμη στρατηγική για βιώσιμη διευθέτηση, ο κίνδυνος ενός πραγματικά ατέρμονου πολέμου είναι ορατός.
Η παγίδα των «Forever Wars»
Ο όρος «ατέρμονοι πόλεμοι» έγινε γνωστός μετά την 11η Σεπτεμβρίου, με το Αφγανιστάν και το Ιράκ. Ανατροπή καθεστώτων, χρόνια αντιπαράθεσης με αντάρτες, τεράστιο κόστος και αποχώρηση χωρίς καθαρή νίκη.Ο Λόρενς Φρίντμαν από το King’s College London μιλά για την «πλάνη του σύντομου πολέμου»: οι μεγάλες δυνάμεις υποτιμούν την αντοχή του αντιπάλου. Ο Τραμπ στο Ιράν και ο Πούτιν στην Ουκρανία έπεσαν στην ίδια παγίδα.
Η στρατιωτική υπεροχή από μόνη της δεν αρκεί αν δεν υπάρχει πολιτική στρατηγική που να μετατρέψει τις επιτυχίες σε διαρκή αποτελέσματα. Ο Τραμπ προτιμά αεροπορική και ναυτική ισχύ, αποφεύγοντας χερσαίες δυνάμεις, αλλά αυτό δεν εγγυάται έξοδο.Σε αντίθεση με τον Πόλεμο του Κόλπου του 1991 (περιορισμένος στόχος, καθαρή επιτυχία), οι επεμβάσεις στο Ιράκ και Αφγανιστάν ενίσχυσαν τελικά το Ιράν και επέστρεψαν τους Ταλιμπάν.
Οι συνέπειες στην παγκόσμια οικονομία: Μια βόμβα που εκρήγνυται ήδη
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ δεν είναι μόνο γεωπολιτική – είναι κυρίως οικονομική καταστροφή παγκόσμιας κλίμακας. Το στενό μεταφέρει περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, δηλαδή γύρω στο 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και πάνω από το 25% του θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου. Επίσης, σημαντικό μέρος του LNG από το Κατάρ.
Άμεσες συνέπειες:
- Εκτίναξη τιμών πετρελαίου: Ακόμα και περιοδικές διακοπές προκαλούν σοκ. Μακροχρόνια προβλήματα οδηγούν σε παρατεταμένη αύξηση τιμών, πληθωρισμό και επιβράδυνση ανάπτυξης.
- Ενεργειακή κρίση: Οι ασιατικές οικονομίες (Κίνα, Ινδία, Ιαπωνία, Κορέα) που απορροφούν το 80%+ των ροών πλήττονται βαρύτατα. Αλλά και Ευρώπη και ΗΠΑ βλέπουν αύξηση κόστους καυσίμων, μεταφορών και παραγωγής.
- Διαταραχές εφοδιαστικής αλυσίδας: Αυξημένα ασφάλιστρα κινδύνου, αλλαγή δρομολογίων (πιο ακριβά και αργά), προβλήματα σε λιμάνια και logistics.
- Πληθωρισμός και ύφεση: Το πετρέλαιο είναι «οικονομικό ρολόι του πολέμου». Σύντομη διακοπή = σοκ τιμών. Μακροχρόνια = πληθωρισμός + επιβράδυνση ανάπτυξης, ιδίως για ευάλωτες οικονομίες.
- Άλλες επιπτώσεις: Αύξηση τιμών λιπασμάτων, χημικών και άλλων εμπορευμάτων που περνούν από την περιοχή, πλήττοντας τη γεωργία και τη βιομηχανία παγκοσμίως.
Η Σούζαν Μαλόνεϊ του Brookings Institution τονίζει ότι δεν υπάρχει επιστροφή στην προπολεμική κατάσταση. Μια νέα «κανονικότητα» διαμορφώνεται, με μόνιμη ισχυρή αμερικανική παρουσία και το Ιράν ικανό να πλήττει τη ναυσιπλοΐα όποτε θέλει.Ο Βάλι Νασρ από το Johns Hopkins προειδοποιεί ότι τα διακυβεύματα είναι μικρότερα για τις ΗΠΑ και μεγαλύτερα για το Ιράν, άρα η αμερικανική αποφασιστικότητα μπορεί να φθίνει ενώ η Τεχεράνη διατηρεί την πίεση – όπως ακριβώς στο Βιετνάμ και Αφγανιστάν.
Χωρίς διέξοδο;
Ο Τραμπ μπορεί ακόμα να παρουσιάσει την επέμβαση ως «επιτυχία» και να αποσυρθεί, αλλά φαίνεται να επιλέγει μεγαλύτερη εμπλοκή. Χωρίς αξιόπιστη διπλωματική λύση, ο κίνδυνος είναι προφανής: περιοδικές συγκρούσεις που εξελίσσονται σε μόνιμη αιματοχυσία και οικονομική αιμορραγία για όλον τον πλανήτη.
Αν δεν βρεθεί τρόπος να τηρηθούν έστω οι ελάχιστες συμφωνίες, το τελευταίο εμπόδιο πριν από έναν πραγματικά ατέρμονο πόλεμο μπορεί να εξαφανιστεί. Και αυτή τη φορά, ο λογαριασμός δεν θα είναι μόνο αμερικανικός ή ιρανικός – θα τον πληρώσει ολόκληρος ο κόσμος μέσα από ακριβότερη βενζίνη, πληθωρισμό και οικονομική ανασφάλεια. Η «βόμβα» του Ορμούζ έχει ήδη αρχίσει να σφυρίζει.
