Σε λαϊκό προσκύνημα στα λείψανα του Τσάρου Σαμουήλ βρίσκεται σε εξέλιξη στη Σόφια από το πρωί του Σαββάτου όταν κι έγινε η μεταφορά τους στην εκκλησία της Αγίας Σοφίας μετά την τελετή παράδοσης, που πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη.
Η τελετή υλοποιήθηκε παρουσία του Βούλγαρου προέδρου Ρ.Ράντεφ και του πρωθυπουργού Κ.Μητσοτάκη με δηλώσεις περί αρχή καλών σχέσεων και μιας νέας εποχής, που δεν νομίζουμε να την δούμε ποτέ, χωρίς να είμαστε απαισιόδοξοι.
Οι Βούλγαροι μας έδωσδαν 48 αντικείμενα. Καμία δημόσια ρύθμιση για τους κώδικες της Εικοσιφοίνισσας, που αποτελούν τον πυρήνα της διεκδίκησης. Καμία για τις σορούς των Ελλήνων αξιωματικών, τα αρχεία της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού ή το στρατιωτικό κοιμητήριο. Οι δύο πλευρές συμφώνησαν να συνεχίσουν τις συνομιλίες για ό,τι έμεινε εκτός της παρούσας συμφωνίας. Αυτό είναι υπόσχεση, όχι εξασφάλιση. Το διαπραγματευτικό χαρτί, όμως, έχει ήδη φύγει: τα οστά μεταφέρθηκαν αεροπορικώς στη Σόφια.
Υπάρχει και θεσμικό σκέλος. Το Σύνταγμα ορίζει ότι οι διεθνείς και διμερείς συμβάσεις, για να τεθούν σε ισχύ, κυρώνονται από τη Βουλή, αφού κατατεθεί έκθεση του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους για τις δημοσιονομικές επιπτώσεις.
Ο λόγος έχει να κάνει με την επίμονη άρνηση των Βουλγάρων να επαναπατριστούν τα οστά δύο Ελλήνων ηρών Αξιωματικών του ελληνοβουλγαρικού πολέμου. Πρόκειται για τους Ταγματάρχες Γεώργιο Κολοκοτρώνη, εγγονού του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, και του Ιωάννη Βελισσαρίου.
Ο επαναπατρισμός των σορών των ηρωικών ταγματαρχών Γεωργίου Κολοκοτρώνη (εγγονού του Γέρου του Μοριά) και Ιωάννη Βελισσαρίου, οι οποίοι έπεσαν μαχόμενοι στη Βουλγαρία το 1913 κατά τον Β' Βαλκανικό Πόλεμο (Μάχη των Στενών της Κρέσνας), αποτελεί ένα διαχρονικό και πολύπλοκο εθνικό ζήτημα που συνδέεται άμεσα με τις διμερείς σχέσεις Ελλάδας και Βουλγαρίας.
Ο τελευταίος απόγονος της ιστορικής οικογένειας σκοτώθηκε στις 12 Ιουλίου 1913. Ενταφιάστηκε στην τοποθεσία Ονιάρ Μαχαλά (σε βουλγαρικό έδαφος).
Μετά από πολυετείς έρευνες του ιστορικού ερευνητή Γιώργου Πραχαλιά, το ακριβές σημείο ταφής του έχει εντοπιστεί με απόλυτη ακρίβεια, ωστόσο η σορός του παραμένει εκεί.
Ιωάννης Βελισσαρίος: Ο θρυλικός «μαύρος καβαλάρης» και απελευθερωτής των Ιωαννίνων έπεσε στην ίδια μάχη, και η δική του σορός παρέμεινε στο πεδίο των μαχών, στερούμενη επίσημης ταφής στην πατρίδα.
Το ζήτημα του επαναπατρισμού των Ελλήνων αξιωματικών έχει έρθει στο προσκήνιο μέσω των ανεπίσημων διπλωματικών συζητήσεων και των προτάσεων για ανταλλαγή με τη σορό του Τσάρου Σαμουήλ.
Κατά τις διπλωματικές επαφές, η ελληνική πλευρά έχει θέσει ως βασικό όρο για την επιστροφή των οστών του Τσάρου Σαμουήλ στη Βουλγαρία, τον πλήρη επαναπατρισμό των οστών όλων των Ελλήνων στρατιωτικών που έπεσαν σε βουλγαρικό έδαφος κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, με πρώτους τους Κολοκοτρώνη και Βελισσαρίο, καθώς και την επιστροφή των κλεμμένων ελληνικών κειμηλίων από τις μονές της Μακεδονίας (π.χ. της Παναγίας Εικοσιφοίνισσας).
Παρά τις συζητήσεις, μια οριστική και επίσημη διακρατική συμφωνία για την ταυτόχρονη ανταλλαγή και τον επαναπατρισμό δεν έχει ολοκληρωθεί, αφήνοντας τις σορούς των δύο σπουδαίων ταγματαρχών μακριά από την ελληνική γη.
Γιατί έμειναν εκτός οι Κολοκοτρώνης και Βελισσαρίος;
Παρά τις έντονες πιέσεις και τις εισηγήσεις ιστορικών ερευνητών, η διπλωματική ζυγαριά έγειρε τελικά στην αμοιβαιότητα πολιτιστικών και εκκλησιαστικών αγαθών (κειμήλια έναντι οστών του Σαμουήλ).
Αυτό σημαίνει ότι οι σοροί του Ταγματάρχη Γεωργίου Κολοκοτρώνη και του Ιωάννη Βελισσαρίου δεν συμπεριλήφθηκαν στο τελικό Μνημόνιο Συνεργασίας των Υπουργείων Πολιτισμού. Ως εκ τούτου, οι δύο ήρωες του 1913 παραμένουν θαμμένοι στα πεδία των μαχών στη Βουλγαρία, με το ζήτημα του δικού τους επαναπατρισμού να παραμένει εκκρεμές για το μέλλον.
Πρόκειται σαφώς για ζήτημα τιμής για τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις και την Ελλάδα, ο εγγονός του Κολοκοτρώνη του Γέρου του Μοριά να γυρίσει στον τόπο του, χωρίς κανένα αντάλλαγμα από ελληνικής πλευράς.