Η Κεντρική Ασία δεν έχει άμεση πρόσβαση στη θάλασσα και το Πακιστάν θέλει να αξιοποιήσει αυτή τη γεωγραφική αδυναμία, προσελκύοντας εμπορεύματα από τις αγορές της περιοχής στα λιμάνια του.
Το σχέδιο προβλέπει στενότερη σύνδεση των κρατών της Κεντρικής Ασίας με την Αραβική Θάλασσα, μέσω ενός δικτύου μεταφορών στο οποίο σημαντικό ρόλο θα έχει ο προτεινόμενος σιδηρόδρομος από το Ουζμπεκιστάν προς το Πακιστάν.
Η διαδρομή, ωστόσο, περνά από το Αφγανιστάν, γεγονός που φέρνει στο ίδιο τραπέζι τις εμπορικές φιλοδοξίες του Ισλαμαμπάντ, την ανάγκη κατασκευής νέων υποδομών και τα ζητήματα ασφαλείας στην περιοχή. Η επιδίωξη αυτή βρίσκεται ανάμεσα στις προτεραιότητες που προβάλλει το Πακιστάν μετά την ανάληψη της εκ περιτροπής προεδρίας του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO) για την περίοδο 2026–2027.
Το φορτίο ξεκινά από το Ουζμπεκιστάν – Πώς θα φτάσει στα πακιστανικά λιμάνια;
Στις επαφές του με τον πρόεδρο του Ουζμπεκιστάν, Σαβκάτ Μιρζιγιάγεφ, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, έθεσε την προώθηση της σχεδιαζόμενης σιδηροδρομικής σύνδεσης Ουζμπεκιστάν–Αφγανιστάν–Πακιστάν. Στόχος είναι να δημιουργηθεί μια πρόσθετη εμπορική διαδρομή από την Κεντρική προς τη Νότια Ασία, με δυνατότητα μεταφοράς προϊόντων στα πακιστανικά λιμάνια και από εκεί στις διεθνείς θαλάσσιες αγορές.
Το Πακιστάν διαθέτει τα λιμάνια του Καράτσι και του Γκουαντάρ, όμως η ύπαρξή τους δεν αρκεί για να μετατραπεί η χώρα σε βασική διαμετακομιστική πύλη της Κεντρικής Ασίας. Χρειάζονται σιδηροδρομικές και οδικές συνδέσεις, συμφωνίες διαμετακόμισης και διαδικασίες που θα επιτρέπουν στα φορτία να περνούν από τα σύνορα χωρίς πολύχρονες καθυστερήσεις και δυσανάλογο κόστος.
Ο προτεινόμενος σιδηρόδρομος δεν έχει ολοκληρωθεί. Το Ουζμπεκιστάν, το Αφγανιστάν και το Πακιστάν έχουν προχωρήσει σε συμφωνία για την από κοινού εκπόνηση μελέτης σκοπιμότητας, ώστε να εξεταστούν οι τεχνικές και οικονομικές προϋποθέσεις του έργου. Μέχρι να υπάρξουν οι αναγκαίες αποφάσεις για την κατασκευή και τη χρηματοδότησή του, η σύνδεση παραμένει σχέδιο και όχι λειτουργική νέα γραμμή μεταφοράς εμπορευμάτων.

Το δύσκολο πέρασμα από το Αφγανιστάν
Το Αφγανιστάν βρίσκεται στο κέντρο του συγκεκριμένου σχεδιασμού, καθώς παρεμβάλλεται ανάμεσα στο Ουζμπεκιστάν και το Πακιστάν. Οι συνοριακές εντάσεις, οι κίνδυνοι ασφαλείας και η ανάγκη συνεργασίας των αρμόδιων αρχών επηρεάζουν τη δυνατότητα να λειτουργήσει μια τέτοια διαδρομή σε σταθερή βάση.
Για τις επιχειρήσεις που μεταφέρουν προϊόντα, η απόσταση δεν είναι το μοναδικό κριτήριο. Το κόστος ασφάλισης, ο χρόνος αναμονής στα σύνορα, η αξιοπιστία των δρομολογίων και η προστασία των φορτίων καθορίζουν αν ένας εμπορικός διάδρομος μπορεί να χρησιμοποιηθεί συστηματικά. Γι’ αυτό η κατασκευή της γραμμής, εφόσον αποφασιστεί, θα πρέπει να συνοδευτεί από πρακτική συνεργασία μεταξύ των τριών χωρών.
Δεν είναι μόνο τα εμπορεύματα – Στο σχέδιο και η ηλεκτρική ενέργεια
Το Πακιστάν επιδιώκει στενότερες συνδέσεις με την Κεντρική Ασία και στον ενεργειακό τομέα. Το έργο CASA-1000 προβλέπει τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας από το Κιργιστάν και το Τατζικιστάν προς το Αφγανιστάν και το Πακιστάν, αναδεικνύοντας τη σημασία που έχει η αφγανική διαδρομή και για τα ενεργειακά δίκτυα.
Η ενέργεια και οι μεταφορές περιλαμβάνονται στις προτεραιότητες που παρουσίασε το Ισλαμαμπάντ για την προεδρία του στη SCO, μαζί με το εμπόριο, την ψηφιακή συνδεσιμότητα και τη συνεργασία σε ζητήματα ασφαλείας. Στον οργανισμό συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, η Κίνα, η Ρωσία, η Ινδία και το Ιράν, χώρες με διαφορετικά οικονομικά και στρατηγικά συμφέροντα.
Η εκ περιτροπής προεδρία προσφέρει στο Πακιστάν τη δυνατότητα να θέσει τα συγκεκριμένα έργα στην ατζέντα των συνομιλιών. Η υλοποίηση τους, όμως, απαιτεί χωριστές συμφωνίες και συνεργασία των κρατών από τα οποία θα περάσουν οι νέες συνδέσεις. Για τον σιδηρόδρομο που θα οδηγεί τα εμπορεύματα της Κεντρικής Ασίας στα πακιστανικά λιμάνια, το καθοριστικό πέρασμα παραμένει το Αφγανιστάν.