Ένα κύμα ανησυχίας διαπερνά την Ευρώπη, καθώς οι κυβερνήσεις της ηπείρου προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο η σύγκρουση στην Ουκρανία να αποκτήσει ευρύτερες διαστάσεις. Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκεται το ενδεχόμενο η Ρωσία να επιχειρήσει να δοκιμάσει την πολιτική συνοχή και την επιχειρησιακή ετοιμότητα του ΝΑΤΟ, χωρίς απαραίτητα να ξεκινήσει μια μεγάλης κλίμακας εισβολή.
Οι φόβοι αυτοί ενισχύθηκαν μετά τις στρατιωτικές ασκήσεις της Λευκορωσίας κοντά στον διάδρομο του Σουβάλκι, τη στενή χερσαία σύνδεση ανάμεσα στην Πολωνία και τη Λιθουανία. Η περιοχή θεωρείται κρίσιμο σημείο για την άμυνα των κρατών της Βαλτικής, καθώς αποτελεί τη μοναδική χερσαία σύνδεση της Λιθουανίας, της Λετονίας και της Εσθονίας με το υπόλοιπο ΝΑΤΟ.
Η γεωγραφική της θέση, ανάμεσα στη Λευκορωσία και τον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ, την καθιστά ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία του ευρωπαϊκού αμυντικού σχεδιασμού.
Το Σουβάλκι στο επίκεντρο των στρατιωτικών σεναρίων
Οι ασκήσεις της Λευκορωσίας παρουσιάστηκαν από το Μινσκ ως αμυντικές, περιλαμβάνοντας εκπαίδευση σε επιχειρήσεις προστασίας συνόρων, αντιμετώπισης σαμποτάζ και αντιμετώπισης drones. Ωστόσο, η εγγύτητα των δραστηριοτήτων σε έδαφος του ΝΑΤΟ προκαλεί ανησυχία στις γειτονικές χώρες.
Το πιο ανησυχητικό σενάριο που εξετάζουν στρατιωτικοί αναλυτές αφορά μια περιορισμένη ενέργεια στην περιοχή του Σουβάλκι, η οποία θα μπορούσε να δημιουργήσει πολιτικό και στρατιωτικό δίλημμα για τη Συμμαχία.
Μια τέτοια κρίση δεν θα χρειαζόταν απαραίτητα να ξεκινήσει με μια ολοκληρωτική επίθεση. Θα μπορούσε να περιλαμβάνει συνδυασμό κυβερνοεπιθέσεων, δολιοφθορών, παραπληροφόρησης, επιθέσεων με drones ή μιας περιορισμένης στρατιωτικής κίνησης, με στόχο να εξεταστεί η ταχύτητα και η αποφασιστικότητα της αντίδρασης του ΝΑΤΟ.
Αναλύσεις για την ασφάλεια της περιοχής επισημαίνουν ότι η Ρωσία διαθέτει δυνατότητες πυραυλικών επιθέσεων, ηλεκτρονικού πολέμου και μη επανδρωμένων συστημάτων, τα οποία θα μπορούσαν να δυσκολέψουν την ενίσχυση των βαλτικών χωρών σε περίπτωση κρίσης.
Μακρόν, Τουσκ και η αυξανόμενη ανησυχία
Στη Γαλλία, ο Εμανουέλ Μακρόν συγκάλεσε πολιτικούς ηγέτες για εμπιστευτική ενημέρωση από τις υπηρεσίες πληροφοριών και ανακοίνωσε μέτρα για την προστασία κρίσιμων υποδομών από τις ρωσικές υβριδικές δραστηριότητες.
Την ίδια στιγμή, ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ προειδοποίησε ότι η Ρωσία ενδέχεται να επιχειρήσει επιθέσεις με drones ή πυραύλους εναντίον χωρών του ΝΑΤΟ, παρουσιάζοντάς τες ως ατυχήματα. Οι δηλώσεις αυτές εντάσσονται στη γενικότερη συζήτηση για το κατά πόσο η Μόσχα θα μπορούσε να αξιοποιήσει αμφίσημες ενέργειες, ώστε να δημιουργήσει διχασμό μεταξύ των συμμάχων.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και υπηρεσίες πληροφοριών έχουν εκφράσει ανησυχίες για πιθανές μελλοντικές ρωσικές προκλήσεις. Παράλληλα, αξιωματούχοι από χώρες της Βαλτικής έχουν υπογραμμίσει ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις για επικείμενη επίθεση και ότι οι προειδοποιήσεις πρέπει να αντιμετωπίζονται με ψυχραιμία, χωρίς να δημιουργείται πανικός.
Η Ευρώπη μαθαίνει από τον πόλεμο στην Ουκρανία
Η πολυετής σύγκρουση στην Ουκρανία έχει αποκαλύψει ότι ο σύγχρονος πόλεμος δεν διεξάγεται μόνο στα πεδία των μαχών. Η προστασία των ηλεκτρικών δικτύων, των νοσοκομείων, των τηλεπικοινωνιών, των μεταφορών και των ενεργειακών υποδομών έχει μετατραπεί σε βασική προτεραιότητα.
Οι ευρωπαϊκές χώρες καλούνται να προετοιμαστούν για παρατεταμένες διακοπές λειτουργίας κρίσιμων υπηρεσιών, επιθέσεις σε υποδομές και μαζικές ανάγκες υγειονομικής περίθαλψης. Η ανθεκτικότητα των κοινωνιών θεωρείται πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής άμυνας.
Το ΝΑΤΟ έχει ενισχύσει τις απαιτήσεις του σχετικά με τη διατήρηση της λειτουργίας κυβερνήσεων, ενεργειακών δικτύων, συστημάτων επικοινωνίας, υγειονομικών υπηρεσιών και εφοδιαστικών αλυσίδων σε συνθήκες κρίσης.
Η αμερικανική παράμετρος και το Άρθρο 5
Ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα αφορά τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών σε μια ενδεχόμενη κρίση στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Η αμερικανική παρουσία εξακολουθεί να αποτελεί βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας, όμως οι συζητήσεις για την κατανομή των στρατιωτικών πόρων, τις αμερικανικές προτεραιότητες και την ευρωπαϊκή αυτονομία έχουν ενταθεί.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν μια περιορισμένη ή αμφίσημη επίθεση θα μπορούσε να προκαλέσει διαφορετικές εκτιμήσεις μεταξύ των κρατών-μελών σχετικά με την ενεργοποίηση των συλλογικών μηχανισμών άμυνας.
Το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Ωστόσο, η ακριβής μορφή της αντίδρασης εξαρτάται από τις αποφάσεις των συμμάχων και τις συνθήκες κάθε περιστατικού.
Ακριβώς αυτή η αβεβαιότητα αποτελεί αντικείμενο στρατηγικής ανάλυσης: κατά πόσο μια εχθρική ενέργεια θα μπορούσε να σχεδιαστεί έτσι ώστε να προκαλέσει πολιτική σύγχυση, καθυστερήσεις ή διαφωνίες.
Η νέα πραγματικότητα της ευρωπαϊκής ασφάλειας
Η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει σήμερα μια επιβεβαιωμένη επικείμενη γενικευμένη σύγκρουση με τη Ρωσία. Αντιμετωπίζει, όμως, ένα περιβάλλον αυξημένης έντασης, στο οποίο οι κυβερνοεπιθέσεις, οι δολιοφθορές, οι παραβιάσεις εναέριου χώρου και οι επιχειρήσεις επιρροής δημιουργούν διαρκή πίεση.
Η Ρωσία παραμένει στρατιωτικά επικεντρωμένη στον πόλεμο στην Ουκρανία, ενώ οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξετάζουν πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί η απειλή στο μέλλον.
Η ενίσχυση της άμυνας, η προστασία των υποδομών και η προετοιμασία των πολιτών δεν αποτελούν απόδειξη ότι ένας πόλεμος είναι αναπόφευκτος. Αποτελούν προσπάθεια των ευρωπαϊκών κρατών να αυξήσουν το κόστος οποιασδήποτε πιθανής επίθεσης και να περιορίσουν τον κίνδυνο λανθασμένων υπολογισμών.