Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Μια νέα σελίδα ανοίγει στην αντιπαράθεση για τη Γροιλανδία, καθώς Ηνωμένες Πολιτείες, Δανία και η κυβέρνηση του αυτόνομου νησιού βρίσκονται ένα βήμα πριν από την υπογραφή μιας συμφωνίας που ενισχύει σημαντικά και σε μακροχρόνια βάση τον αμερικανικό στρατιωτικό ρόλο στην Αρκτική.
Η συμφωνία, την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ παρουσίασε ως μεγάλη επιτυχία για τις ΗΠΑ, δεν μεταβιβάζει την κυριαρχία της Γροιλανδίας στην Ουάσιγκτον. Αντίθετα, η Κοπεγχάγη υπογραμμίζει ρητά ότι διατηρούνται η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου της Δανίας, όπως και το δικαίωμα του λαού της Γροιλανδίας στην αυτοδιάθεση.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι πρόκειται για μια συμφωνία χωρίς ουσιαστικές αλλαγές. Οι ΗΠΑ φαίνεται ότι εξασφαλίζουν αυτό που θεωρούν σημαντικότερο από γεωστρατηγικής πλευράς: μόνιμη δυνατότητα στρατιωτικής παρουσίας και δράσης στη Γροιλανδία, καθώς και ένα πλαίσιο αποκλεισμού αντιπάλων από κρίσιμες στρατιωτικές και οικονομικές υποδομές του νησιού.
Τι προβλέπει το νέο πλαίσιο
Σύμφωνα με το Reuters, η συμφωνία προβλέπει ενισχυμένη αμερικανική στρατιωτική παρουσία και μόνιμα δικαιώματα πρόσβασης, εγκατάστασης και υπερπτήσεων. Παράλληλα, αποκλείεται η δημιουργία στρατιωτικών βάσεων από χώρες εκτός ΝΑΤΟ, ενώ τίθενται περιορισμοί σε «ευαίσθητες» επενδύσεις από κράτη που δεν ανήκουν στον δυτικό συνασπισμό.
Η ακριβής έκταση των νέων αμερικανικών δυνατοτήτων παραμένει, πάντως, ασαφής. Το πλήρες κείμενο της συμφωνίας δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί και δεν έχει διευκρινιστεί εάν οι ΗΠΑ θα κατασκευάσουν νέες βάσεις ή αν θα επεκτείνουν κυρίως τις υπάρχουσες εγκαταστάσεις. Επιπλέον, η συμφωνία δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει την επίσημη διαδικασία: οι κυβερνήσεις Δανίας και Γροιλανδίας ανακοίνωσαν ότι αναμένεται να υπογραφεί στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ και κατόπιν να ακολουθήσουν οι απαραίτητες εθνικές κοινοβουλευτικές διαδικασίες.
Ο Τραμπ χρησιμοποίησε πολύ πιο απόλυτη γλώσσα, υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ θα έχουν στο διηνεκές τη δυνατότητα να κάνουν ό,τι θεωρούν απαραίτητο για την ασφάλεια της Γροιλανδίας και των ίδιων των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε επίσης ότι σχεδιάζεται μια σημαντικά μεγαλύτερη στρατιωτική παρουσία στο νησί.
Η διατύπωση αυτή, όμως, δεν πρέπει να συγχέεται με μεταβίβαση κυριαρχίας.
Η «κόκκινη γραμμή» της Δανίας
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο σημείο του συμβιβασμού.
Η κυβέρνηση της Μέτε Φρεντέρικσεν αποδέχθηκε την ενίσχυση του αμερικανικού στρατιωτικού αποτυπώματος, αλλά επέμεινε στη βασική θέση που είχε διατυπώσει από την αρχή της κρίσης: η Γροιλανδία δεν πωλείται και το μέλλον της δεν μπορεί να αποφασιστεί μονομερώς από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στην επίσημη ανακοίνωση της δανικής πρωθυπουργίας, η Φρεντέρικσεν δηλώνει ότι η συμφωνία αναγνωρίζει τόσο την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου όσο και το δικαίωμα των Γροιλανδών στην αυτοδιάθεση. Πρόκειται για σαφή διαφοροποίηση από τη ρητορική περί αμερικανικού «ελέγχου» που χρησιμοποιήθηκε από τον Τραμπ.
Άλλωστε, ήδη από τον Ιανουάριο του 2026, οι ηγέτες της Δανίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Πολωνίας, της Ισπανίας και της Βρετανίας είχαν διακηρύξει ότι «η Γροιλανδία ανήκει στον λαό της» και ότι μόνο η Δανία και η Γροιλανδία μπορούν να αποφασίσουν για το μέλλον της.
Έτσι διαμορφώνεται ένας πολιτικά προσεκτικός συμβιβασμός: η Ουάσιγκτον ενισχύει σημαντικά τη στρατηγική της θέση χωρίς να αποκτά το νησί, ενώ η Κοπεγχάγη και το Νουούκ διατηρούν την κυριαρχία και το δικαίωμα αυτοδιάθεσης.
Οι ΗΠΑ βρίσκονταν ήδη εκεί
Η νέα συμφωνία δεν ξεκινά από το μηδέν. Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία έχει ιστορία δεκαετιών.
Η συμφωνία άμυνας ΗΠΑ–Δανίας του 1951, που υπογράφηκε στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, έδωσε στην Ουάσιγκτον εκτεταμένες δυνατότητες στρατιωτικής αξιοποίησης περιοχών του νησιού, χωρίς να θίγει τυπικά τη δανική κυριαρχία. Προέβλεπε μεταξύ άλλων δυνατότητες κατασκευής και λειτουργίας στρατιωτικών εγκαταστάσεων και ανάπτυξης προσωπικού.
Το πλαίσιο τροποποιήθηκε το 2004, με τη Γροιλανδία πλέον να συμμετέχει θεσμικά στις σχετικές διαβουλεύσεις.
Σήμερα, ο σημαντικότερος αμερικανικός κόμβος είναι η Pituffik Space Base, η πρώην Thule Air Base, στη βορειοδυτική Γροιλανδία. Η εγκατάσταση αποτελεί τη βορειότερη βάση του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας και έχει κρίσιμο ρόλο σε αποστολές διαστημικής επιτήρησης, έγκαιρης προειδοποίησης και υποστήριξης επιχειρήσεων στην Αρκτική.
Άρα, το πραγματικό ζήτημα δεν είναι εάν οι Αμερικανοί «μπαίνουν» στη Γροιλανδία. Βρίσκονται εκεί εδώ και δεκαετίες. Το κρίσιμο στοιχείο είναι πόσο μεγαλύτερη, μονιμότερη και θεσμικά κατοχυρωμένη θα γίνει πλέον η παρουσία τους.
Το μεγάλο αμερικανικό κέρδος
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι, σύμφωνα με τις πληροφορίες για τη συμφωνία, το νέο πλαίσιο προορίζεται να εξακολουθήσει να ισχύει ακόμη και σε περίπτωση μελλοντικής ανεξαρτησίας της Γροιλανδίας από τη Δανία.
Αυτό απαντά σε μία από τις βασικές στρατηγικές ανησυχίες της Ουάσιγκτον.
Η Γροιλανδία διαθέτει εκτεταμένη αυτονομία και το ζήτημα της πλήρους ανεξαρτησίας παραμένει ενεργό στην πολιτική ζωή της. Για τις ΗΠΑ, επομένως, υπήρχε το ενδεχόμενο μια μελλοντικά ανεξάρτητη Γροιλανδία να επιχειρήσει επαναδιαπραγμάτευση του καθεστώτος της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας.
Η νέα ρύθμιση επιχειρεί να προσδώσει συνέχεια στο αμερικανικό στρατηγικό αποτύπωμα ανεξαρτήτως των μελλοντικών συνταγματικών σχέσεων Νουούκ και Κοπεγχάγης.
Γιατί η Γροιλανδία είναι τόσο σημαντική
Η σημασία του νησιού γίνεται πολύ μεγαλύτερη εάν κοιτάξει κανείς τον χάρτη.
Η Γροιλανδία βρίσκεται ανάμεσα στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη και αποτελεί κομβικό σημείο για την επιτήρηση των βόρειων διαδρομών προς τις ΗΠΑ. Η γεωγραφία της την καθιστά σημαντική για την έγκαιρη προειδοποίηση έναντι βαλλιστικών απειλών, τη διαστημική επιτήρηση και τον έλεγχο του Βόρειου Ατλαντικού.
Παράλληλα, η Αρκτική αποκτά ολοένα μεγαλύτερη γεωπολιτική αξία. Η Ρωσία διαθέτει εκτεταμένη στρατιωτική υποδομή στον αρκτικό χώρο, ενώ η Κίνα επιδιώκει εδώ και χρόνια μεγαλύτερη οικονομική και επιστημονική παρουσία στην περιοχή.
Για την Ουάσιγκτον, επομένως, η Γροιλανδία δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα τεράστιο νησί με σημαντικούς φυσικούς πόρους. Αποτελεί κρίσιμο κρίκο στην άμυνα της ίδιας της Βόρειας Αμερικής.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο παρουσίασε τη συμφωνία ως μηχανισμό που εντάσσει μακροπρόθεσμα τη Γροιλανδία στη στρατηγική αμυντική περιοχή της Βόρειας Αμερικής και αποκλείει την παρουσία αντιπάλων.
Από την απειλή προσάρτησης στον συμβιβασμό
Η μεγαλύτερη ίσως πολιτική αλλαγή βρίσκεται αλλού.
Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε επανειλημμένα εκφράσει την επιθυμία οι ΗΠΑ να αποκτήσουν τη Γροιλανδία, προκαλώντας σοβαρή ένταση στις σχέσεις με την Κοπεγχάγη και ανησυχία μεταξύ των Ευρωπαίων συμμάχων. Η πίεση αυτή είχε μετατρέψει το θέμα σε μείζονα διατλαντική διαφωνία.
Η νέα συμφωνία φαίνεται να μεταφέρει πλέον τη συζήτηση από την κυριότητα στον στρατηγικό έλεγχο της ασφάλειας.
Η Ουάσιγκτον δεν αποκτά αμερικανικό έδαφος. Εξασφαλίζει όμως ενισχυμένη και μακροχρόνια στρατιωτική πρόσβαση, ενώ παράλληλα δημιουργείται ένα πλαίσιο που δυσκολεύει την είσοδο στρατηγικών ανταγωνιστών στο νησί.
Η Δανία, από την άλλη πλευρά, μπορεί να υποστηρίζει ότι απέτρεψε το σενάριο αλλαγής συνόρων και διατήρησε άθικτη τη θεμελιώδη αρχή της κυριαρχίας.
Και η κυβέρνηση της Γροιλανδίας αποκτά έναν ρόλο που δεν είχε όταν υπογραφόταν η αρχική συμφωνία του Ψυχρού Πολέμου: συμμετέχει ως πολιτικός παράγοντας σε μια συμφωνία που αφορά άμεσα το έδαφος και το μέλλον της.
Μια συμφωνία με πολύ μεγαλύτερο ορίζοντα
Το σημαντικότερο συμπέρασμα είναι ότι η νέα συμφωνία δεν μετατρέπει τη Γροιλανδία σε αμερικανικό έδαφος. Μπορεί όμως να αλλάξει ουσιαστικά τη γεωστρατηγική πραγματικότητα του νησιού.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να αποκτούν εκείνο που επιδίωκαν πρωτίστως από πλευράς εθνικής ασφάλειας: μακροχρόνια στρατιωτική πρόσβαση, δυνατότητα σημαντικής αύξησης της παρουσίας τους και αποκλεισμό στρατηγικών αντιπάλων από κρίσιμες υποδομές.
Η Δανία, αντίστοιχα, διατηρεί τη δική της «κόκκινη γραμμή»: καμία αλλαγή κυριαρχίας και καμία αμερικανική προσάρτηση.
Το τελικό αποτέλεσμα μοιάζει επομένως περισσότερο με έναν νέο γεωστρατηγικό συμβιβασμό για την Αρκτική παρά με αλλαγή ιδιοκτησίας της Γροιλανδίας. Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο στοιχείο της συμφωνίας: η αντιπαράθεση που ξεκίνησε με το ερώτημα «σε ποιον θα ανήκει η Γροιλανδία;» καταλήγει, τουλάχιστον προς το παρόν, σε ένα διαφορετικό ερώτημα — ποιος θα εγγυάται και σε ποιο βαθμό θα ελέγχει την ασφάλειά της σε μια Αρκτική που μετατρέπεται σε νέο πεδίο ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων.
