Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Υπάρχει ένα νέο σουηδικό πρόγραμμα μαχητικού που αυτή τη στιγμή δεν έχει ούτε επίσημο όνομα παραγωγής, ούτε τελικές διαστάσεις, ούτε καν έχει αποφασιστεί αν το αεροσκάφος που θα προκύψει θα είναι επανδρωμένο. Και όμως, μπορεί να εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα ευρωπαϊκά προγράμματα αεροπορικής ισχύος των επόμενων δεκαετιών.
Ο λόγος είναι ότι η Saab δεν σχεδιάζει απλώς έναν αντικαταστάτη του Gripen. Η Σουηδία εξετάζει κάτι πολύ ευρύτερο: ένα ολόκληρο σύστημα αεροπορικού πολέμου, στο οποίο επανδρωμένα και μη επανδρωμένα αεροσκάφη θα λειτουργούν μαζί, θα μοιράζονται δεδομένα, θα χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη και θα μπορούν να αναλαμβάνουν αποστολές σε περιβάλλοντα όπου τα σημερινά μαχητικά θα αντιμετώπιζαν τεράστιους κινδύνους.
Και το πιο ενδιαφέρον; Το πρόγραμμα έχει ήδη περάσει από τις θεωρητικές μελέτες σε πραγματικές τεχνολογικές δοκιμές και demonstrators.
Το Πρόγραμμα KFS
Το πρόγραμμα ονομάζεται KFS, δηλαδή Konceptprogram Framtida Stridsflygsystem, και αποτελεί μέρος της ευρύτερης σουηδικής προσπάθειας που ονομάζεται Vägval Stridsflyg, με στόχο να δημιουργηθεί η τεχνολογική και επιχειρησιακή βάση για τις αποφάσεις σχετικά με τη σουηδική μαχητική αεροπορία μετά το 2040.
Το σημαντικό εδώ είναι να καταλάβουμε ότι η Σουηδία δεν έχει πει ακόμη «αυτό είναι το νέο Gripen». Το KFS βρίσκεται στη φάση όπου εξετάζονται διαφορετικές αρχιτεκτονικές, τεχνολογίες και συνδυασμοί επανδρωμένων και μη επανδρωμένων πλατφορμών.
Το αρχικό συμβόλαιο μεταξύ της σουηδικής FMV και της Saab υπογράφηκε το 2024. Ακολούθησε επέκταση το 2025, αξίας περίπου 2,6 δισεκατομμυρίων σουηδικών κορωνών, ενώ μόλις τον Σεπτέμβριο του 2026 η Saab έλαβε νέο συμβόλαιο περίπου 2,9 δισεκατομμυρίων κορωνών για τη συνέχιση του προγράμματος μέχρι το 2028, με επιπλέον options για το 2029 και το 2030.
Άρα, μιλάμε ήδη για ένα πρόγραμμα μεγάλης κλίμακας, το οποίο όμως βρίσκεται ακόμη πριν από την τελική επιλογή του αεροσκάφους.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη διαφορά σε σχέση με το Gripen.
Το Gripen σχεδιάστηκε εξαρχής ως ένα σχετικά μικρό, ευέλικτο και οικονομικό μαχητικό που μπορούσε να επιχειρεί από διασκορπισμένες βάσεις και αυτοκινητόδρομους. Το KFS, αντίθετα, εξετάζει την αεροπορική ισχύ ως ένα δίκτυο.
Και αυτό μας οδηγεί στο πραγματικά ενδιαφέρον κομμάτι.
Δεν θα Πολεμάει Μόνο του
Σύμφωνα με τη Saab, το μελλοντικό σουηδικό σύστημα θα βασίζεται στη λογική του «system of systems». Δηλαδή, το επανδρωμένο μαχητικό, εφόσον τελικά επιλεγεί τέτοια διαμόρφωση, δεν θα αποτελεί πλέον το μοναδικό κέντρο της επιχείρησης.
Δίπλα του θα μπορούν να επιχειρούν μη επανδρωμένες πλατφόρμες, οι οποίες θα αναλαμβάνουν αποστολές υψηλού κινδύνου.
Και αυτό δεν είναι απλώς θεωρητικό.
Τον Αύγουστο του 2026 η Saab παρουσίασε στο κοινό το A3-001, ένα πλήρους κλίμακας concept μη επανδρωμένου combat aircraft. Η εταιρεία το περιγράφει ως πιθανό συμπλήρωμα του Gripen και των μελλοντικών επανδρωμένων μαχητικών, με πιθανές αποστολές ηλεκτρονικού πολέμου, καταστολής εχθρικής αεράμυνας και precision strike σε περιβάλλοντα υψηλής απειλής.
Το A3-001 είναι ιδιαίτερα σημαντικό επειδή αποκαλύπτει τη φιλοσοφία πίσω από το KFS.
Χαμηλή παρατηρησιμότητα, υψηλός βαθμός αυτονομίας και δυνατότητα συνεργασίας με άλλα συστήματα.
Η Saab μάλιστα αναφέρει ότι σχεδιάζει να πετάξει μη επανδρωμένα demonstrators με χαρακτηριστικά παρόμοια με μαχητικό πριν από το 2030. Το συγκεκριμένο A3 concept παρουσιάζεται από την εταιρεία ως πιθανή κατεύθυνση για τα μέσα της δεκαετίας του 2030, εφόσον η Σουηδία αποφασίσει να συνεχίσει προς αυτή την κατεύθυνση.
Άρα, ο πιλότος του μέλλοντος μπορεί να μην χρειάζεται να μπει ο ίδιος στην πιο επικίνδυνη περιοχή.
Θα μπορούσε να πετάει ένα επανδρωμένο αεροσκάφος αρκετά πίσω από την πρώτη γραμμή, ενώ ένα ή περισσότερα μη επανδρωμένα οχήματα θα εισέρχονται βαθύτερα στην εχθρική περιοχή, θα εντοπίζουν ραντάρ, θα παρεμβάλλουν επικοινωνίες ή θα εκτελούν προσβολές.
Αυτό αλλάζει δραματικά τη σχέση κόστους και ρίσκου.
Υπερσύγχρονες Τεχνολογίες
Αν και δεν έχουμε ακόμη τελικά νούμερα για ταχύτητα, εμβέλεια, κινητήρα ή οπλικό φορτίο, η Saab και η FMV έχουν ήδη αποκαλύψει αρκετά για τις τεχνολογικές προτεραιότητες.
Στις υπό εξέταση τεχνολογίες περιλαμβάνονται η τεχνητή νοημοσύνη, η αυτονομία, η χαμηλή παρατηρησιμότητα, οι εσωτερικές αποθήκες όπλων, η νέα γενιά πρόωσης, η παραγωγή και διαχείριση ηλεκτρικής ισχύος, η ψύξη και οι ψηφιακές διαδικασίες ανάπτυξης και παραγωγής. Παράλληλα εξετάζεται η ταχεία κατασκευή και δοκιμή νέων σχεδιάσεων, κάτι που θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά τον χρόνο μεταξύ σχεδιασμού και πτητικών δοκιμών.
Και εδώ έχουμε ένα πολύ ενδιαφέρον παράδειγμα.
Το 2025 η Saab πραγματοποίησε δοκιμές AI πάνω σε Gripen E στο πλαίσιο του Project Beyond. Ο στόχος ήταν να εξεταστεί πώς ένας AI agent μπορεί να υποστηρίζει το αεροσκάφος σε περιβάλλον Beyond Visual Range, δηλαδή σε αποστάσεις όπου ο αντίπαλος δεν είναι ορατός από τον πιλότο.
Με άλλα λόγια, η Saab χρησιμοποιεί ήδη το Gripen E ως εργαστήριο για τεχνολογίες που θα μπορούσαν αργότερα να περάσουν στο KFS.
Και αυτό είναι κρίσιμο, γιατί ένα μελλοντικό μαχητικό δεν θα κριθεί μόνο από το πόσο γρήγορα πετάει ή πόσους πυραύλους μεταφέρει.
Θα κριθεί από το πόσο γρήγορα αντιλαμβάνεται το περιβάλλον, πόσο αποτελεσματικά επεξεργάζεται πληροφορίες και πόσο καλά συνεργάζεται με άλλα αεροσκάφη, drones, αισθητήρες και συστήματα διοίκησης.
Η Σουηδία λοιπόν προσπαθεί να δημιουργήσει όχι απλώς ένα νέο αεροσκάφος, αλλά μια νέα ψηφιακή αρχιτεκτονική αεροπορικού πολέμου.
Πότε θα Είναι Έτοιμο
Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι φυσικά το πότε θα είναι έτοιμο το εν λόγω μαχητικό.
Και εδώ χρειάζεται προσοχή, γιατί δεν υπάρχει ακόμη επίσημη ημερομηνία επιχειρησιακής ένταξης ενός τελικού KFS fighter.
Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι η τρέχουσα φάση του προγράμματος συνεχίζεται μέχρι το 2028, με demonstrators και δοκιμές τεχνολογιών. Η FMV αναφέρει ότι δύο εκδόσεις flying demonstrators πρόκειται να ολοκληρωθούν και να πετάξουν αυτόνομα, προκειμένου να δοκιμαστούν χαρακτηριστικά τόσο σε υποηχητικές όσο και σε υπερηχητικές συνθήκες.
Η Saab από την πλευρά της αναφέρει ότι οι μη επανδρωμένοι demonstrators με χαρακτηριστικά μαχητικού προορίζονται να πετάξουν πριν από το 2030.
Το πιθανό επιχειρησιακό αεροσκάφος, όμως, βρίσκεται πολύ πιο μακριά. Η ίδια η σουηδική FMV τοποθετεί την ανάγκη για τη μελλοντική μαχητική ικανότητα μετά το 2040, ενώ η Saab έχει αναφέρει ότι το δικό της A3 concept θα μπορούσε να αποτελέσει μία πιθανή κατεύθυνση για τα μέσα της δεκαετίας του 2030, εφόσον ληφθεί σχετική απόφαση.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η πραγματική σημασία του KFS για την Ευρώπη.
Η Ευρώπη αυτή τη στιγμή επενδύει τεράστια ποσά σε προγράμματα επόμενης γενιάς, από το FCAS μέχρι το GCAP. Το σουηδικό μοντέλο είναι διαφορετικό: μικρότερη χώρα, μικρότερη βιομηχανική βάση, αλλά μεγάλη έμφαση στην ταχύτητα ανάπτυξης, την ψηφιακή σχεδίαση, την αυτονομία και την επιχειρησιακή διασπορά.
Αν η Saab καταφέρει να μετατρέψει αυτή τη φιλοσοφία σε ένα πραγματικό, οικονομικά βιώσιμο σύστημα που μπορεί να παραχθεί σε αριθμούς και να συνεργάζεται με διαφορετικούς ευρωπαϊκούς στόλους, τότε το KFS θα μπορούσε να γίνει κάτι περισσότερο από τον διάδοχο του Gripen.
Θα μπορούσε να αποτελέσει μία διαφορετική ευρωπαϊκή πρόταση για την αεροπορική ισχύ της δεκαετίας του 2030 και του 2040.
Προς το παρόν, όμως, πρέπει να το αντιμετωπίζουμε ως αυτό που πραγματικά είναι: ένα πρόγραμμα τεχνολογικής ανάπτυξης και επιλογών, όχι ως ένα έτοιμο μαχητικό με γνωστά επιχειρησιακά χαρακτηριστικά.
Και ίσως αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο από όλα.
Γιατί όταν η Σουηδία αποφασίσει τελικά τι ακριβώς θέλει να κατασκευάσει, μεγάλο μέρος της τεχνολογικής βάσης θα έχει ήδη δοκιμαστεί σε πραγματικές πτήσεις.
Το επόμενο Gripen λοιπόν μπορεί να μην είναι απλώς ένα καλύτερο Gripen.
Μπορεί να είναι ένας κόμβος μέσα σε ένα ολόκληρο οικοσύστημα επανδρωμένων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Και αν αυτή η φιλοσοφία αποδειχθεί επιτυχημένη, τότε το KFS θα μπορούσε πράγματι να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται, αγοράζονται και χρησιμοποιούνται τα ευρωπαϊκά μαχητικά αεροσκάφη για τις επόμενες δεκαετίες.
