Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Από την πολιτική στήριξη περνά στις επενδύσεις η Ευρωπαϊκή Ένωση στη Γροιλανδία, με την επίσκεψη της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στο Νουούκ να σηματοδοτεί μια σαφώς βαθύτερη ευρωπαϊκή εμπλοκή σε μία περιοχή που εξελίσσεται σε ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά πεδία του 21ου αιώνα.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής βρίσκεται στη Γροιλανδία στις 6 και 7 Σεπτεμβρίου για επαφές με τον πρωθυπουργό της αυτόνομης κυβέρνησης Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν και την πρωθυπουργό της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν.
Στην επίσημη ατζέντα βρίσκεται η υπογραφή ανανεωμένης κοινής δήλωσης μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης, κυβέρνησης της Γροιλανδίας και Δανίας, αλλά και η έναρξη νέου έργου ενισχυμένης δορυφορικής συνδεσιμότητας.
Πίσω από τις ανακοινώσεις, όμως, βρίσκεται μια πολύ μεγαλύτερη εικόνα.
Οι Βρυξέλλες θέλουν να αποκτήσουν βαθύτερο οικονομικό, τεχνολογικό και στρατηγικό αποτύπωμα στην Αρκτική, σε μια περίοδο κατά την οποία ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα αντιμετωπίζουν την περιοχή ως χώρο αυξανόμενης σημασίας για την ασφάλεια και τις πρώτες ύλες.
Νέο πακέτο εκατοντάδων εκατομμυρίων
Σύμφωνα με τους Financial Times, η πρόεδρος της Κομισιόν αναμένεται να παρουσιάσει νέο πακέτο χρηματοδότησης περίπου 200 εκατ. ευρώ για τη Γροιλανδία για το 2026 και το 2027.
Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται σε παραδοσιακές αναπτυξιακές δράσεις.
Οι τομείς που βρίσκονται στο επίκεντρο περιλαμβάνουν κρίσιμες πρώτες ύλες, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, υποθαλάσσια καλώδια, δορυφορικές επικοινωνίες, κέντρα δεδομένων και ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας.
Πρόκειται επομένως για υποδομές που συνδέονται άμεσα τόσο με την οικονομική ανάπτυξη όσο και με τη στρατηγική ανθεκτικότητα της περιοχής.
Η ΕΕ χρηματοδοτεί ήδη τη Γροιλανδία με 225 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2021–2027.
Για τον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, 2028–2034, η Κομισιόν έχει προτείνει την αύξηση του ποσού στα 530 εκατ. ευρώ.
Εφόσον η πρόταση εγκριθεί, η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση προς το νησί θα υπερδιπλασιαστεί.
Οι δορυφόροι μπαίνουν στην πρώτη γραμμή
Η επίσκεψη δεν περιορίζεται στα ορυκτά.
Τη Δευτέρα η φον ντερ Λάιεν, ο Νίλσεν και η Φρεντέρικσεν πρόκειται να παρουσιάσουν στις εγκαταστάσεις της εταιρείας Tusass το πρόγραμμα Enhanced Satellite Connectivity Project for Greenland.
Η συνδεσιμότητα στην Αρκτική έχει πλέον ιδιαίτερη στρατηγική σημασία.
Οι δορυφορικές υπηρεσίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για επικοινωνίες, πολιτική προστασία, πλοήγηση, παρακολούθηση του περιβάλλοντος και καλύτερη επίγνωση της κατάστασης σε τεράστιες και αραιοκατοικημένες περιοχές.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρηματοδοτεί παράλληλα με 54,7 εκατ. ευρώ το έργο Tusass Connect για υποθαλάσσιο καλώδιο που θα συνδέσει διαφορετικές περιοχές της δυτικής και νότιας Γροιλανδίας.
Η ευρωπαϊκή παρουσία στο νησί αποκτά έτσι πλέον και φυσική ψηφιακή υποδομή.
25 από τις 34 κρίσιμες πρώτες ύλες
Η γεωλογία είναι ένας ακόμη λόγος για τον οποίο οι Βρυξέλλες βλέπουν διαφορετικά πλέον τη Γροιλανδία.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο νησί μπορούν να εντοπιστούν 25 από τις 34 κρίσιμες πρώτες ύλες που η ΕΕ έχει χαρακτηρίσει σημαντικές για τη βιομηχανία, την ενεργειακή μετάβαση και τις νέες τεχνολογίες.
Μεταξύ των υλικών αυτών περιλαμβάνονται μέταλλα και ορυκτά απαραίτητα για μπαταρίες, ανεμογεννήτριες, ηλεκτρονικά συστήματα, αεροδιαστημική τεχνολογία και αμυντικές εφαρμογές.
Η ΕΕ και η κυβέρνηση της Γροιλανδίας έχουν ήδη υπογράψει από το 2023 στρατηγική εταιρική σχέση για βιώσιμες αλυσίδες αξίας πρώτων υλών.
Ο στόχος δεν είναι μόνο η εξόρυξη.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει επενδύσεις, χρηματοδότηση, τοπική επεξεργασία, ανάπτυξη δεξιοτήτων και υποδομών, με στόχο μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία να παραμένει στη Γροιλανδία.
Η Ευρώπη θέλει να μειώσει τις εξαρτήσεις της
Το ενδιαφέρον για τα γροιλανδικά ορυκτά δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την ευρύτερη προσπάθεια της ΕΕ να μειώσει την εξάρτησή της από περιορισμένο αριθμό προμηθευτών.
Οι κρίσιμες πρώτες ύλες χρησιμοποιούνται πλέον όχι μόνο στην πράσινη μετάβαση αλλά σε αμυντικά συστήματα, αεροσκάφη, ημιαγωγούς, κέντρα δεδομένων και προηγμένες τεχνολογίες.
Για την Ευρώπη, επομένως, η πρόσβαση σε νέα κοιτάσματα έχει μετατραπεί από βιομηχανικό ζήτημα σε θέμα οικονομικής ασφάλειας.
Η Γροιλανδία βρίσκεται ακριβώς στη διασταύρωση αυτών των δύο αναγκών: διαθέτει σημαντικό ορυκτό δυναμικό και βρίσκεται σε μία περιοχή αυξανόμενης στρατηγικής σημασίας.
Η σκιά του Τραμπ
Η επίσκεψη πραγματοποιείται ενώ παραμένει ανοιχτό το ζήτημα των αμερικανικών βλέψεων για τη Γροιλανδία.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι ο έλεγχος του νησιού είναι σημαντικός για την εθνική ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι δηλώσεις του προκάλεσαν έντονη αντίδραση τόσο στην Κοπεγχάγη όσο και στο Νουούκ.
Η θέση της Δανίας και της Γροιλανδίας παραμένει ότι το μέλλον του νησιού αποφασίζεται από τους ίδιους τους Γροιλανδούς και όχι από ξένη δύναμη.
Η ΕΕ έχει επίσης επανειλημμένα δηλώσει ότι στηρίζει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου της Δανίας και το δικαίωμα των κατοίκων της Γροιλανδίας να καθορίσουν οι ίδιοι το μέλλον τους.
Η σημερινή ευρωπαϊκή επίσκεψη δεν παρουσιάζεται επίσημα ως επιχείρηση εναντίον των ΗΠΑ.
Η χρονική συγκυρία, όμως, προσδίδει αναπόφευκτα γεωπολιτικό βάρος στις κινήσεις των Βρυξελλών.
Οι συνομιλίες Γροιλανδίας–ΗΠΑ συνεχίζονται
Παρά τη μεγάλη ένταση που είχε προηγηθεί, οι δίαυλοι μεταξύ Γροιλανδίας και Ουάσινγκτον παραμένουν ανοιχτοί.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Γροιλανδίας Μούτε Έγκεντε δήλωσε στις αρχές Σεπτεμβρίου ότι οι συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζονται με στόχο να επιλυθούν οι διαφορές.
Δεν έδωσε λεπτομέρειες για το περιεχόμενο των επαφών.
Αυτό σημαίνει ότι το Νουούκ επιχειρεί να διατηρήσει σχέσεις τόσο με την Ευρώπη όσο και με τις ΗΠΑ, χωρίς να εγκλωβιστεί σε μια υποχρεωτική επιλογή στρατοπέδου.
Και στρατιωτική κινητικότητα στην Αρκτική
Παράλληλα με την οικονομική διπλωματία, αυξάνεται και η στρατιωτική δραστηριότητα.
Η Δανία έστειλε πρόσφατα κληρωτούς στη Γροιλανδία για εκπαίδευση σε αρκτικές συνθήκες, στο πλαίσιο της προσπάθειας ενίσχυσης των αμυντικών της δυνατοτήτων στην περιοχή.
Η κίνηση εντάσσεται σε μια ευρύτερη αναβάθμιση της στρατιωτικής παρουσίας στον Αρκτικό Κύκλο.
Η Ρωσία διαθέτει ήδη σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες στον βόρειο άξονά της, ενώ η αυξανόμενη δραστηριότητα της Κίνας στην περιοχή παρακολουθείται στενά από δυτικές κυβερνήσεις.
Η Αρκτική, επομένως, παύει σταδιακά να αποτελεί μόνο περιοχή επιστημονικής και περιβαλλοντικής συνεργασίας.
Γίνεται και ζώνη στρατηγικού ανταγωνισμού.
Η Γροιλανδία δεν είναι μέλος της ΕΕ
Υπάρχει εδώ μία σημαντική θεσμική λεπτομέρεια.
Η Γροιλανδία αποτελεί αυτόνομο τμήμα του Βασιλείου της Δανίας, αλλά δεν είναι μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Έχει ειδικό καθεστώς σύνδεσης με την ΕΕ ως Υπερπόντια Χώρα και Έδαφος.
Αυτό σημαίνει ότι οι Βρυξέλλες δεν μπορούν να αντιμετωπίζουν το Νουούκ σαν ένα ακόμη κράτος-μέλος.
Η συνεργασία χρειάζεται ξεχωριστές συμφωνίες και χρηματοδοτικά εργαλεία.
Ακριβώς γι' αυτό η νέα κοινή δήλωση που θα υπογραφεί αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία.
Από την εκπαίδευση σε ορυκτά, ενέργεια και ψηφιακές υποδομές
Για πολλά χρόνια η ευρωπαϊκή βοήθεια προς τη Γροιλανδία επικεντρωνόταν κυρίως στην εκπαίδευση.
Αυτό αλλάζει.
Η συνεργασία επεκτείνεται πλέον στην πράσινη ενέργεια, τις κρίσιμες πρώτες ύλες, την ψηφιακή συνδεσιμότητα, την έρευνα, τον τουρισμό και την ανθεκτικότητα των υποδομών.
Η μετάβαση αυτή αποτυπώνει και την αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη αντιλαμβάνεται το νησί.
Η Γροιλανδία δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως μακρινός ευρωπαϊκός εταίρος. Αντιμετωπίζεται ως κρίσιμος κόμβος οικονομικής και στρατηγικής ασφάλειας.
Το Νουούκ θέλει και πραγματικές επενδύσεις
Για τη Γροιλανδία, πάντως, το ενδιαφέρον των μεγάλων δυνάμεων δεν αρκεί από μόνο του.
Η τοπική κυβέρνηση επιδιώκει ξένες επενδύσεις που θα δημιουργούν θέσεις εργασίας, υποδομές και οικονομική δραστηριότητα στο ίδιο το νησί.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία και για τη μακροπρόθεσμη συζήτηση γύρω από μεγαλύτερη οικονομική αυτονομία από τη Δανία.
Η ανάπτυξη του μεταλλευτικού τομέα, των ανανεώσιμων πηγών και των ψηφιακών υποδομών μπορεί να διευρύνει την οικονομική βάση μιας χώρας που εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αλιεία και τις χρηματοδοτικές μεταβιβάσεις από την Κοπεγχάγη.
Η πρόκληση είναι να συμβεί αυτό χωρίς η Γροιλανδία να μετατραπεί απλώς σε πεδίο εξόρυξης πρώτων υλών για ξένες οικονομίες.
Η ΕΕ περνά από τη δήλωση παρουσίας στην παρουσία
Τον Ιανουάριο, όταν η αντιπαράθεση γύρω από τη Γροιλανδία βρέθηκε στο αποκορύφωμά της, η Ευρωπαϊκή Ένωση μιλούσε κυρίως για κυριαρχία, εδαφική ακεραιότητα και αλληλεγγύη προς τη Δανία και τους κατοίκους του νησιού.
Οκτώ μήνες αργότερα το μήνυμα γίνεται πιο πρακτικό.
Χρηματοδότηση.
Καλώδια.
Δορυφόροι.
Ορυκτά.
Ενεργειακές επενδύσεις.
Και μια νέα πολιτική για την Αρκτική που βρίσκεται ήδη υπό αναθεώρηση.
Αυτό είναι το πραγματικό περιεχόμενο της επίσκεψης φον ντερ Λάιεν: η Ευρώπη δεν θέλει απλώς να δηλώνει ότι η Γροιλανδία είναι στρατηγικά σημαντική. Θέλει να αποκτήσει τα οικονομικά και τεχνολογικά ερείσματα που θα της επιτρέψουν να παραμείνει παρούσα εκεί για δεκαετίες.
