Η 31η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP31), που πραγματοποιήθηκε στην Αττάλεια της Τουρκίας, κατέληξε σε σοβαρό διπλωματικό αδιέξοδο, αποκαλύπτοντας τις βαθιές διαφωνίες της διεθνούς κοινότητας σχετικά με το μέλλον των ορυκτών καυσίμων, τη χρηματοδότηση της ενεργειακής μετάβασης και την αντιμετώπιση της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Σύμφωνα με το Reuters, η Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλες χώρες απέρριψαν την Κυριακή 22 Νοεμβρίου το τελικό σχέδιο συμφωνίας, κρίνοντας ότι δεν περιλάμβανε επαρκείς δεσμεύσεις για τον περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Ο Τούρκος υπουργός Περιβάλλοντος και συμπρόεδρος της διάσκεψης, Μουράτ Κουρούμ, ανακοίνωσε ότι δεν υπήρξε συναίνεση και συνεπώς οι προτεινόμενες αποφάσεις δεν υιοθετήθηκαν.
Η διαφωνία για τα ορυκτά καύσιμα
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρέθηκε η απουσία οποιασδήποτε ρητής αναφοράς στην εγκατάλειψη του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και του άνθρακα από το τελικό σχέδιο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, το Ηνωμένο Βασίλειο και αρκετές ευάλωτες στην κλιματική αλλαγή χώρες υποστήριξαν ότι μια τέτοια παράλειψη θα αποτελούσε υποχώρηση από τις προηγούμενες διεθνείς δεσμεύσεις.
Υπενθυμίζεται ότι στη σύνοδο COP28, στο Ντουμπάι το 2023, είχε αναγνωριστεί η ανάγκη μετάβασης μακριά από τα ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, τρία χρόνια αργότερα, οι κυβερνήσεις εξακολουθούν να διαφωνούν για τον τρόπο και την ταχύτητα εφαρμογής αυτής της κατεύθυνσης.
Αντίθετα, η Ρωσία υποστήριξε την αποφυγή συγκεκριμένων αναφορών στα ορυκτά καύσιμα, προειδοποιώντας ότι η απότομη μείωση της προσφοράς τους θα μπορούσε να προκαλέσει αυξήσεις τιμών και ενεργειακή φτώχεια. Η Σαουδική Αραβία επέμεινε στην ανάγκη διατήρησης διαφορετικών τεχνολογικών επιλογών για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Η χρηματοδότηση διχάζει πλούσιες και αναπτυσσόμενες χώρες
Ένα δεύτερο σημαντικό εμπόδιο αφορούσε τη χρηματοδοτική υποστήριξη των αναπτυσσόμενων κρατών.
Οι φτωχότερες χώρες ζητούσαν σαφέστερες δεσμεύσεις από τις ισχυρότερες οικονομίες, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, όπως οι πλημμύρες, οι παρατεταμένες ξηρασίες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Προηγούμενο σχέδιο περιλάμβανε στόχο χρηματοδότησης ύψους 120 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, ο οποίος όμως αφαιρέθηκε από τις μεταγενέστερες διαπραγματευτικές προτάσεις.
Η εξέλιξη προκάλεσε αντιδράσεις, ιδιαίτερα μεταξύ αφρικανικών κρατών και μικρών νησιωτικών χωρών, που θεωρούν ότι επωμίζονται δυσανάλογα μεγάλο κόστος σε σχέση με τη συμβολή τους στις παγκόσμιες εκπομπές.
Ο ρόλος της Τουρκίας και η απουσία των ΗΠΑ
Η Τουρκία, που φιλοξένησε τη σύνοδο από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου, επιχείρησε μαζί με την Αυστραλία να γεφυρώσει τις διαφωνίες των αντιπροσωπειών.
Ωστόσο, οι συνομιλίες παρατάθηκαν για περισσότερο από δύο ημέρες χωρίς αποτέλεσμα, ενώ η διαδικασία συνοδεύτηκε από έντονες αντιπαραθέσεις για τον τρόπο διαμόρφωσης του τελικού κειμένου.
Ιδιαίτερη σημασία είχε και η απουσία των Ηνωμένων Πολιτειών για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, μετά την απομάκρυνση της κυβέρνησης Ντόναλντ Τραμπ από τη διεθνή συνεργασία για το κλίμα.
Η αμερικανική απουσία περιόρισε τη συμμετοχή μιας από τις σημαντικότερες οικονομικές και ενεργειακές δυνάμεις στις διαπραγματεύσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές συγκρούσεις και το αυξημένο κόστος διαβίωσης επηρεάζουν τις κυβερνητικές προτεραιότητες.
Τεχνολογικές λύσεις χωρίς πολιτική συμφωνία
Παρά τις διαφωνίες, το σχέδιο της COP31 περιλάμβανε ορισμένες συγκεκριμένες ενεργειακές επιδιώξεις.
Μεταξύ αυτών ήταν η αύξηση του μεριδίου της ηλεκτρικής ενέργειας στην παγκόσμια τελική κατανάλωση από περίπου 21% σε 35% έως το 2035, καθώς και η ενίσχυση τεχνολογιών δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα.
Ωστόσο, περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποίησαν ότι οι τεχνολογίες αυτές δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τη μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων.
Η αποτυχία υιοθέτησης κοινής συμφωνίας στην Αττάλεια αποτελεί σημαντικό πλήγμα για τη διεθνή κλιματική διπλωματία. Πρόκειται για την πρώτη αντίστοιχη κατάληξη μετά τη διάσκεψη της Κοπεγχάγης το 2009.
Η COP31 ανέδειξε ότι, παρά την επιστημονική ανησυχία για την υπερθέρμανση του πλανήτη, οι οικονομικές προτεραιότητες, η ενεργειακή ασφάλεια και οι διαφορετικές γεωπολιτικές επιδιώξεις εξακολουθούν να δυσχεραίνουν τη διαμόρφωση μιας κοινής διεθνούς στρατηγικής.