Το εντυπωσιακό θέαμα περισσότερων από 60 εκατομμυρίων άστρων στην καρδιά του γαλαξία μας κατέγραψε ένα διαστημικό τηλεσκόπιο που σχεδιάστηκε για να αποκαλύψει τις μυστηριώδεις σκοτεινές δυνάμεις οι οποίες διαμορφώνουν το Σύμπαν.
Αστρονόμοι χρησιμοποίησαν το διαστημικό τηλεσκόπιο Euclid του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA) για να δημιουργήσουν τη μεγαλύτερη και λεπτομερέστερη εικόνα που έχει ληφθεί ποτέ στο ορατό φως από το κέντρο του γαλαξία μας. Η κάμερα του τηλεσκοπίου είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη επιτρέποντας τη διάκριση μεμονωμένων άστρων στην εξαιρετικά πυκνή περιοχή που είναι γνωστή ως γαλαξιακό εξόγκωμα (galactic bulge).
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτή η καταπληκτική από πολλές απόψεις εικόνα σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας εποχής στην ανακάλυψη πλανητών πέρα από το Ηλιακό Σύστημα. Ο αριθμός των γνωστών εξωπλανητών αναμένεται να αυξηθεί θεαματικά, ξεπερνώντας κατά πολύ τις περίπου 6.000 εξωπλανήτες που έχουν ήδη εντοπιστεί γύρω από κοντινότερα και πιο μακρινά από τον Ήλιο άστρα.
Ο δρ Ίμον Κέρινς, αστροφυσικός στο Κέντρο Αστροφυσικής Jodrell Bank του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ, δήλωσε: «Το Euclid δεν κατασκευάστηκε με αυτόν τον επιστημονικό στόχο όμως αποδείχθηκε ένα εξαιρετικό εργαλείο για αυτή την έρευνα. Τα δεδομένα του σηματοδοτούν την έναρξη μιας νέας εποχής στην ανακάλυψη εξωπλανητών κατά την οποία θα περάσουμε από τους περίπου 6.000 γνωστούς εξωπλανήτες σε περισσότερους από 100.000 σε ολόκληρο τον γαλαξία μας».
Ο διαστημικός Ευκλείδης
Το τηλεσκόπιο, αξίας περίπου ενός δισεκατομμυρίου ευρώ, εκτοξεύθηκε το 2023 με κύρια αποστολή τη δημιουργία του ακριβέστερου τρισδιάστατου χάρτη του Σύμπαντος και τη διερεύνηση των μυστηριωδών σκοτεινών δυνάμεων που το διαμορφώνουν.
Σύμφωνα με το επικρατέστερο κοσμολογικό μοντέλο μόλις το 5% του Σύμπαντος αποτελείται από τη συνηθισμένη ορατή ύλη. Περίπου το 70% αποδίδεται στη σκοτεινή ενέργεια, τη δύναμη που επιταχύνει τη διαστολή του Σύμπαντος, ενώ το υπόλοιπο 25% αντιστοιχεί στη σκοτεινή ύλη που είναι μια αόρατη μορφή ύλης που φαίνεται να συγκεντρώνεται γύρω από τους γαλαξίες.
Η εικόνα των άστρων λήφθηκε τον Μάρτιο του 2024 όταν το Euclid παρατήρησε το κέντρο του Γαλαξία για συνολικά 26 ώρες. Πρόκειται για ένα μωσαϊκό που αποτελείται από εννέα επιμέρους λήψεις μέσω της κάμερας ορατού φωτός του τηλεσκοπίου. Κάθε μία από αυτές καλύπτει μια περιοχή του ουρανού μεγαλύτερη από το φαινόμενο μέγεθος της πανσελήνου.
Πέρα από την εντυπωσιακή της εμφάνιση η εικόνα αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά την αναζήτηση εξωπλανητών. Μία από τις μεθόδους εντοπισμού τους βασίζεται στο φαινόμενο του βαρυτικού μικροφακού (microlensing). Όταν ένα κοντινότερο άστρο περάσει μπροστά από ένα πιο μακρινό, η βαρύτητά του καμπυλώνει το φως του απομακρυσμένου άστρου, με αποτέλεσμα αυτό να φαίνεται προσωρινά πιο φωτεινό. Αν γύρω από το κοντινό άστρο περιφέρεται ένας πλανήτης, η επιπλέον βαρυτική του επίδραση προκαλεί μια χαρακτηριστική πρόσθετη αύξηση της φωτεινότητας.
Το νέο… εργαλείο
Τον Αύγουστο η NASA σχεδιάζει να εκτοξεύσει το διαστημικό τηλεσκόπιο Nancy Grace Roman, το οποίο πήρε το όνομά του από την πρώτη επικεφαλής αστρονομίας της υπηρεσίας η οποία απεβίωσε το 2018. Οι αστρονόμοι εκτιμούν ότι το νέο τηλεσκόπιο θα ανακαλύψει περίπου 1.500 εξωπλανήτες μέσω της μεθόδου του βαρυτικού μικροφακού.
Η εικόνα του Euclid θα βελτιώσει σημαντικά αυτές τις παρατηρήσεις, επειδή απεικονίζει τα ίδια άστρα πριν αυτά ευθυγραμμιστούν μεταξύ τους. Έτσι, οι επιστήμονες μπορούν να μετρήσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τις κινήσεις τους και να επιβεβαιώσουν τόσο την ύπαρξη των πλανητών όσο και τη μάζα τους.
«Η εικόνα του Euclid μπορεί να βελτιώσει αυτές τις μετρήσεις έως και τρεις φορές, κάτι ιδιαίτερα εντυπωσιακό για μία μόνο παρατήρηση» δήλωσε ο Κέρινς. Παράλληλα το τηλεσκόπιο Roman αναμένεται να ανακαλύψει ακόμη περίπου 100.000 εξωπλανήτες χρησιμοποιώντας μια διαφορετική τεχνική: την παρατήρηση της μικρής και προσωρινής μείωσης της φωτεινότητας ενός άστρου όταν ένας πλανήτης περνά μπροστά από τον δίσκο του.
Τα δεδομένα του Euclid θα βοηθήσουν τους αστρονόμους να επιβεβαιώσουν ότι τα σήματα αυτά προέρχονται πράγματι από διερχόμενους πλανήτες και όχι από άλλα αστρονομικά φαινόμενα, όπως τα διπλά αστρικά συστήματα, στα οποία δύο άστρα περιφέρονται το ένα γύρω από το άλλο και μπορούν να παράγουν παρόμοια σήματα.
