Σημαντική ημέρα είναι η σημερινή, Δευτέρα 19 Ιανουαρίου 2026, για το ορθόδοξο εορτολόγιο, καθώς η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη τριών σπουδαίων μορφών της πίστεως: του Αγίου Μάρκου του Ευγενικού, της Αγίας Ευφρασίας και του Οσίου Μακαρίου του Αιγυπτίου.
Σύμφωνα με το εορτολόγιο, τα ονόματα που γιορτάζουν σήμερα είναι τα εξής: Ευφρασία (και Ευφρασίτσα), Μακάριος (Μακάρης, Μακαράς), Μακαρία (Μακάρω, Μακαρίτσα, Μακαρούλα).
Ο θεματοφύλακας της Ορθοδοξίας
Κεντρική θέση στο σημερινό εορτολόγιο κατέχει ο Μάρκος ο Ευγενικός (1393-1445), Μητροπολίτης Εφέσου, ο οποίος αναδείχθηκε σε μία από τις κορυφαίες εκκλησιαστικές και θεολογικές προσωπικότητες της εποχής του. Ο Άγιος Μάρκος υπήρξε ο κύριος παράγοντας της αποτυχίας της ένωσης της Δυτικής και της Ανατολικής Εκκλησίας κατά τη Σύνοδο της Φλωρεντίας, καθώς ήταν ο μόνος που αρνήθηκε να υπογράψει τον ενωτικό Όρο.
Ως ηγετική φυσιογνωμία του κινήματος των ανθενωτικών, υποστήριξε με σθένος την ορθόδοξη παράδοση, προτάσσοντας την πνευματική ελευθερία έναντι της πολιτικής σκοπιμότητας. Χαρακτηριστική είναι η φράση που του αποδίδεται: «καλύτερα σκλαβωμένα σώματα στους Τούρκους, παρά σκλαβωμένο πνεύμα στον αιρετικό πάπα». Η αταλάντευτη στάση του είχε ως αποτέλεσμα να εκδιωχθεί από την αυτοκρατορική αυλή, η οποία επιζητούσε διακαώς μια συμβιβαστική λύση για την αντιμετώπιση του οθωμανικού κινδύνου.
Από την Κωνσταντινούπολη στη Σύνοδο της Φλωρεντίας
Γεννημένος στην Κωνσταντινούπολη περί το 1393, ο Μάρκος έλαβε σπουδαία θεολογική και φιλοσοφική παιδεία δίπλα σε σοφούς της εποχής, όπως ο Γεώργιος Πλήθων. Γόνος ευκατάστατης οικογένειας, με πατέρα που κατείχε το αξίωμα του «Πρωτέκδικου του θρόνου», ακολούθησε τον μοναχικό βίο το 1418 στη μονή του Αγίου Γεωργίου Μαγγάνων.
Το 1437 εκλέχθηκε Επίσκοπος Εφέσου και συμμετείχε στην αποστολή του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην ενωτική σύνοδο Φεράρας-Φλωρεντίας (1438-1439). Το κύριο θεολογικό επιχείρημα του Αγίου Μάρκου εναντίον της ένωσης ήταν η προσθήκη του Filioque στο Σύμβολο της Πίστεως, την οποία θεωρούσε αιρετική απόκλιση.
Η δικαίωση και η αγιοκατάταξη
Η άρνησή του να συμβιβαστεί τον κατέστησε λαϊκό ήρωα στην Κωνσταντινούπολη. Μετά το πέρας της Συνόδου, ο λαός τον υποδέχθηκε με τιμές, προσκυνώντας τον «καθάπερ Μωυσεί και Ααρόν». Παρά τις πιέσεις και την προσφορά του αυτοκράτορα να ανέλθει στον πατριαρχικό θρόνο, εκείνος αρνήθηκε κάθε συνεργασία με τους ενωτικούς, ακόμη και τη συλλειτουργία με τον Πατριάρχη Μητροφάνη Β΄.
Ο Άγιος Μάρκος εκοιμήθη στις 23 Ιουνίου 1444, σε ηλικία 52 ετών, μετά από σκληρή μάχη με ασθένεια. Στις τελευταίες του στιγμές, όρκισε τον μαθητή του Γεώργιο Γεννάδιο (μετέπειτα Πατριάρχη Γεννάδιο Σχολάριο) να συνεχίσει τον αγώνα υπέρ της Ορθοδοξίας. Ανακηρύχθηκε Άγιος το 1456 με συνοδική πράξη του πρώτου μετά την Άλωση Οικουμενικού Πατριάρχη, Γενναδίου, ορίζοντας την 19η Ιανουαρίου ως ημέρα μνήμης του.
Ἀπολυτίκιον
Ήχος γ'.
Θείας πίστεως Θείας πίστεως, ομολογία, μέγον εύρατο, η Εκκλησία, ζηλωτήν σε θειε Μάρκε πανεύφημε, υπερμαχούντα πατρώου φρονήματος, και καθαιρούντα του σκότους υψώματα. Όθεν άφεσιν, Χριστόν τον θεόν ικέτευε, δωρήσασθαι ημίν τοις σε γεραίρουσι.
