Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Ένα μαρμάρινο κεφάλι που απεικονίζει τον Δία, τον ισχυρότερο θεό της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας, κατασχέθηκε από τις τουρκικές Αρχές στη Σμύρνη, κατά τη διάρκεια επιχείρησης για την καταπολέμηση της αρχαιοκαπηλίας. Το εντυπωσιακό γλυπτό εκτιμάται ότι δημιουργήθηκε πριν από περίπου 2.000 χρόνια, κατά τη ρωμαϊκή περίοδο. Τρία πρόσωπα συνελήφθησαν, ενώ το μεγαλύτερο ερώτημα παραμένει αναπάντητο: Από πού προέρχεται το αρχαίο έργο και πώς κατέληξε στην κατοχή των υπόπτων;
Ένα αρχαίο μαρμάρινο πρόσωπο, που παραπέμπει ευθέως στην ελληνική μυθολογία και στην ιστορική κληρονομιά της Μικράς Ασίας, βρίσκεται στο επίκεντρο αστυνομικής έρευνας στη δυτική Τουρκία.
Πρόκειται για κεφάλι αγάλματος του Δία, ηλικίας περίπου δύο χιλιετιών, το οποίο εντοπίστηκε στην περιοχή Κονάκ της Σμύρνης.
Το εύρημα δεν προήλθε από οργανωμένη αρχαιολογική ανασκαφή. Εντοπίστηκε κατά τη διάρκεια επιχείρησης των υπηρεσιών ασφαλείας που ερευνούν την παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών.
Η υπόθεση έγινε γνωστή στις 21 Οκτωβρίου, όταν τα τουρκικά ειδησεογραφικά πρακτορεία δημοσιοποίησαν την κατάσχεση και τις συλλήψεις τριών υπόπτων.
Πέρα από την αστυνομική της διάσταση, η ανακάλυψη αναδεικνύει ένα σημαντικό αρχαιολογικό ερώτημα: ποια ήταν η αρχική θέση του γλυπτού και ποια ιστορική διαδρομή ακολούθησε μέχρι να βρεθεί στα χέρια των Αρχών;
Η έφοδος στη Σμύρνη που αποκάλυψε το αρχαίο γλυπτό
Η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε στις 20 Οκτωβρίου, υπό τον συντονισμό της Εισαγγελίας της Σμύρνης.
Αστυνομικοί της Διεύθυνσης Καταπολέμησης του Λαθρεμπορίου και της Υπηρεσίας Πληροφοριών πραγματοποίησαν έρευνα σε συγκεκριμένη διεύθυνση στην περιοχή Κονάκ.
Κατά τη διάρκεια του ελέγχου εντόπισαν το μαρμάρινο κεφάλι, το οποίο απεικονίζει τον Δία.
Το γλυπτό κατασχέθηκε και εξετάστηκε από τις αρμόδιες υπηρεσίες, που εκτίμησαν ότι προέρχεται από τη ρωμαϊκή περίοδο και έχει ηλικία περίπου 2.000 ετών.
Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι πρόκειται για πολιτιστικό αγαθό που εμπίπτει στις προστατευτικές διατάξεις της τουρκικής νομοθεσίας.
Οι Αρχές προχώρησαν στη σύλληψη τριών υπόπτων για παραβίαση της νομοθεσίας περί προστασίας πολιτιστικών και φυσικών αγαθών.
Οι ανακοινώσεις δεν περιλαμβάνουν λεπτομέρειες για την ταυτότητα των συλληφθέντων ή για τον τρόπο με τον οποίο το γλυπτό βρέθηκε στην κατοχή τους.
Ο Δίας των 2.000 ετών και το μυστήριο της προέλευσής του
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της υπόθεσης είναι ότι η αρχική προέλευση του μαρμάρινου κεφαλιού παραμένει άγνωστη.
Το γεγονός ότι κατασχέθηκε στη Σμύρνη δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είχε ανακαλυφθεί στην ίδια περιοχή.
Οι Αρχές δεν έχουν ανακοινώσει εάν το έργο προέρχεται από κάποιον συγκεκριμένο αρχαιολογικό χώρο, από αρχαίο ναό ή από δημόσιο κτίριο της ρωμαϊκής εποχής.
Ούτε έχει διευκρινιστεί εάν αποτελούσε τμήμα ενός ολόσωμου αγάλματος ή μιας μεγαλύτερης γλυπτικής σύνθεσης.
Η απουσία αυτών των πληροφοριών δυσκολεύει την ιστορική ταυτοποίηση του ευρήματος.
Για τους αρχαιολόγους, η αξία ενός αντικειμένου δεν περιορίζεται στην ηλικία, στο υλικό ή στην καλλιτεχνική του ποιότητα.
Εξίσου σημαντικό είναι το περιβάλλον στο οποίο βρέθηκε: η θέση του, τα γειτονικά ευρήματα, τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα και οποιοδήποτε άλλο στοιχείο μπορεί να φωτίσει την αρχική χρήση του.
Όταν ένα αρχαίο έργο διακινείται χωρίς καταγεγραμμένη προέλευση, μεγάλο μέρος αυτών των πληροφοριών μπορεί να χαθεί.
Γιατί ο Δίας είχε τόσο ισχυρή παρουσία στη Μικρά Ασία
Ο Δίας κατείχε την ανώτερη θέση στο δωδεκάθεο της αρχαίας ελληνικής θρησκείας.
Θεωρούνταν κυρίαρχος του Ολύμπου, θεός του ουρανού και του κεραυνού, αλλά και προστάτης της δικαιοσύνης, της φιλοξενίας και των όρκων.
Στην αρχαία τέχνη απεικονιζόταν συχνά ως ώριμος άνδρας, με πλούσια κόμη, γενειάδα και χαρακτηριστικά που υπογράμμιζαν τη δύναμη και την εξουσία του.
Η λατρεία του ήταν διαδεδομένη σε πολλές περιοχές του ελληνικού κόσμου, μεταξύ των οποίων και η Μικρά Ασία.
Στις ελληνικές πόλεις των δυτικών μικρασιατικών παραλίων αναπτύχθηκαν σημαντικά θρησκευτικά κέντρα, ιερά και εργαστήρια γλυπτικής.
Η Σμύρνη, μία από τις ιστορικές πόλεις της Ιωνίας, γνώρισε ιδιαίτερη ανάπτυξη κατά την ελληνιστική και τη ρωμαϊκή περίοδο.
Η ελληνική γλώσσα, η μυθολογία και η θρησκευτική παράδοση εξακολούθησαν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη ζωή της περιοχής ακόμη και μετά την επικράτηση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Επομένως, η παρουσία απεικονίσεων του Δία στη δυτική Μικρά Ασία συνδέεται με ένα ευρύτερο και καλά τεκμηριωμένο ιστορικό περιβάλλον.
Ωστόσο, αυτό δεν επιτρέπει να αποδοθεί το συγκεκριμένο γλυπτό σε ορισμένη πόλη ή αρχαιολογικό χώρο χωρίς επιπλέον αποδείξεις.
Ελληνική θεότητα, ρωμαϊκή εποχή – Πώς συνδέονται;
Η αρχική εκτίμηση για την ηλικία του γλυπτού τοποθετεί τη δημιουργία του περίπου πριν από δύο χιλιετίες, όταν η περιοχή βρισκόταν υπό ρωμαϊκή κυριαρχία.
Η συγκεκριμένη χρονολόγηση δεν έρχεται σε αντίθεση με το γεγονός ότι απεικονίζεται μια ελληνική θεότητα.
Οι Ρωμαίοι είχαν ενσωματώσει πολλές ελληνικές θρησκευτικές και καλλιτεχνικές παραδόσεις στον δικό τους πολιτισμό.
Ο Δίας ταυτίστηκε με τον ρωμαϊκό Jupiter, ενώ οι μορφές των ελληνικών θεών συνέχισαν να απεικονίζονται σε ναούς, αγάλματα, ανάγλυφα και άλλα έργα τέχνης.
Παράλληλα, στη Μικρά Ασία η ελληνική καλλιτεχνική παράδοση παρέμεινε ιδιαίτερα ισχυρή.
Πολλά γλυπτά της ρωμαϊκής περιόδου κατασκευάστηκαν από εργαστήρια που διατηρούσαν και εξέλισσαν μορφολογικά χαρακτηριστικά της ελληνικής και ελληνιστικής τέχνης.
Η ακριβής χρονολόγηση ενός τέτοιου έργου απαιτεί ειδική μελέτη του υλικού, της τεχνοτροπίας, της κατάστασης διατήρησης και, εφόσον υπάρχουν, συγκριτικών αρχαιολογικών στοιχείων.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί αναλυτική επιστημονική τεκμηρίωση για το εργαστήριο ή τον τόπο κατασκευής του.
Η αρχαιοκαπηλία απειλεί την ιστορική μνήμη
Η υπόθεση της Σμύρνης αναδεικνύει μια διαχρονική απειλή για την πολιτιστική κληρονομιά: την παράνομη διακίνηση αρχαιοτήτων.
Η Μικρά Ασία διαθέτει εξαιρετικά πλούσια αρχαιολογικά κατάλοιπα από διαφορετικές περιόδους, συμπεριλαμβανομένων των ελληνικών, ελληνιστικών, ρωμαϊκών και βυζαντινών χρόνων.
Η μεγάλη ιστορική αξία των αντικειμένων δημιουργεί ενδιαφέρον τόσο από επιστήμονες και μουσεία όσο και από παράνομα δίκτυα εμπορίας.
Ένα αρχαίο γλυπτό που απομακρύνεται από τον τόπο του χωρίς αρχαιολογική καταγραφή δεν χάνει μόνο την αρχική του θέση.
Μπορεί να χαθούν στοιχεία για το μνημείο στο οποίο ανήκε, τη λατρεία που εξυπηρετούσε ή την κοινότητα που το δημιούργησε.
Γι' αυτό οι έρευνες για υποθέσεις αρχαιοκαπηλίας δεν περιορίζονται στον εντοπισμό και στην κατάσχεση των αντικειμένων.
Επιδιώκουν επίσης να εντοπίσουν την προέλευσή τους, τα πρόσωπα που τα διακίνησαν και τις πιθανές διαδρομές παράνομης εμπορίας.
Στη Σμύρνη, πάντως, δεν έχουν δημοσιοποιηθεί μέχρι στιγμής στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι το μαρμάρινο κεφάλι συνδεόταν με διεθνές κύκλωμα ή ότι προοριζόταν για εξαγωγή στο εξωτερικό.
Τι προβλέπει η τουρκική νομοθεσία
Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση, το γλυπτό χαρακτηρίστηκε προστατευόμενο πολιτιστικό αγαθό βάσει του τουρκικού νόμου 2863.
Η συγκεκριμένη νομοθεσία αφορά την προστασία πολιτιστικών και φυσικών αγαθών και θέτει περιορισμούς στην παράνομη κατοχή, διακίνηση και εμπορία αρχαιοτήτων.
Οι τρεις συλληφθέντες ερευνώνται για παραβίαση των σχετικών διατάξεων.
Η σύλληψή τους δεν αποτελεί απόδειξη ενοχής. Η εμπλοκή τους και τυχόν ποινικές ευθύνες θα κριθούν από τις αρμόδιες δικαστικές Αρχές.
Δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα ολοκληρωμένο πόρισμα σχετικά με τις συνθήκες απόκτησης του γλυπτού.
Τι μένει να αποκαλυφθεί
Η κατάσχεση του μαρμάρινου κεφαλιού αποτελεί το πρώτο βήμα για τη διερεύνηση της ιστορίας του.
Τα επόμενα κρίσιμα ερωτήματα αφορούν την αυθεντικότητα και την ακριβή χρονολόγησή του, τον τόπο από τον οποίο προέρχεται και τις συνθήκες υπό τις οποίες απομακρύνθηκε από το αρχικό του περιβάλλον.
Θα πρέπει επίσης να εξεταστεί αν μπορεί να συνδεθεί με γνωστό αρχαιολογικό σύνολο ή με συγκεκριμένη γλυπτική παράδοση της Μικράς Ασίας.
Προς το παρόν, το μόνο επιβεβαιωμένο είναι ότι οι τουρκικές Αρχές κατέσχεσαν ένα προστατευόμενο μαρμάρινο κεφάλι του Δία, το οποίο εκτιμούν πως ανήκει στη ρωμαϊκή περίοδο, και προχώρησαν σε τρεις συλλήψεις.
Δύο χιλιάδες χρόνια μετά τη δημιουργία του, το πρόσωπο του Δία επιστρέφει στο φως της δημοσιότητας. Η ιστορία του, όμως, παραμένει ακόμη άγνωστη: κανείς δεν έχει εξηγήσει επισήμως από πού ξεκίνησε το αρχαίο έργο και πώς κατέληξε στη Σμύρνη.
