Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Η επιστροφή των 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων στην Ελλάδα παρουσιάστηκε ως ιστορική αποκατάσταση μιας εκκρεμότητας 109 ετών. Τα αντικείμενα είχαν απομακρυνθεί από ελληνικές μονές το 1917, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και η άφιξη τους στη Θεσσαλονίκη συνοδεύτηκε από τελετές, δηλώσεις και αναφορές σε ιστορική δικαίωση.
Ωστόσο, οι επίσημες διατυπώσεις της βουλγαρικής πλευράς δημιουργούν σοβαρά ερωτήματα για το ακριβές νομικό καθεστώς των κειμηλίων. Το βασικό ερώτημα είναι απλό: επέστρεψαν οριστικά στην Ελλάδα ως ελληνική ιδιοκτησία ή παραχωρήθηκαν με καθεστώς χρήσης και φύλαξης;
Παραμένουν στα βουλγαρικά μητρώα
Η επικεφαλής του Τμήματος Εκθέσεων και Διεθνών Δραστηριοτήτων του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου της Βουλγαρίας, Πετράνκα Νεντέλτσεβα, δήλωσε στο κρατικό πρακτορείο BTA ότι τα αντικείμενα δεν έχουν διαγραφεί από το μητρώο του μουσείου. Διευκρίνισε επίσης ότι πρόκειται στην πραγματικότητα για 53 αντικείμενα καταχωρισμένα σε 48 αριθμούς ευρετηρίου.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η διασύνδεση Αιγύπτου-Ελλάδος και το ζήτημα της Ιεράς Μονής Σινά
Η ίδια ανέφερε ότι τα κειμήλια παραχωρήθηκαν στην ελληνική πλευρά «προς χρήση» και όχι ως αντικείμενα των οποίων η κυριότητα μεταβιβάστηκε οριστικά. Η διατύπωση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή δεν συμβαδίζει πλήρως με την εικόνα μιας απλής και οριστικής «επιστροφής» που κυριάρχησε στην ελληνική δημόσια συζήτηση.
Το ίδιο το ελληνικό μνημόνιο μιλά για «κατάθεση»
Το ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού είχε ανακοινώσει ότι το Μνημόνιο Κατανόησης Ελλάδας–Βουλγαρίας αφορά την «αμοιβαία κατάθεση» κειμηλίων ιστορικής αξίας για τις δύο χώρες.
Με βάση τη συμφωνία, η Ελλάδα παρέδωσε στη Βουλγαρία τα λείψανα που αποδίδονται στον Τσάρο Σαμουήλ, ενώ η Βουλγαρία παρέδωσε στην Ελλάδα τα εκκλησιαστικά κειμήλια που είχαν μεταφερθεί στη Σόφια το 1917.
Η λέξη «κατάθεση» όμως δεν ταυτίζεται αυτομάτως με οριστική μεταβίβαση κυριότητας. Αυτό ακριβώς είναι το σημείο που προκαλεί τώρα την αντιπαράθεση και γεννά το αίτημα για πλήρη δημοσιοποίηση των όρων της συμφωνίας.
Η Αθήνα μιλά για ιστορική επιστροφή
Από την ελληνική πλευρά, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη έχει χαρακτηρίσει την εξέλιξη πράξη ιστορικής αποκατάστασης και έχει δηλώσει ότι τα κειμήλια επιστρέφουν εκεί όπου ανήκουν.
Σε επίσημες ανακοινώσεις του Υπουργείου Πολιτισμού γίνεται επίσης λόγος για «επαναπατρισθέντα κειμήλια», ενώ οι εκκλησιαστικοί φορείς που τα είχαν στην κατοχή τους πριν από το 1917 χαιρέτισαν την εξέλιξη ως δικαίωση μακροχρόνιων διεκδικήσεων.
Η αντίθεση λοιπόν δεν αφορά το αν τα αντικείμενα βρίσκονται πλέον στην Ελλάδα. Αυτό είναι δεδομένο. Αφορά ποιος θεωρείται νομικά κύριος των αντικειμένων και τι ακριβώς μπορεί να ζητήσει κάθε πλευρά στο μέλλον.
Μπορεί η Βουλγαρία να τα ζητήσει πίσω;
Αυτό είναι το κρίσιμο ερώτημα που δεν απαντάται μόνο από τις πανηγυρικές δηλώσεις.
Αν τα κειμήλια εξακολουθούν να εμφανίζονται ως περιουσία του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου της Βουλγαρίας και η συμφωνία προβλέπει αμοιβαία φύλαξη ή χρήση, τότε χρειάζεται να αποσαφηνιστεί αν υπάρχει χρονικός περιορισμός, δικαίωμα ανάκλησης ή άλλη νομική πρόβλεψη.
Μέχρι να δημοσιοποιηθεί το πλήρες μνημόνιο και τα πρωτόκολλα παράδοσης, το ακριβές εύρος των δικαιωμάτων κάθε πλευράς δεν μπορεί να θεωρηθεί πλήρως ξεκαθαρισμένο.
Και στο Σινά η μάχη είναι ακόμη ανοιχτή
Την ίδια στιγμή, ένα δεύτερο ζήτημα με ισχυρό ελληνικό και εκκλησιαστικό ενδιαφέρον παραμένει ανοιχτό: η Μονή Αγίας Αικατερίνης στο Σινά.
Οι συνομιλίες της Σιναϊτικής Αδελφότητας με την αιγυπτιακή κυβέρνηση δεν έχουν ακόμη οδηγήσει σε οριστική συμφωνία για το νομικό και ιδιοκτησιακό καθεστώς της Μονής. Οι βασικές γραμμές μιας συμφωνίας είχαν προσεγγιστεί μέσα στο καλοκαίρι, όμως παρέμειναν εκκρεμότητες που αφορούν κυρίως ακίνητα και δικαιώματα χρήσης.
Το διάστημα από 14 έως 22 Οκτωβρίου θεωρείται κρίσιμο, καθώς Αθήνα, Κάιρο και Σιναϊτική Αδελφότητα επιχειρούν να κλείσουν τα ανοιχτά ζητήματα πριν από τις επόμενες δικαστικές και θεσμικές εξελίξεις στην Αίγυπτο.
Δύο υποθέσεις, ένα κοινό ερώτημα
Οι δύο περιπτώσεις δεν είναι ίδιες και δεν πρέπει να συγχέονται. Στα κειμήλια έχουμε ήδη εφαρμοζόμενη συμφωνία, ενώ στο Σινά βρισκόμαστε ακόμη σε διαπραγμάτευση.
Υπάρχει όμως ένας κοινός παρονομαστής: η ανάγκη να είναι απολύτως ξεκάθαρο τι κατοχυρώνεται νομικά και όχι μόνο τι ανακοινώνεται πολιτικά. Στην περίπτωση των κειμηλίων, το ερώτημα αφορά την κυριότητα. Στο Σινά, αφορά το καθεστώς της Μονής και των περιουσιακών της δικαιωμάτων.
Και στις δύο υποθέσεις, τα πλήρη έγγραφα και οι ακριβείς νομικοί όροι είναι αυτοί που μπορούν να δώσουν οριστικές απαντήσεις.
