Μενδώνη στο Συμβούλιο Υπουργών Πολιτισμού της Ε.Ε.: «Η εργαλειοποίηση του πολιτισμού σε περιόδους ένοπλης σύγκρουσης δεν μπορεί να γίνεται αποδεκτή»

Στη γεωπολιτική διάσταση του πολιτισμού, την ψηφιακή μετάβαση και την ανάγκη θωράκισης των δημιουργών απέναντι στη ραγδαία ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης επικεντρώθηκε η παρουσίαση της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη κατά τη διάρκεια της συμμετοχής της στις εργασίες του Συμβουλίου Υπουργών Παιδείας, Νεολαίας, Πολιτισμού και Αθλητισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης που πραγματοποιήθηκαν στις Βρυξέλλες, υπό την Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της Ε.Ε.

Η υπουργός Πολιτισμού τοποθετήθηκε αρχικά σχετικά με τον Κανονισμό του προγράμματος «AgoraEU», το οποίο αποσκοπεί στην ενίσχυση της διασυνοριακής συνεργασίας, στην προστασία της γλωσσικής πολυμορφίας και στη στήριξη των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Το πρόγραμμα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον οπτικοακουστικό τομέα και στην ενίσχυση των ανεξάρτητων παραγωγών, αναγνωρίζοντας τον ρόλο τους στην πολιτιστική πολυφωνία.

«Το AgoraEU δεν αποτελεί μόνον χρηματοδοτικό εργαλείο. Είναι μία ουσιαστική πολιτική επένδυση στην ίδια την ευρωπαϊκή ιδέα. Η ενίσχυση της διασυνοριακής πολιτιστικής συνεργασίας, η στήριξη των δημιουργών, η προστασία της πολιτιστικής και γλωσσικής πολυμορφίας, αποτελούν ακρογωνιαίους λίθους για μία Ευρώπη χωρίς διακρίσεις» δήλωσε. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι το νέο πρόγραμμα απαιτεί έναν συγκεκριμένο και φιλόδοξο προϋπολογισμό, καθώς και τη δημιουργία Γραφείων σε κάθε κράτος-μέλος, τα οποία θα λειτουργούν ως σημεία επαφής και υποστήριξης για καλλιτέχνες, δημιουργούς και πολιτιστικούς φορείς, διευκολύνοντας την πρόσβασή τους στα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία. Ειδική αναφορά έκανε και στη σημασία της στήριξης του ευρωπαϊκού οπτικοακουστικού τομέα απέναντι στον αυξανόμενο παγκόσμιο ανταγωνισμό, με όρους που διασφαλίζουν την πολιτιστική ιδιαιτερότητα της Ευρώπης, την ενίσχυση των ανεξάρτητων παραγωγών και συμπαραγωγών και την ανάδειξη νέων ταλέντων. Η Υπουργός Πολιτισμού σημείωσε ακόμη ότι η Ελλάδα, ως κράτος-μέλος αλλά και ως μελλοντική προεδρεύουσα χώρα το δεύτερο εξάμηνο του 2027, θα συμβάλει ενεργά ώστε το πρόγραμμα «AgoraEU» να παραμείνει προσβάσιμο και αποτελεσματικό.

Αναφερόμενη στο Πρόγραμμα Εργασιών για τον Πολιτισμό 2027-2030, η υπουργός υπογράμμισε ότι η σχετική συζήτηση διεξάγεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη καλείται να επαναπροσδιορίσει τον πολιτισμό ως κρίσιμο παράγοντα ανθεκτικότητας και άμυνας των πολιτών. Η Λίνα Μενδώνη δήλωσε χαρακτηριστικά: «Το νέο Πρόγραμμα οφείλει να εστιάσει στην ενίσχυση της πολιτιστικής ανθεκτικότητας έναντι φυσικών καταστροφών και ένοπλων συγκρούσεων, καθώς και στη διασφάλιση της βιωσιμότητας του κλάδου. Πρέπει να δημιουργεί ένα συνεκτικό και ευέλικτο ευρωπαϊκό πλαίσιο, ικανό να προστατεύει την πολιτιστική κληρονομιά, να ενισχύει τη δημιουργική παραγωγή και να προωθεί την πολιτιστική πολυμορφία».

Η υπουργός σημείωσε ότι η Ευρώπη χρειάζεται μια πολιτιστική πολιτική που θα διασφαλίζει ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και ο πολιτιστικός πλουραλισμός παραμένουν στον πυρήνα του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, επισημαίνοντας ότι ο πολιτισμός δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως επιμέρους τομέας δημόσιας πολιτικής, αλλά ως κρίσιμος παράγοντας δημοκρατικής συνοχής και ευρωπαϊκής παρουσίας στον κόσμο.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα πρότεινε τέσσερις στρατηγικούς άξονες για το νέο Πρόγραμμα Εργασιών της Ε.Ε. για τον Πολιτισμό: την ενίσχυση της πολιτιστικής ανθεκτικότητας της Ευρώπης, τη βιώσιμη και ανθρωποκεντρική ψηφιακή μετάβαση, την ενδυνάμωση της συμμετοχής στον πολιτισμό, καθώς και την ανάδειξη της γεωπολιτικής διάστασης του πολιτισμού στις διεθνείς σχέσεις της Ένωσης.

Η Λίνα Μενδώνη επεσήμανε ακόμα ότι η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς από φυσικές καταστροφές, περιβαλλοντικές απειλές, ένοπλες συγκρούσεις και παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών αποκτά πλέον χαρακτήρα ευρωπαϊκής προτεραιότητας. Παράλληλα, τόνισε την ανάγκη διαμόρφωσης κοινών ευρωπαϊκών αρχών για τη διαφάνεια, τη δίκαιη αποζημίωση και την ηθική χρήση πολιτιστικού περιεχομένου από συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης, καθώς και την ανάγκη ενίσχυσης της κινητικότητας, της κατάρτισης και της κοινωνικής προστασίας των επαγγελματιών του πολιτισμού.

Στο πλαίσιο της συζήτησης για την Τεχνητή Νοημοσύνηκαι την ανάγκη αξιολόγησης του νομικού πλαισίου για τα πνευματικά δικαιώματα, η Λίνα Μενδώνη αναφέρθηκε στο πρόσφατο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που αναδεικνύει την ανεπάρκεια των υφιστάμενων ρυθμίσεων. Τόνισε ότι η δημιουργικότητα και η βιωσιμότητα του πολιτιστικού οικοσυστήματος δεν μπορούν να αφεθούν σε αποσπασματικές παρεμβάσεις. Η Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε: «Απαιτείται μια φιλόδοξη ευρωπαϊκή προσέγγιση, η οποία να αποκαθιστά την ισορροπία μεταξύ τεχνολογικής καινοτομίας και της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων των δημιουργών». Η Υπουργός επέμεινε στην ανάγκη για διαφάνεια στα δεδομένα εκπαίδευσης των μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης και στην προστασία των δημιουργών.

Στο πλαίσιο της συζήτησης η υπουργός Πολιτισμού παρενέβη στη συζήτηση ισπανικής πρωτοβουλίας για το νομικό πλαίσιο που οφείλει να διέπει τη λειτουργία της Τεχνητής Νοημοσύνης, ζήτησε την αξιολόγηση και επικαιροποίηση του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου, ώστε να αποκατασταθεί η ισορροπία μεταξύ καινοτομίας, διαφάνειας και διασφάλισης των δικαιωμάτων των δημιουργών.

Τέλος, τοποθετήθηκε επί του ζητήματος της επιστροφής της Ρωσίας στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης της Μπιενάλεστη Βενετία. Υπογράμμισε ότι η παρούσα συγκυρία, μετά τη βίαιη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, αναδεικνύει την πολιτιστική πολιτική ως πεδίο θεμελιώδους ηθικής και πολιτικής ευθύνης, σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «Η εργαλειοποίηση του πολιτισμού, ιδίως σε περιόδους ένοπλης σύγκρουσης και παραβίασης των θεμελιωδών ανθρωπιστικών κανόνων, όπως συμβαίνει σήμερα στην Ουκρανία, δεν μπορεί να γίνεται αποδεκτή από την ευρωπαϊκή πολιτιστική κοινότητα… Οι θεσμοί της ΕΕ δεν μπορούν να μετατρέπονται σε φορείς νομιμοποίησης πρακτικών που αντιβαίνουν στις αρχές της ειρήνης και του σεβασμού της πολιτιστικής πολυμορφίας, αυτό που δηλαδή επιχείρησε η Ρωσία», ευχαριστώντας τους 21 Υπουργούς Πολιτισμού που συνυπέγραψαν την κοινή δήλωση εναντίον της εκπροσώπησης της Ρωσίας στην Μπιενάλε.