Μια οξύτατη πολιτική και θεσμική αντιπαράθεση βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, με πρωταγωνιστές την κυβέρνηση και τον πρώην αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και κορυφαίο συνταγματολόγο, Ευάγγελο Βενιζέλο. Αφορμή για τη νέα αυτή «μετωπική» σύγκρουση αποτελεί η διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης και συγκεκριμένα η πρόταση για την κατάργηση ή ριζική τροποποίηση του άρθρου 86 του Συντάγματος, που αφορά την ποινική ευθύνη των υπουργών.
Το ζήτημα, το οποίο έχει απασχολήσει επί μακρόν τον δημόσιο βίο λόγω της σύνδεσής του με υποθέσεις διαφθοράς και την αίσθηση ατιμωρησίας του πολιτικού κόσμου, επανέρχεται στο προσκήνιο με ένταση, αναδεικνύοντας τις διαφορετικές προσεγγίσεις αλλά και τις πολιτικές σκοπιμότητες που κρύβονται πίσω από τη νομική επιχειρηματολογία.
Η Θέση της Κυβέρνησης: «Τέλος στην Ατιμωρησία»
Η κυβέρνηση έχει αναγάγει την αλλαγή του άρθρου 86 σε κορυφαία προτεραιότητα της Συνταγματικής Αναθεώρησης, προβάλλοντας το ως το απαραίτητο βήμα για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς το πολιτικό σύστημα.
Σύμφωνα με κυβερνητικούς κύκλους:
Το ισχύον πλαίσιο, που προβλέπει σύντομη παραγραφή των αδικημάτων υπουργών και απαιτεί την άδεια της Βουλής για την άσκηση δίωξης, θεωρείται «προκλητικό» και «θεσμική ασπίδα» για την ατιμωρησία.
Η πρόταση της πλειοψηφίας είναι η εξίσωση των υπουργών με τους κοινούς πολίτες ως προς την ποινική μεταχείριση, καταργώντας τα ειδικά προνόμια παραγραφής και αναθέτοντας τη διερεύνηση απευθείας στη Δικαιοσύνη, χωρίς την παρεμβολή της Βουλής.
Κατηγορούν τις προηγούμενες κυβερνήσεις (ΠΑΣΟΚ και ΝΔ) ότι συντήρησαν αυτό το καθεστώς για δεκαετίες, προστατεύοντας τα στελέχη τους από τις συνέπειες των πράξεών τους.
Η Αντίδραση Βενιζέλου: «Θεσμικός Λαϊκισμός και Εργαλειοποίηση»
Από την άλλη πλευρά, ο Ευάγγελος Βενιζέλος, με την ιδιότητα του καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου αλλά και του πολιτικού που έχει διαχειριστεί αναθεωρητικές διαδικασίες στο παρελθόν (αναθεώρηση 2001), εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση κατά των κυβερνητικών σχεδιασμών.
Σε άρθρο-παρέμβασή του, ο κ. Βενιζέλος υποστηρίζει:
Εργαλειοποίηση του Συντάγματος: Κατηγορεί την κυβέρνηση ότι χρησιμοποιεί τη Συνταγματική Αναθεώρηση όχι για τη θεσμική θωράκιση της χώρας, αλλά ως όχημα για μικροπολιτικά οφέλη και επικοινωνιακό εντυπωσιασμό.
Κίνδυνος Δικαστικού Ακτιβισμού: Προειδοποιεί ότι η πλήρης κατάργηση των εγγυήσεων για τα πολιτικά πρόσωπα, χωρίς ασφαλιστικές δικλείδες, μπορεί να οδηγήσει σε «ποινικοποίηση της πολιτικής ζωής» και να καταστήσει τους υπουργούς έρμαια κακόβουλων μηνύσεων ή δικαστικών αυθαιρεσιών.
Ιστορική Ανακρίβεια: Απαντώντας στις κατηγορίες περί «νόμου Βενιζέλου» για το άρθρο 86, υπενθυμίζει ότι το ισχύον άρθρο είναι προϊόν της αναθεώρησης του 1986 και του 2001, με τη σύμφωνη γνώμη της τότε πλειοψηφίας, και ότι η ερμηνεία περί «σύντομης παραγραφής» προέκυψε από τη νομολογία και όχι από το ίδιο το Σύνταγμα.
Το Νομικό και Πολιτικό Διακύβευμα
Η σύγκρουση δεν περιορίζεται μόνο σε επίπεδο ρητορικής, αλλά αγγίζει την ουσία της λειτουργίας του πολιτεύματος.
Η Αναδρομικότητα: Ένα από τα πιο ακανθώδη ζητήματα είναι αν η νέα ρύθμιση θα έχει αναδρομική ισχύ. Η κυβέρνηση αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να ανοίξουν παλαιότερες υποθέσεις που έχουν παραγραφεί με το ισχύον καθεστώς, κάτι που ο Ευάγγελος Βενιζέλος χαρακτηρίζει ως νομικά έωλο και αντισυνταγματικό, καθώς παραβιάζει την αρχή της μη αναδρομικότητας του ποινικού νόμου.
Ο Ρόλος της Βουλής: Η διαφωνία εστιάζεται και στο αν η Βουλή πρέπει να διατηρήσει κάποιο ρόλο στον έλεγχο των υπουργών ή αν η αρμοδιότητα πρέπει να περάσει αποκλειστικά στους δικαστές. Ο κ. Βενιζέλος υπερασπίζεται τον ρόλο του Κοινοβουλίου ως θεματοφύλακα της πολιτικής λειτουργίας, ενώ η κυβέρνηση προκρίνει την πλήρη δικαστική διερεύνηση.
Πόλωση στο Δρόμο προς την Αναθεώρηση
Η αντιπαράθεση αυτή προμηνύει ότι η διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης δεν θα είναι μια συναινετική διαδικασία, όπως είθισται, αλλά πεδίο σκληρής πολιτικής μάχης. Η κυβέρνηση επιδιώκει να απομονώσει πολιτικά το ΠΑΣΟΚ και τη ΝΔ, χρεώνοντάς τους το «αμαρτωλό παρελθόν» του άρθρου 86, ενώ ο Ευάγγελος Βενιζέλος επιχειρεί να αναδείξει τους κινδύνους που ελλοχεύουν από μια λαϊκιστική προσέγγιση των θεσμών.
Η έκβαση αυτής της σύγκρουσης θα καθορίσει όχι μόνο το περιεχόμενο του νέου Συντάγματος, αλλά και το πολιτικό κλίμα της επόμενης περιόδου, με το άρθρο 86 να παραμένει το «μήλον της έριδος» μεταξύ της τρέχουσας πλειοψηφίας και του παλαιού πολιτικού συστήματος.
