Το αδιανόητο κόστος στέγασης και τα δυσθεώρητα ενοίκια που έχουν γονατίσει την ελληνική κοινωνία αναγκάζουν τον κρατικό μηχανισμό να περάσει σε λύσεις ανάγκης, αντιγράφοντας ευρωπαϊκά μοντέλα. Στο επίκεντρο του νέου κυβερνητικού σχεδιασμού βρίσκεται η θεσμοθέτηση μειωμένου συντελεστή ΦΠΑ για την κατασκευή κοινωνικών και προσιτών κατοικιών, με ταυτόχρονη παράταση στο «πάγωμα» του φόρου 24% στις πωλήσεις νεόδμητων ακινήτων έως το 2027.
Ο στόχος είναι διπλός: από τη μία να διατηρηθεί ζωντανό το επενδυτικό ενδιαφέρον στην αγορά ακινήτων και από την άλλη να δοθεί ένα ισχυρό φορολογικό κίνητρο σε κατασκευαστικές εταιρείες προκειμένου να ανεγείρουν κατοικίες που θα διατίθενται σε μακροχρόνια μίσθωση με προσιτό ενοίκιο. Η στρατηγική αυτή αποτελεί τον τρίτο πυλώνα του δεκαετούς Εθνικού Σχεδίου (2026-2035) για τη Στεγαστική Πολιτική.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη ανάψει το «πράσινο φως» (Οδηγία 2022/542), επιτρέποντας μειωμένους συντελεστές στο πλαίσιο της κοινωνικής πολιτικής. Το σχέδιο περιλαμβάνει μέχρι και απαλλαγές από τον ΕΝΦΙΑ για θεσμικούς επενδυτές, αλλά και αυστηρές ρήτρες: Εάν το ακίνητο πωληθεί πρόωρα ή μετατραπεί σε βραχυχρόνια μίσθωση (τύπου Airbnb), τα φορολογικά ωφελήματα θα επιστρέφονται εντόκως στο κράτος.
Αντιγράφοντας Γαλλία και Πορτογαλία
Για να λύσει τον στεγαστικό γόρδιο δεσμό, η Αθήνα κοιτάζει προς την Ιβηρική χερσόνησο και το Παρίσι.
Το μοντέλο της Πορτογαλίας: Το περίφημο πρόγραμμα 97/2026 προσφέρει ΦΠΑ 6% (αντί για 23%) στην κατασκευή και ανακαίνιση ακινήτων, με τον απαράβατο όρο ότι προορίζονται για μακροχρόνια ενοικίαση. Το ενοίκιο δεν επιτρέπεται να ξεπερνά τα 2.300 ευρώ. Επιπλέον, για τους μεγάλους θεσμικούς επενδυτές προβλέπεται 8ετής απαλλαγή από τον πορτογαλικό «ΕΝΦΙΑ» (IMI) και τον φόρο μεταβίβασης, με την προϋπόθεση ότι το 70% του κτιρίου θα νοικιάζεται με προσιτό μίσθωμα.
Το μοντέλο της Γαλλίας: Ο γαλλικός φορολογικός κώδικας επιβάλλει ΦΠΑ 10% (αντί 20%) για την προσιτή κατοικία, ποσοστό που πέφτει στο 5,5% αν πρόκειται για αμιγώς κοινωνικά κτίρια. Τα ακίνητα αυτά πρέπει να χρησιμοποιούνται αποκλειστικά ως κύρια κατοικία, με αυστηρά εισοδηματικά όρια για τους ενοικιαστές και ανώτατο όριο μισθώματος ανά τετραγωνικό.
«Πάγωμα» του ΦΠΑ 24% έως το 2027
Παράλληλα, μέσα στο «πακέτο» της ΔΕΘ, αναμένεται να ανακοινωθεί η αναστολή της επιβολής του ΦΠΑ 24% στις πωλήσεις νεόδμητων ακινήτων για ακόμα έναν χρόνο, δηλαδή και για το 2027.
Το μέτρο αφορά τα αδιάθετα ακίνητα κατασκευαστών με οικοδομικές άδειες που έχουν εκδοθεί από το 2006 και μετά (συμπεριλαμβανομένης της αντιπαροχής). Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι ο Έλληνας αγοραστής δεν θα επιβαρυνθεί με τον εξοντωτικό φόρο του 24%, αλλά θα καταβάλει τον απλό φόρο μεταβίβασης 3%, γεγονός που καθιστά σαφώς πιο ρεαλιστική την απόκτηση μιας νέας κατοικίας εν μέσω μιας ακραία πιεστικής οικονομικής συγκυρίας.