Η αμυντική βιομηχανία δεν περιορίζεται πλέον αποκλειστικά στη στρατηγική της σημασία για την εθνική ασφάλεια. Αντιθέτως, εξελίσσεται σταδιακά σε έναν κρίσιμο πυλώνα οικονομικής ανάπτυξης, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου οι γεωπολιτικές εντάσεις εντείνονται και η παγκόσμια ισορροπία ισχύος μεταβάλλεται. Ο τομέας της άμυνας αποκτά νέα δυναμική, επηρεάζοντας όχι μόνο τις ένοπλες δυνάμεις και τα κράτη, αλλά και την ίδια τη δομή των οικονομιών.
Η ευρωπαϊκή στροφή προς έναν πιο ενεργό ρόλο
Η Ευρώπη φαίνεται να έχει λάβει μια σαφή στρατηγική απόφαση: να ενισχύσει την παρουσία της στον παγκόσμιο αμυντικό χάρτη με πιο ενεργό και επιχειρησιακό τρόπο. Η μεταβολή αυτή αποτυπώνεται ήδη στα στοιχεία, καθώς οι αμυντικές δαπάνες των κρατών-μελών αυξάνονται σταθερά. Εκτιμάται ότι το 2025 θα προσεγγίσουν τα 381 δισ. ευρώ, καταγράφοντας σημαντική άνοδο σε σύγκριση με το 2020, με προοπτική περαιτέρω ενίσχυσης τα επόμενα χρόνια.
Ο «επανεξοπλισμός» ως ευρωπαϊκή στρατηγική
Η τάση αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική «επανεξοπλισμού» της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρωτοβουλίες όπως το ReArm Europe φιλοδοξούν να κινητοποιήσουν έως και 800 δισ. ευρώ για επενδύσεις στην άμυνα μέχρι το τέλος της δεκαετίας. Με τον τρόπο αυτό, η αμυντική πολιτική μετατρέπεται σε βασικό άξονα της ευρωπαϊκής οικονομικής και βιομηχανικής στρατηγικής.
Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η αμυντική βιομηχανία αντιμετωπίζεται πλέον όχι μόνο ως στρατηγικός τομέας, αλλά και ως εργαλείο αναπτυξιακής πολιτικής.
Οικονομικές επιπτώσεις και πολλαπλασιαστικά οφέλη
Η αύξηση των αμυντικών δαπανών έχει άμεσο αντίκτυπο στην οικονομία. Σύμφωνα με αναλύσεις, μια ουσιαστική ενίσχυση των ευρωπαϊκών αμυντικών προϋπολογισμών θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση του ευρωπαϊκού ΑΕΠ κατά 0,9% έως 1,5%, καθώς οι δημόσιες επενδύσεις μεταφράζονται σε παραγωγή, έρευνα, τεχνολογική πρόοδο και νέες θέσεις εργασίας.
Παράλληλα, τα αμυντικά προγράμματα δημιουργούν αυξημένη ζήτηση για βιομηχανικά προϊόντα, τεχνολογικές λύσεις και εξειδικευμένες υπηρεσίες. Στην πράξη, μεγάλα εξοπλιστικά έργα ενεργοποιούν ολόκληρες αλυσίδες αξίας, όπως:
βιομηχανία μετάλλων και προηγμένων υλικών,
ηλεκτρονικά συστήματα και αισθητήρες,
λογισμικό και κυβερνοασφάλεια,
τεχνητή νοημοσύνη,
αεροναυπηγική και ναυπηγική τεχνολογία.
Η εμπειρία μεγάλων ευρωπαϊκών οικονομιών δείχνει ότι η αμυντική παραγωγή μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρός αναπτυξιακός πολλαπλασιαστής, ενισχύοντας τις επενδύσεις, την έρευνα και την τεχνολογική καινοτομία.
Δημόσιος και ιδιωτικός τομέας: μια αναγκαία σύμπραξη
Στο νέο αυτό περιβάλλον, η ανάπτυξη της αμυντικής βιομηχανίας δεν μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά ούτε στο κράτος ούτε στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι τα πιο αποτελεσματικά μοντέλα βασίζονται σε στρατηγική συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
Το κράτος χαράσσει τη στρατηγική, προσδιορίζει τις επιχειρησιακές ανάγκες και χρηματοδοτεί μεγάλα προγράμματα. Ο ιδιωτικός τομέας, από την πλευρά του, συνεισφέρει τεχνογνωσία, ευελιξία, καινοτομία και πρόσβαση στις διεθνείς αγορές.
Η συνεργασία αυτή εκτείνεται σε πολλαπλά επίπεδα, όπως:
συμπαραγωγές οπλικών συστημάτων,
συμμετοχή ιδιωτικών εταιρειών σε αμυντικά προγράμματα,
κοινά ερευνητικά έργα βιομηχανίας και πανεπιστημίων,
χρηματοδοτικά εργαλεία για μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, παρατηρείται ήδη αυξημένη κινητοποίηση κεφαλαίων προς την αμυντική τεχνολογία. Ενδεικτικά, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων έχει ενεργοποιήσει προγράμματα χρηματοδότησης για μικρομεσαίες επιχειρήσεις στους τομείς της άμυνας και της κυβερνοασφάλειας.
Η συμμετοχή τραπεζών, επενδυτικών κεφαλαίων και ιδιωτικών επιχειρήσεων δείχνει ότι ο κλάδος παύει να θεωρείται αποκλειστικά κρατικός και εξελίσσεται σε ένα νέο οικοσύστημα υψηλής τεχνολογίας.
Η ελληνική ευκαιρία μέσα στο νέο περιβάλλον
Για την Ελλάδα, η συγκυρία αυτή δημιουργεί μια ιδιαίτερα σημαντική ευκαιρία. Η χώρα διαθέτει εμπειρία στον αμυντικό τομέα και διαχρονικά υψηλές αμυντικές δαπάνες λόγω της γεωπολιτικής της θέσης. Το 2024, οι δαπάνες αυτές ανήλθαν σε περίπου 7,1 δισ. ευρώ, αντιστοιχώντας σε 3,1% του ΑΕΠ, ποσοστό αισθητά υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Παράλληλα, υλοποιείται ένα μακροπρόθεσμο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των Ενόπλων Δυνάμεων, το οποίο εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει τα 25 δισ. ευρώ σε βάθος δωδεκαετίας, με στόχο και την ενίσχυση της συμμετοχής της εγχώριας βιομηχανίας.
Η ενεργότερη εμπλοκή ελληνικών επιχειρήσεων θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες δυνατότητες σε τομείς όπως:
drones και μη επανδρωμένα συστήματα,
ηλεκτρονικά αμυντικά συστήματα,
κυβερνοασφάλεια,
ναυπηγική τεχνολογία,
διαστημικές εφαρμογές.
Ταυτόχρονα, το ευρωπαϊκό πλαίσιο συνεργασίας επιτρέπει τη συμμετοχή ελληνικών εταιρειών σε κοινά ερευνητικά και αναπτυξιακά προγράμματα, ενισχύοντας τη διεθνή τους παρουσία.
Ένα νέο «Ταμείο Ανάκαμψης» για την Ευρώπη;
Σε αυτό το γεωπολιτικό και οικονομικό περιβάλλον, ολοένα και περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν ότι η αμυντική βιομηχανία μπορεί να λειτουργήσει ως νέος μοχλός ανάπτυξης για την Ευρώπη. Η κλίμακα των επενδύσεων –εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ σε βάθος δεκαετίας– θυμίζει την κινητοποίηση κεφαλαίων που ακολούθησε την πανδημία μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης.
Υπό αυτή την έννοια, η άμυνα ενδέχεται να εξελιχθεί σε ένα νέο ευρωπαϊκό επενδυτικό κύμα, χρηματοδοτώντας τεχνολογία, παραγωγή, υποδομές και καινοτομία.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, η πρόκληση είναι διττή: αφενός η διασφάλιση της επιχειρησιακής επάρκειας, αφετέρου η αξιοποίηση της ευρωπαϊκής στροφής προς την άμυνα ως ευκαιρία για παραγωγική ανασυγκρότηση και τεχνολογική αναβάθμιση.
Η επιτυχία θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο θα επιτευχθεί ουσιαστική συνεργασία μεταξύ κράτους, βιομηχανίας, πανεπιστημίων και επενδυτικών φορέων.
Σε μια εποχή όπου η ασφάλεια και η οικονομία διασταυρώνονται όλο και περισσότερο, το «πάντρεμα» δημόσιου και ιδιωτικού τομέα στην αμυντική βιομηχανία μπορεί να αποτελέσει όχι μόνο εργαλείο στρατηγικής αυτονομίας, αλλά και έναν από τους βασικούς πυλώνες ανάπτυξης της ευρωπαϊκής οικονομίας τα επόμενα χρόνια.
Πληροφορίες: capital.gr
