Οι πρόσφατες επιθέσεις του Ιράν σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στο Μπαχρέιν, τη Σαουδική Αραβία, το Ομάν αλλά και η «τροχιοδεικτική βολή» προς το αεροδρόμιο του Αζερμπαϊτζάν δεν αποτελούν πλέον μεμονωμένα επεισόδια, αλλά την υλοποίηση ενός εφιαλτικού σεναρίου που είχε διαφανεί ήδη από το φθινόπωρο του 2024. Ένα σενάριο που κάνει το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ να μοιάζει με ... «επεισόδιο-πιλότο» μιας κρίσης που θα ακολουθήσει.
Αν τον Οκτώβριο του 2024 οι προειδοποιήσεις για γενικευμένα χτυπήματα στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, ακούγονταν ως μια ακραία κλιμάκωση, η σημερινή πραγματικότητα αποδεικνύει ότι για το Ιράν, ο έλεγχος των παγκόσμιων ροών ενέργειας αποτελεί ίσως το τελευταίο και ισχυρότερο διαπραγματευτικό του χαρτί. Και κατά συγκεκριμένους αναλυτές το μοναδικό διέξοδο που έχει το καθεστώς προκειμένου να εξασφαλίσει την επιβιωσή του.
Ιρανικοί πύραυλοι και drones έχουν ήδη χτυπήσει πετρελαϊκές εγκαταστάσεις σε χώρες του κόλπου:
- Διυλιστήριο πετρελαίου Ras Tanura (Σαουδική Αραβία): Στόχος επίθεσης στις 2 Μαρτίου, με μια δεύτερη απόπειρα που αποτράπηκε στις 4 Μαρτίου.
- Τερματικός σταθμός πετρελαίου Fujairah (ΗΑΕ): Υπέστη ζημιές από συντρίμμια ενός drone που καταρρίφθηκε στις 3 Μαρτίου.
- Τερματικός σταθμός καυσίμων Mussafah (ΗΑΕ): Χτυπήθηκε από drone στις 2 Μαρτίου, προκαλώντας πυρκαγιά.
- Λιμάνι Duqm (Ομάν): Χτυπήθηκε από πολλαπλά drone στις 3 Μαρτίου, συμπεριλαμβανομένης μιας άμεσης επίθεσης σε δεξαμενή αποθήκευσης καυσίμων.
- Λιμάνι της Σαλάλα (Ομάν): Χτυπήθηκε από ένα drone στις 3 Μαρτίου.
Γιατί στόχευσαν το Αζερμπαϊτζάν
Η δε διεύρυνση του μετώπου προς τον Καύκασο και το Αζερμπαϊτζάν με την στόχευση του αεροδρομίου του Ναχιτσιβάν, ίσως αποτελεί μια έμμεση «προειδοποίηση» ότι το καθεστώς έχει την δυνατότητα να χτυπήσει τις πετρελαϊκές δομές και εκεί.
Άλλωστε το Αζερμπαϊτζάν διαθέτει σημαντικές πετρελαϊκές και εγκαταστάσεις φυσικού αερίου, κυρίως στη Θάλασσα της Κασπίας.
Το μεγαλύτερο κοίτασμα πετρελαίου είναι το Azeri-Chirag-Deepwater Gunashli (ACG), ενώ το Shah Deniz αποτελεί το κύριο κοίτασμα φυσικού αερίου. Το Sangachal Terminal, νότια του Μπακού, λειτουργεί ως κεντρική μονάδα επεξεργασίας και εξαγωγής, λαμβάνοντας πετρέλαιο από το ACG και αέριο από το Shah Deniz.
Το μοναδικό ενεργό διυλιστήριο είναι το Heydar Aliyev Baku Oil Refinery. Οι εξαγωγές γίνονται μέσω αγωγών όπως Baku-Tbilisi-Ceyhan (BTC) για πετρέλαιο και South Caucasus Pipeline (SCP) για αέριο, στο πλαίσιο του Southern Gas Corridor.
Μέσα από έναν ασύμμετρο πόλεμο που χρησιμοποιεί drones και πυραυλικά συστήματα ακριβείας, το Ιράν επιχειρεί να καταστήσει σαφές ότι αν το δικό του καθεστώς κινδυνεύει με κατάρρευση, τότε κανένας παραγωγός πετρελαίου στην ευρύτερη περιοχή δεν θα είναι ασφαλής.
Παράλληλα ενεργές πετρελαιοπαραγωγικές υποδομές σε χώρες όπως το Ιράκ, έχουν ήδη σταματήσει την λειτουργία τους, καθώς αδυνατούν να διοχετεύσουν στο εξωτερικό την παραγωγή τους, λόγω των κλειστών στενών του Ορμούζ.
Στοχεύουν τον Τραμπ και την ηγεσία της Δύσης
Αυτή η στρατηγική της «καμένης γης» στις ενεργειακές υποδομές λειτουργεί ως ένας ωμός εκβιασμός προς τη διεθνή κοινότητα, καθώς η απειλή μιας ολοκληρωτικής καταστροφής θα μπορούσε να εκτινάξει τις τιμές του αργού σε επίπεδα ικανά να προκαλέσουν παγκόσμια οικονομική ύφεση. Και προφανώς θα κοστίσουν πολιτικά στις δυνάμεις που ηγούνται της επίθεσης εναντίον τους όχι μόνο στις ΗΠΑ αλλά και στην Ευρώπη.
Παράλληλα, η στόχευση εγκαταστάσεων στο Μπαχρέιν και τη Σαουδική Αραβία υπονομεύει την ασφάλεια των αραβικών κρατών, αναγκάζοντάς τα να επανεκτιμήσουν τις συμμαχίες τους υπό τον φόβο της απόλυτης οικονομικής κατάρρευσης.
Ο φόβος για το... νερό
Και για τα κράτη του κόλπου, υπάρχει ένα ακόμη ζήτημα. Η πιθανότητα το Ιράν εκτός από τις πλουτοπαραγωγικές υποδομές τους να χτυπήσει και άλλου είδους υποδομές. Όπως παραδείγματος χάριν τις μονάδες αφαλάτωσης θαλάσσιου ύδατος που είναι η κύρια πηγή πόσιμου ύδατος σε αυτές τις χώρες.
Περίπου το 60-70% του πόσιμου νερού σε αρκετές χώρες του Κόλπου προέρχεται από παράκτια εργοστάσια αφαλάτωσης.
Σε αντίθεση με τις εγκαταστάσεις πετρελαίου, που επηρεάζουν τις αγορές, τα εργοστάσια αφαλάτωσης επηρεάζουν άμεσα και άμεσα τους πολίτες. Το νερό είναι ένα πολύ ακριβό αγαθό στον Κόλπο. Αν σταματήσει η λειτουργία τους, οι πόλεις το νιώθουν μέσα σε λίγες μέρες.
Από καθαρά στρατιωτική και στρατηγική άποψη, αυτό αντιπροσωπεύει ασύμμετρη πίεση. Οι σταθερές παράκτιες υποδομές είναι πολύ πιο δύσκολο να κρυφτούν ή να ενισχυθούν από ό,τι τα κινητά στρατιωτικά μέσα και προστατεύονται λιγότερο από τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις.
Το Ιράν διαμηνύει με κάθε πλήγμα ότι η σταθερότητα των παγκόσμιων αγορών εξαρτάται άμεσα από τη δική του επιβίωση και τη θέση του στο τραπέζι των διεθνών συνομιλιών. Πρόκειται για μια γεωπολιτική παρτίδα σκάκι όπου οι πετρελαιαγωγοί και τα κοιτάσματα αντιμετωπίζονται ως αναλώσιμα πιόνια, με στόχο την αποτροπή οποιασδήποτε εξωτερικής επέμβασης.
Το καθεστώς της Τεχεράνης φαίνεται να καταδεικνύει με την σταδιακή κλιμάκωση των επιθέσεων κατά πετρελαϊκών εγκαταστάσεων πως έχει αποφασίσει πως αν δεν μπορεί να είναι ισότιμο μέρος της διεθνούς ενεργειακής εξίσωσης, θα την καταστρέψει για όλους.
Το διαπραγματευτικό όπλο της απειλής κατά των πετρελαϊκών υποδομών έχει πλέον ενεργοποιηθεί, θέτοντας σε άμεσο κίνδυνο την παγκόσμια ενεργειακή αρχιτεκτονική. Ο Καύκασος και η Μέση Ανατολή βρίσκονται πλέον στην ίδια «κόκκινη ζώνη», με τις υποδομές τους να αποτελούν τον αδύναμο κρίκο σε μια σύγκρουση που μυρίζει μπαρούτι και απειλεί να βυθίσει τον πλανήτη σε μια πρωτοφανή ενεργειακή κρίση.
