Σε ένα κομβικό σημείο για τις σχέσεις Δύσης και Τεχεράνης, όπου οι προσπάθειες αποτροπής μιας νέας σύρραξης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη, η βρετανική εφημερίδα The Guardian δημοσιεύει μια εις βάθος ανάλυση για τα πραγματικά κίνητρα πίσω από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών δεν οφείλεται μόνο στις κλιμακούμενες αμερικανικές απαιτήσεις, αλλά κυρίως στη βαθιά ριζωμένη ιδεολογική προσήλωση του Ιράν στο δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου.
Ένα πρόγραμμα με ρίζες στον Σάχη
Παρά τη σύνδεσή του με το σημερινό θεοκρατικό καθεστώς, οι φιλοδοξίες του Ιράν για πυρηνική ισχύ χρονολογούνται από τα μέσα της δεκαετίας του 1970. Τότε, ο Σάχης είχε ανακοινώσει φιλόδοξα σχέδια για την κατασκευή 20 πυρηνικών σταθμών, στοχεύοντας στην ενεργειακή και τεχνολογική αυτάρκεια της χώρας.
Από τότε μέχρι σήμερα, στην «καρδιά» του προγράμματος παραμένει η επιθυμία για εθνική κυριαρχία και προβολή ισχύος. Ωστόσο, το τεράστιο κόστος που έχει πληρώσει η ιρανική κοινωνία λόγω των κυρώσεων και της οικονομικής απομόνωσης, εγείρει ερωτήματα για τη λογική συνέχισης αυτής της πολιτικής.
«Εμμονή με το εθνικό κύρος»
Ο Αλί Ανσαρί, καθηγητής σύγχρονης ιστορίας στο πανεπιστήμιο Σεντ Άντριους, εξηγεί στον Guardian ότι η αναζήτηση μιας ορθολογικής ανάλυσης κόστους-οφέλους είναι μάταιη. «Είναι βαθιά ιδεολογική, σχεδόν μια εμμονή με το εθνικό κύρος. Εξυπηρετεί επίσης έναν πολιτικό σκοπό, την ανάδειξη της αδικίας της Δύσης», τονίζει. Η άρνηση συμβιβασμού, ωστόσο, οδηγεί στην κατάρρευση της ιρανικής οικονομίας χωρίς, κατά τον ίδιο, να εξυπηρετεί κάποιον πρακτικό σκοπό.
Οι κόκκινες γραμμές της Τεχεράνης
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, υπεραμύνεται του προγράμματος επικαλούμενος το κυριαρχικό δικαίωμα της χώρας βάσει των διεθνών συνθηκών, αλλά και τη μνήμη των δολοφονημένων Ιρανών επιστημόνων. Παρόλο που έχει προτείνει συμβιβαστικές λύσεις, όπως τη συμμετοχή διεθνούς κοινοπραξίας στον εμπλουτισμό, θέτει ως αδιαπραγμάτευτη «κόκκινη γραμμή» ότι η διαδικασία πρέπει να λαμβάνει χώρα εντός του ιρανικού εδάφους.
Το δόγμα Χαμενεΐ
Η αδιαλλαξία αυτή πηγάζει απευθείας από την κορυφή της ιρανικής ιεραρχίας. Όταν ο μεταρρυθμιστής πρώην πρόεδρος Χασεμί Ραφσαντζανί είχε δηλώσει πως «ο κόσμος του αύριο είναι ο κόσμος του διαλόγου, όχι των πυραύλων», έλαβε την άμεση και σκληρή απάντηση του Ανώτατου Ηγέτη, Αλί Χαμενεΐ:
«Οι εχθροί μας ενισχύουν συνεχώς τις στρατιωτικές και πυραυλικές τους δυνατότητες, και δεδομένου αυτού, πώς μπορούμε να πούμε ότι η εποχή των πυραύλων έχει περάσει;»
Αυτό το δόγμα, που βλέπει την πυρηνική και πυραυλική τεχνολογία ως ασπίδα επιβίωσης και όχι ως διαπραγματευτικό χαρτί, παραμένει ο κυρίαρχος άξονας της ιρανικής πολιτικής, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη την όποια διπλωματική προσέγγιση με τη Δύση.
