Σε μία κίνηση που αλλάζει δραματικά τα δεδομένα στην πολεμική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής προχωρά η Σαουδική Αραβία καθώς και άλλα κράτη του Κόλπου. Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες και δημοσιεύματα που επικαλούνται διπλωματικές πηγές το Ριάντ διαμηνύει προς πάσα κατεύθυνση πως δεν πρόκειται να επιτρέψει τη χρήση του εναέριου χώρου του για οποιαδήποτε ισραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν. Η απόφαση αυτή έρχεται ως αποτέλεσμα έντονων διπλωματικών διεργασιών και του φόβου για μία ανεξέλεγκτη περιφερειακή σύρραξη που θα έθετε σε άμεσο κίνδυνο τις υποδομές των αραβικών κρατών.
Η Σαουδική Αραβία μαζί με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ αρνούνται να εμπλακούν στα σχέδια του Ισραήλ για αντίποινα κατά της Τεχεράνης. Οι μοναρχίες του Κόλπου έχουν ξεκαθαρίσει στην κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών ότι δεν θα επιτρέψουν ούτε τη διέλευση ισραηλινών μαχητικών πάνω από τα εδάφη τους αλλά ούτε και τη χρήση των αμερικανικών βάσεων που φιλοξενούνται στην περιοχή για επιθετικές ενέργειες εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ο φόβος για τα πετρέλαια και οι ιρανικές απειλές
Βασική αιτία για την αλλαγή στάσης των κρατών του Κόλπου αποτελεί η ανησυχία για την ασφάλεια των πετρελαϊκών τους εγκαταστάσεων. Το Ιράν φέρεται να έχει προειδοποιήσει ξεκάθαρα το Ριάντ πως οποιαδήποτε βοήθεια προς το Ισραήλ θα θεωρηθεί εχθρική ενέργεια και πράξη πολέμου. Οι ηγέτες των αραβικών κρατών γνωρίζουν καλά πως σε περίπτωση που επιτρέψουν τη χρήση του εναέριου χώρου τους θα μετατραπούν αυτομάτως σε στόχους για τους συμμάχους της Τεχεράνης στην περιοχή όπως είναι οι Χούθι στην Υεμένη ή οι πολιτοφυλακές στο Ιράκ.
Οι μνήμες από την επίθεση του 2019 στις εγκαταστάσεις της Aramco παραμένουν νωπές στη μνήμη της σαουδικής ηγεσίας. Εκείνη η επίθεση είχε προκαλέσει παγκόσμιο σοκ διακόπτοντας προσωρινά ένα σημαντικό ποσοστό της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Το σενάριο μιας νέας καταστροφής στις πετρελαιοπηγές του Κόλπου αποτελεί εφιάλτη για τους Άραβες ηγέτες οι οποίοι προσπαθούν να διαφυλάξουν την οικονομική σταθερότητα των χωρών τους και να αποφύγουν να βρεθούν στη μέση των πυρών μεταξύ Ισραήλ και Ιράν.
Διπλωματικός μαραθώνιος και πιέσεις στην Ουάσιγκτον
Πηγές αναφέρουν ότι αξιωματούχοι από τις χώρες του Κόλπου ασκούν έντονες πιέσεις στην Ουάσιγκτον προκειμένου να αποτρέψει το Ισραήλ από το να πλήξει ιρανικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις. Οι Άραβες ηγέτες φοβούνται πως αν το Ισραήλ χτυπήσει τα διυλιστήρια του Ιράν τότε οι ιρανικές δυνάμεις ή οι σύμμαχοί τους θα απαντήσουν χτυπώντας αντίστοιχες υποδομές στη Σαουδική Αραβία και τα Εμιράτα προκαλώντας ενεργειακό χάος.
Η προσέγγιση αυτή σηματοδοτεί μια σημαντική στροφή στην εξωτερική πολιτική της Σαουδικής Αραβίας υπό την ηγεσία του διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν. Το Ριάντ φαίνεται να εγκαταλείπει την παλαιότερη στρατηγική της άμεσης αντιπαράθεσης με το Ιράν και να επιλέγει τον δρόμο της διπλωματίας και της αποκλιμάκωσης. Η πρόσφατη συνάντηση του Σαουδάραβα Υπουργού Εξωτερικών με τον Ιρανό ομόλογό του επιβεβαιώνει τη διάθεση για συνεννόηση ώστε να αποφευχθεί η εμπλοκή της χώρας σε έναν πόλεμο που δεν είναι δικός της.
Η γεωπολιτική σημασία της άρνησης
Η άρνηση παραχώρησης εναέριου χώρου δημιουργεί σοβαρά επιχειρησιακά προβλήματα στον ισραηλινό σχεδιασμό. Τα ισραηλινά μαχητικά θα πρέπει να αναζητήσουν εναλλακτικές και σαφώς πιο περίπλοκες διαδρομές για να προσεγγίσουν το ιρανικό έδαφος. Μία πιθανή διαδρομή θα ήταν μέσω της Ιορδανίας και του Ιράκ ωστόσο και εκεί υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι και αντιδράσεις. Η στάση της Σαουδικής Αραβίας δείχνει πως η αραβική αλληλεγγύη και τα εθνικά συμφέροντα των μοναρχιών υπερτερούν πλέον έναντι της προοπτικής ομαλοποίησης των σχέσεων με το Ισραήλ η οποία είχε ξεκινήσει πριν από τον πόλεμο στη Γάζα.
Παράλληλα αναλυτές εκτιμούν πως η κίνηση αυτή στέλνει ένα μήνυμα και προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι χώρες του Κόλπου δηλώνουν παρούσες και αποφασισμένες να μην αποτελέσουν απλά πιόνια σε μια ευρύτερη σύγκρουση. Η επιθυμία τους είναι να παραμείνουν ουδέτερες ζώνες ασφαλείας και να μην επιτρέψουν τη μετατροπή της περιοχής τους σε πεδίο μάχης.
Το σκηνικό στη Μέση Ανατολή παραμένει εξαιρετικά εύθραυστο με τις χώρες του Κόλπου να ακροβατούν σε τεντωμένο σκοινί. Η απόφαση να κλείσουν τον εναέριο χώρο τους αποτελεί μια προσπάθεια αυτοπροστασίας αλλά και μια σαφή ένδειξη πως οι ισορροπίες στην περιοχή έχουν αλλάξει και κανείς δεν είναι διατεθειμένος να θυσιάσει την ασφάλειά του για χάρη των ισραηλινών σχεδιασμών.
