Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Χρειάστηκαν 102 λεπτά από τη στιγμή της πρόσκρουσης του πρώτου αεροπλάνου στον Βόρειο Πύργο μέχρι την κατάρρευσή του. Ο Νότιος είχε γίνει συντρίμμια μέσα σε 56 λεπτά. Ήταν 11η Σεπτεμβρίου του 2001, όταν τα τέσσερα αεροπλάνα που έπεσαν στη Νέα Υόρκη, στο Πεντάγωνο και στην Πενσιλβάνια, κατέστρεψαν τους Δίδυμους Πύργους και άφησαν πίσω τους 2.977 νεκρούς. Δεν έκαναν όμως μόνον αυτό. Ήταν η αρχή του τέλους της αμερικανικής παγκόσμιας ηγεμονίας που ξεκίνησε μετά το τέλος του Ψυχρού πολέμου. Η περίφημη «μονοπολική στιγμή» όπως την ονόμασε ο Τσαρλς Κραουτχάμερ τελείωνε με θόρυβο και αίμα.
Η Ουάσιγκτον απάντησε με μια πρωτοφανή κινητοποίηση ισχύος. Η κρατική μηχανή αναδιοργανώθηκε από τη βάση της, οι ένοπλες δυνάμεις ρίχτηκαν σε προληπτικούς πολέμους και η ασφάλεια έγινε το μοναδικό εθνικό δόγμα. Η εικοσιπενταετία που ακολούθησε έδειξε ότι το τίμημα αυτής της εκστρατείας ήταν η στρατηγική εξάντληση των ΗΠΑ και η είσοδος του πλανήτη σε μια εποχή διαρκούς αστάθειας.
Ένα μνημείο προς τιμήν των έξι πυροσβεστών που έχασαν τη ζωή τους στις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου εγκαταστάθηκε μόνιμα στο «Ten House» του FDNY την Παρασκευή, 7 Αυγούστου 2026, στη Νέα Υόρκη
Ο τότε πρόεδρος Τζορτζ Μπους κήρυξε άμεσα τον «Παγκόσμιο Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας». Ήταν η μεγαλύτερη κινητοποίηση αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος από την εποχή του Βιετνάμ, που ξεκίνησε από τα βουνά του Αφγανιστάν και επεκτάθηκε στο Ιράκ, τη Συρία, το Πακιστάν και την Υεμένη.
Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, η αντίδραση υπήρξε σαρωτική. Μέσα σε λίγους μήνες, με τον Homeland Security Act του 2002, είκοσι δύο ομοσπονδιακές υπηρεσίες συγχωνεύτηκαν κάτω από το νεοσύστατο Department of Homeland Security (DHS). Ο μηχανισμός αυτός εξελίχθηκε στον τρίτο μεγαλύτερο εργοδότη της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, με περισσότερους από 260.000 υπαλλήλους, αποκτώντας τον έλεγχο των συνόρων, των τελωνείων και των κρίσιμων υποδομών.
Στα αεροδρόμια, η ίδρυση της TSA μετέτρεψε κάθε πύλη επιβίβασης σε σημείο στρατιωτικού ελέγχου, επιβάλλοντας σαρωτές σώματος και εξονυχιστικό έλεγχο υποδημάτων. Πριν από την 11η Σεπτεμβρίου, η στενή ομοσπονδιακή No Fly List περιλάμβανε μόλις 12 με 16 ονόματα υπόπτων. Στα χρόνια που ακολούθησαν, το ευρύτερο δίκτυο καταλόγων επιτήρησης εκτοξεύτηκε σε δεκάδες χιλιάδες εγγραφές, δημιουργώντας έναν τεράστιο μηχανισμό ελέγχου μετακινήσεων.
Στους δρόμους των αμερικανικών πόλεων εμφανίστηκαν ξαφνικά βαριά θωρακισμένα MRAP και αυτόματα τουφέκια M16. Μέσω του Προγράμματος 1033 του Πενταγώνου, στρατιωτικός εξοπλισμός αρχικής αξίας κτήσης 7,4 δισεκατομμυρίων δολαρίων μεταβιβάστηκε διαχρονικά στις αστυνομικές διευθύνσεις όλης της χώρας, μεταλλάσσοντας την παραδοσιακή αστυνόμευση σε στρατιωτικού τύπου αποτρεπτική δύναμη
Εκτός συνόρων, ο Λευκός Οίκος εφηύρε τη νομική κατηγορία του “παράνομου εχθρικού μαχητή” για να παρακάμψει τη Σύμβαση της Γενεύης. Από τον Ιανουάριο του 2002, περίπου 780 άτομα πέρασαν συνολικά από τις εγκαταστάσεις της ναυτικής βάσης του Γκουαντάναμο στην Κούβα, όπου παρέμειναν για χρόνια χωρίς επίσημες κατηγορίες. Σήμερα, 25 χρόνια μετά, παραμένουν εκεί περίπου 15 κρατούμενοι, ως ένα διαρκές κατάλοιπο της στρατηγικής των έκτακτων μέτρων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που αποκαλύφθηκαν αργότερα, από whistleblowers και δημοσιογράφους η CIA ανέπτυξε ένα παγκόσμιο δίκτυο μυστικών φυλακών («black sites») για ανακρίσεις υπόπτων, ενώ στο τεχνολογικό πεδίο η National Security Agency (NSA) μετατράπηκε στον μεγαλύτερο συλλέκτη κάθε είδους πληροφοριών από τους αμερικανούς πολίτες. Ο Patriot Act και το Άρθρο 215 επέτρεψαν τη μαζική άντληση ψηφιακών δεδομένων, όπως κατέδειξαν το 2013 οι διαρροές για το πρόγραμμα PRISM. Η υπερδύναμη επέλεξε τη συνολική συγκέντρωση πληροφοριών ως βασικό πυλώνα εθνικής ισχύος.
Ο λογαριασμός των 8 τρισ. και το τίμημα σε αίμα
Στα κρατικά ταμεία και στα στρατιωτικά νοσοκομεία, η εκστρατεία εξελίχθηκε σε μαύρη τρύπα. Περισσότερα από 8 τρισεκατομμύρια δολάρια ξοδεύτηκαν σε αυτούς που αργότερα ονομάστηκαν «αιώνιοι πόλεμοι». Αυτό το ποσό δεν καλύφθηκε από πλεονάσματα, αλλά διογκώθηκε μέσω κρατικού δανεισμού, δεσμεύοντας την αμερικανική οικονομία για δεκαετίες.
Στα πολεμικά μέτωπα σκοτώθηκαν 7.057 Αμερικανοί στρατιώτες. Όμως οι απώλειες δεν σταμάτησαν εκεί. Οι αυτοκτονίες ανάμεσα σε εν ενεργεία στρατιωτικούς και βετεράνους της γενιάς μετά την 11η Σεπτεμβρίου ξεπέρασαν τις 30.000, υπογραμμίζοντας το βαρύ ψυχολογικό κόστος των παρατεταμένων πολεμικών εκστρατειών.
Και ο απολογισμός δεν σταματά εκεί. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Victim Compensation Fund, οι θάνατοι που συνδέθηκαν με ασθένειες μετά την επίθεση - καρκίνους και άλλες παθήσεις σε εκτεθειμένους διασώστες και κατοίκους - έφτασαν τους 9.677, εκ των οποίων 5.892 από καρκίνο. Περισσότεροι από τα θύματα της ίδιας της 11ης Σεπτεμβρίου.
Η γέννηση των νέων απειλών
Η προσπάθεια αναδιάταξης της Μέσης Ανατολής μέσα από στρατιωτικές επεμβάσεις κατέληξε σε στρατηγική αποτυχία. Στο Αφγανιστάν, μετά από δύο δεκαετίες επιχειρήσεων, δαπάνες περίπου 2,3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων και 2.461 νεκρούς Αμερικανούς στρατιώτες, η παρουσία των ΗΠΑ τερματίστηκε στις 30 Αυγούστου 2021 με την άτακτη εκκένωση της Καμπούλ. Οι Ταλιμπάν επέστρεψαν άμεσα στην εξουσία, αποδεικνύοντας τα όρια της στρατιωτικής επιβολής απέναντι σε τοπικές δυνάμεις.
Στο Ιράκ, η εισβολή του 2003 ανέτρεψε την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή. Η διάλυση των κρατικών δομών της Βαγδάτης δημιούργησε ένα εκτεταμένο κενό ισχύος, το οποίο εκμεταλλεύτηκε αρχικά το Ιράν για να επεκτείνει την επιρροή του και στη συνέχεια η Αλ Κάιντα στο Ιράκ. Από εκείνη τη μήτρα γεννήθηκε το Ισλαμικό Κράτος (ISIS), που το 2014 ίδρυσε «χαλιφάτο» σε συριακά και ιρακινά εδάφη και χτύπησε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Όσο η Ουάσιγκτον αναλωνόταν σε ανταρτοπόλεμο στις ερήμους, το Πεκίνο κινούνταν μεθοδικά. Το 2000 η κινεζική οικονομία βρισκόταν μόλις στο 1,2 τρισεκατομμύριο δολάρια, περίπου στο ένα δέκατο της αμερικανικής. Μέχρι την αποχώρηση από την Καμπούλ είχε εκτιναχθεί στα 17,7 τρισεκατομμύρια, φτάνοντας σχεδόν στο 80% του αμερικανικού ΑΕΠ. Ενώ οι ΗΠΑ έχτιζαν φυλάκια στο Κανταχάρ, η Κίνα έχτιζε εμπορικό στόλο, εξαγόραζε λιμάνια και εξασφάλιζε κρίσιμες πρώτες ύλες
Το κύμα έφτασε ως την Ελλάδα
Οι συνέπειες του νέου δόγματος ασφαλείας έγιναν άμεσα αισθητές και στην Ελλάδα. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες της Αθήνας το 2004 ήταν η πρώτη παγκόσμια διοργάνωση μετά τις επιθέσεις στη Νέα Υόρκη, μετατρέποντας τη χώρα σε πεδίο εφαρμογής των αυστηρών αμερικανικών απαιτήσεων.
Ενώ το Σίδνεϊ το 2000, λίγους μόλις μήνες πριν το χτύπημα της Αλ Κάιντα είχε διαθέσει περίπου 250 εκατομμύρια δολάρια για την ασφάλεια , η Ελλάδα υποχρεώθηκε να δαπανήσει πάνω από 1,5 δισεκατομμύριο δολάρια. Το πολυδάπανο σύστημα C4I, οι πτήσεις των αεροσκαφών AWACS του ΝΑΤΟ στον ουρανό και η ανάπτυξη αντιπυραυλικών συστημάτων Patriot δημιούργησαν ένα πρωτοφανές πλαίσιο επιτήρησης.
Στον αντίποδα, η στρατηγική αξία της βάσης της Σούδας στην Κρήτη εκτινάχθηκε. Η εγκατάσταση κατέστη απαραίτητος ναυτικός και αεροπορικός κόμβος για την υποστήριξη των αμερικανικών επιχειρήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή. Η γεωπολιτική αυτή αναβάθμιση έθεσε τα θεμέλια για τη στενή διμερή στρατιωτική συνεργασία Ελλάδας και ΗΠΑ που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Παράλληλα όμως, ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας εκτόξευσε τη γεωστρατηγική χρησιμότητα της Άγκυρας για την Ουάσιγκτον. Η αεροπορική βάση του Ιντσιρλίκ έγινε κόμβος εφοδιασμού, πληροφοριών και προβολής ισχύος για τις αμερικανικές και νατοϊκές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή, την Κεντρική Ασία και την ανατολική Μεσόγειο. Η Άγκυρα το κατάλαβε γρήγορα: το Ιντσιρλίκ ήταν μοχλός πίεσης. Ως «απαραίτητος σύμμαχος» στο νοτιοανατολικό μέτωπο του ΝΑΤΟ, η Τουρκία εξαργύρωσε επί δύο δεκαετίες την ανοχή της Δύσης. Το δόγμα «τη χρειαζόμαστε» ξαναπήρε σάρκα και οστά στα χαρακώματα του πολέμου κατά της τρομοκρατίας.
Είκοσι πέντε χρόνια μετά, ο κόσμος που διαμορφώθηκε από την 11η Σεπτεμβρίου είναι πιο κατακερματισμένος και σκληρός. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ξόδεψαν τεράστιο πολιτικό και οικονομικό κεφάλαιο σε ατελέσφορους πολέμους, επιτρέποντας σε ανταγωνιστικές δυνάμεις και κυρίως στην Κίνα να καλύψουν το χάσμα που τις χώριζε με τις ΗΠΑ.
