Μια νέα εποχή ανατέλλει για τις διεθνείς σχέσεις και την παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα καθώς η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στο προσκήνιο φέρνει μαζί της ένα αναθεωρημένο δόγμα εξωτερικής πολιτικής. Ο όρος Pax Trumpiana δεν αποτελεί απλώς μια παραλλαγή της ιστορικής Pax Americana που γνωρίζαμε τις τελευταίες δεκαετίες αλλά σηματοδοτεί μια δομική αλλαγή στον τρόπο που η υπερδύναμη αντιλαμβάνεται τον ρόλο της στον κόσμο.
Σύμφωνα με τις αναλύσεις που συνοδεύουν τη νέα αυτή πραγματικότητα το βασικό χαρακτηριστικό της νέας προσέγγισης είναι η κατάργηση της έννοιας του ισότιμου εταίρου και η αντικατάστασή της από αυτή του «ακολούθου» ή στη γλώσσα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης του follower.
Η μετάλλαξη της διπλωματίας σε συναλλαγή
Στο επίκεντρο της Pax Trumpiana βρίσκεται η αντίληψη ότι οι διεθνείς σχέσεις δεν πρέπει να διέπονται από κοινές αρχές ή μακροχρόνιες δεσμεύσεις αλλά από το άμεσο και μετρήσιμο όφελος. Ο Αμερικανός πρόεδρος προσεγγίζει την εξωτερική πολιτική με όρους αμιγώς επιχειρηματικούς όπου κάθε κίνηση πρέπει να έχει ξεκάθαρο κέρδος για την πλευρά της Ουάσιγκτον. Η παραδοσιακή δυτική συμμαχία η οποία βασιζόταν σε κοινές αξίες όπως η δημοκρατία και η ελευθερία φαίνεται να χάνει τη σημασία της μπροστά στον βωμό του οικονομικού και πολιτικού οφέλους.
Οι χώρες που μέχρι χθες θεωρούνταν στρατηγικοί εταίροι των Ηνωμένων Πολιτειών καλούνται πλέον να αποδείξουν την χρησιμότητά τους με υλικούς όρους. Η ασφάλεια δεν παρέχεται πλέον ως εγγύηση λόγω κοινών ιδανικών αλλά ως υπηρεσία η οποία έχει συγκεκριμένο τίμημα. Σε αυτό το πλαίσιο η έννοια της συμμαχίας απογυμνώνεται από το ιδεολογικό της περιεχόμενο και μετατρέπεται σε μια στεγνή δοσοληψία όπου ο ισχυρός επιβάλλει τους όρους και ο αδύναμος καλείται να συμμορφωθεί ή να πληρώσει το αντίτιμο της προστασίας.
Από τους Allies στους Followers
Το πιο ενδιαφέρον και ταυτόχρονα ανησυχητικό στοιχείο της νέας αυτής τάξης πραγμάτων είναι η ψυχολογία που διέπει την ηγεσία του Τραμπ. Η Pax Trumpiana δανείζεται στοιχεία από την κουλτούρα των social media όπου η επιτυχία και η ισχύς μετρώνται με τον αριθμό των ακολούθων και τον βαθμό της αδιαμαρτύρητης αποδοχής. Ο νέος ηγεμόνας δεν αναζητά συνομιλητές που θα καθίσουν στο ίδιο τραπέζι για να συνδιαμορφώσουν πολιτικές αλλά πιστούς ακολούθους που θα επικροτούν και θα αναπαράγουν τις επιλογές του.
Η διάκριση είναι σαφής και κρίσιμη. Ο σύμμαχος έχει φωνή και δικαίωμα διαφωνίας ενώ ο follower έχει ως μοναδική αποστολή την επιβεβαίωση του ηγέτη. Αυτή η στροφή δημιουργεί ένα κλίμα ανασφάλειας στις ευρωπαϊκές καγκελαρίες και στους διεθνείς οργανισμούς καθώς αντιλαμβάνονται ότι η εποχή της διαβούλευσης έχει παρέλθει. Η απαίτηση για απόλυτη νομιμοφροσύνη θυμίζει περισσότερο αυταρχικά καθεστώτα παρά τη λειτουργία μιας δημοκρατικής συμμαχίας εγείροντας σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον της Δύσης ως ενιαίας γεωπολιτικής οντότητας.
Οι επιπτώσεις για την Ευρώπη και τον κόσμο
Η εφαρμογή αυτού του δόγματος φέρνει την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο αντιμέτωπους με δύσκολα διλήμματα. Οι ηγέτες των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκονται σε θέση αδυναμίας καθώς καλούνται να διαχειριστούν έναν εταίρο που δεν ενδιαφέρεται για την πολυμερή συνεργασία. Η λογική του «Πρώτα η Αμερική» μετουσιώνεται σε μια πρακτική όπου τα συμφέροντα των άλλων αγνοούνται επιδεικτικά εάν δεν εξυπηρετούν τις επιδιώξεις του Λευκού Οίκου.
Η Pax Trumpiana δεν αναγνωρίζει την πολυπλοκότητα των διεθνών ισορροπιών. Αντιθέτως απλοποιεί τα πάντα στο δίπολο κέρδος ή ζημία φίλος ή εχθρός. Αυτή η προσέγγιση εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους καθώς μπορεί να οδηγήσει σε αποσταθεροποίηση ευαίσθητων περιοχών και σε αποδυνάμωση θεσμών που εγγυώνται την παγκόσμια ειρήνη εδώ και δεκαετίες. Οι χώρες που θα αρνηθούν να παίξουν τον ρόλο του follower κινδυνεύουν να βρεθούν στο περιθώριο ή ακόμα και στο στόχαστρο της αμερικανικής δυσαρέσκειας με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την οικονομία και την ασφάλειά τους.
Το μέλλον της διεθνούς τάξης
Το ερώτημα που πλέον κυριαρχεί είναι αν η Pax Trumpiana θα αποτελέσει μια σύντομη παρένθεση ή αν θα εδραιωθεί ως το νέο παράδειγμα στις διεθνείς σχέσεις. Η εμμονή στην προσωπική αφοσίωση και η υποβάθμιση της θεσμικής συνεργασίας δημιουργούν ένα ασταθές περιβάλλον.
Σε έναν κόσμο που απαιτεί συνεργασία για την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων όπως η κλιματική αλλαγή και οι πανδημίες η επιλογή της απομόνωσης και της επιβολής μοιάζει επικίνδυνη. Ωστόσο για την ώρα η πραγματικότητα είναι ότι η υπερδύναμη έχει αλλάξει κανόνες και ο υπόλοιπος κόσμος καλείται να προσαρμοστεί σε μια εποχή όπου η πίστη στον ηγέτη μετράει περισσότερο από την πίστη στις αρχές.
