Σε εξαιρετικά τεταμένο κλίμα εισέρχεται η κρίση στο Ιράν, λίγες ώρες πριν από τον απαγχονισμό του πρώτου διαδηλωτή που καταδικάστηκε σε θάνατο για τη συμμετοχή του στις αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις. Η εξέλιξη αυτή συνοδεύεται από δημόσιες απειλές της Ουάσιγκτον, σφοδρή διπλωματική αντιπαράθεση στον ΟΗΕ και δραματικές καταγγελίες οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων για το εύρος και τη βιαιότητα της καταστολής.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο 26χρονος Ερφάν Σολτανί, ο οποίος συνελήφθη σε διαδηλώσεις στην πόλη Καράτζ και αναμένεται να εκτελεστεί εντός της ημέρας. Σύμφωνα με καταγγελίες, στον νεαρό δόθηκαν μόλις δέκα λεπτά για να αποχαιρετήσει την οικογένειά του, ενώ οι συγγενείς του ενημερώθηκαν ότι πρόκειται για τον τελευταίο αποχαιρετισμό πριν οδηγηθεί στον δήμιο.
Παρέμβαση Τραμπ και απειλές για «πολύ σκληρά μέτρα»
Λίγο πριν από την προγραμματισμένη εκτέλεση, ο Ντόναλντ Τραμπ προχώρησε σε δημόσιες προειδοποιήσεις προς την Τεχεράνη. Σε συνέντευξή του στο CBS, δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα λάβουν «πολύ σκληρά μέτρα» εάν το ιρανικό καθεστώς προχωρήσει σε απαγχονισμούς διαδηλωτών, αποφεύγοντας ωστόσο να προσδιορίσει τη μορφή των πιθανών αντιποίνων. Παρέπεμψε, πάντως, σε προηγούμενες αμερικανικές ενέργειες, όπως επιχειρήσεις στο εξωτερικό και στοχευμένες εξοντώσεις ηγετικών μορφών τρομοκρατικών οργανώσεων.
Παράλληλα, με ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social, κάλεσε ανοιχτά τους Ιρανούς πολίτες να «συνεχίσουν να διαδηλώνουν», υποστηρίζοντας ότι «η βοήθεια είναι καθ’ οδόν». Η παρέμβαση αυτή προκάλεσε άμεση και έντονη αντίδραση της Τεχεράνης, η οποία την εξέλαβε ως ευθεία ανάμειξη στα εσωτερικά της χώρας.
Καταγγελίες για διαδικασίες χωρίς δίκη
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων περιγράφουν μια υπόθεση με σοβαρά ελλείμματα νομιμότητας. Η Iran Human Rights αναφέρει ότι στον Σολτανί δεν επετράπη πρόσβαση σε δικηγόρο ούτε διεξήχθη κανονική δίκη, ενώ ακόμη και συγγενής του που είναι νομικός φέρεται να απειλήθηκε όταν επιχείρησε να αναλάβει την υπόθεση. Κατά τις ίδιες καταγγελίες, οι ιρανικές αρχές δήλωσαν ευθέως ότι «όποιος συλληφθεί στις διαδηλώσεις θα εκτελεστεί».
Η οικογένεια του 26χρονου φέρεται επίσης να έχει δεχθεί απειλές με σύλληψη σε περίπτωση που μιλήσει δημόσια ή απευθυνθεί στα μέσα ενημέρωσης, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες για εκφοβισμό και φίμωση.
Διπλωματική σύγκρουση στον ΟΗΕ
Η ιρανική αντίδραση στις δηλώσεις Τραμπ υπήρξε άμεση. Με επιστολή προς το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, ο μόνιμος αντιπρόσωπος της χώρας κατηγόρησε τον Αμερικανό πρόεδρο για «ανοιχτή ενθάρρυνση πολιτικής αποσταθεροποίησης», «υποκίνηση βίας» και «ευθεία απειλή κατά της εθνικής κυριαρχίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας». Στο ίδιο κείμενο, η Τεχεράνη αποδίδει ευθύνη για την απώλεια ανθρώπινων ζωών στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο Ισραήλ.
Την ίδια ώρα, οι αμερικανικές αρχές κάλεσαν τους πολίτες τους να εγκαταλείψουν άμεσα το Ιράν, κατά προτίμηση μέσω Τουρκίας ή Αρμενίας, ενώ πραγματοποιήθηκαν συσκέψεις σε επίπεδο εθνικής ασφάλειας στην Ουάσιγκτον.
Βαρύ ανθρώπινο κόστος
Οι αριθμοί που δίνουν στη δημοσιότητα διεθνείς οργανώσεις αποτυπώνουν το μέγεθος της κρίσης. Η Human Rights Activists News Agency αναφέρει περισσότερους από 2.400 νεκρούς μέσα σε 17 ημέρες, εκ των οποίων η πλειονότητα είναι διαδηλωτές, ενώ καταγράφονται και ανήλικα θύματα. Άλλες οργανώσεις κάνουν λόγο για εκατοντάδες επιβεβαιωμένους θανάτους, παρά το εκτεταμένο μπλακάουτ στο διαδίκτυο.
Οι κινητοποιήσεις έχουν εξαπλωθεί σχεδόν σε ολόκληρη τη χώρα, σε περίπου 180 πόλεις και κωμοπόλεις, συνιστώντας –σύμφωνα με αναλυτές– τη σοβαρότερη πρόκληση για το ιρανικό θεοκρατικό καθεστώς από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
