Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Για δεκαετίες, τα ονόματα παρέμεναν κλειδωμένα σε φακέλους, βαθιά στα υπόγεια των ουγγρικών κρατικών αρχείων. Πρόσωπα που παρακολουθούσαν φίλους, γείτονες, συναδέλφους και συγγενείς, άνθρωποι που συνεργάστηκαν με τις υπηρεσίες ασφαλείας, αλλά και εκείνοι που βρέθηκαν στο στόχαστρο του καθεστώτος, αποτελούν κομμάτια μιας ιστορίας που η Ουγγαρία δεν είχε μέχρι σήμερα ανοίξει πλήρως.
Αυτό πρόκειται να αλλάξει. Η χώρα ετοιμάζεται να δώσει για πρώτη φορά ευρεία πρόσβαση σε δεκάδες χιλιάδες αρχεία της κομμουνιστικής περιόδου, μέσα από μια δημόσια διαδικτυακή βάση δεδομένων. Οι πολίτες θα μπορούν να αναζητούν πληροφορίες για πρόσωπα και υποθέσεις που συνδέονται με τις πρώην κρατικές υπηρεσίες ασφαλείας, σε μια προσπάθεια να φωτιστεί ένα από τα πιο δύσκολα κεφάλαια της σύγχρονης ουγγρικής ιστορίας.
Πρόκειται για ένα σκοτεινό κεφάλαιο από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, όταν οι μυστικές υπηρεσίες των κομμουνιστικών καθεστώτων στην Ανατολική Ευρώπη βασίζονταν σε ένα εκτεταμένο δίκτυο πληροφοριοδοτών και συνεργατών. Στην Ουγγαρία, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι καταγράφηκαν ως μυστικοί συνεργάτες, παρακολουθώντας πρόσωπα του περιβάλλοντός τους και μεταφέροντας πληροφορίες στις κρατικές υπηρεσίες ασφαλείας.
Η κίνηση αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό καθώς συμπίπτει με την 70ή επέτειο της εξέγερσης του 1956, όταν η Βουδαπέστη εξεγέρθηκε εναντίον του σοβιετικού καθεστώτος και, λίγες ημέρες αργότερα, τα σοβιετικά άρματα μάχης εισέβαλαν στην πόλη για να καταστείλουν την εξέγερση.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ουγγαρία: Πρώην υπουργός Πολιτισμού της κυβέρνησης Όρμπαν συνελήφθη για υπεξαίρεση δημόσιων πόρων
55.000 πληροφοριοδότες στα χρόνια του κομμουνισμού
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι μυστικές υπηρεσίες των κομμουνιστικών χωρών βασίζονταν σε ένα εκτεταμένο δίκτυο πληροφοριοδοτών. Στην Ουγγαρία, από το 1956 έως το 1989, καταγράφηκαν πάνω από 55.000 πληροφοριοδότες.
Η στρατολόγησή τους δεν γινόταν πάντοτε οικειοθελώς. Εκβιασμοί, απειλές, πιέσεις αλλά και ανταμοιβές χρησιμοποιούνταν προκειμένου να εξασφαλιστεί η συνεργασία τους.
Οι πληροφοριοδότες μπορούσαν να βρίσκονται παντού: στο σπίτι της διπλανής πόρτας, στον χώρο εργασίας, στο πανεπιστήμιο, ακόμη και μέσα στις παρέες φίλων. Κατέγραφαν συζητήσεις, απόψεις και συμπεριφορές, αναζητώντας σημάδια αντίστασης στο καθεστώς ή επιρροής από τη Δύση.
Οι αναφορές τους δεν ήταν απλώς καταγραφές. Σε αρκετές περιπτώσεις μπορούσαν να οδηγήσουν σε συλλήψεις και ανακρίσεις.
Ακόμη και χώροι που έμοιαζαν απολύτως συνηθισμένοι είχαν μετατραπεί σε σημεία συνάντησης των μυστικών υπηρεσιών με τους συνεργάτες τους. Στο κέντρο της Βουδαπέστης υπήρχαν τα λεγόμενα «διαμερίσματα Κ» ή «διαμερίσματα συνωμοσίας», όπου πραγματοποιούνταν αυτές οι συναντήσεις.
Ποιοι μπήκαν στο στόχαστρο
Το δίκτυο παρακολούθησης δεν περιοριζόταν στην πολιτική δράση. Στη δεκαετία του 1980, οι Αρχές είχαν στραμμένο το βλέμμα τους και στη νεανική underground μουσική σκηνή της Βουδαπέστης.
Οι συναυλίες της ροκ και πανκ σκηνής προσέλκυαν εκατοντάδες νέους και θεωρούνταν από τις αρχές δυνητικά ανατρεπτικές. Ανάμεσα στους μουσικούς που βρέθηκαν στο στόχαστρο ήταν ο Πέτερ Μίλερ, γνωστός ως «Sziami», μια από τις χαρακτηριστικές μορφές της ουγγρικής μουσικής σκηνής.
Το 1983, το συγκρότημά του Kontroll Csoport παρουσίασε ένα τραγούδι με τίτλο «Πληροφοριοδότες και Προβοκάτορες». Οι στίχοι μιλούσαν για την ίδια την πραγματικότητα που βίωναν οι νέοι εκείνη την εποχή: την αίσθηση ότι ανάμεσα στο κοινό μπορεί να υπήρχαν άνθρωποι που παρακολουθούσαν τους υπόλοιπους.
Ο Μίλερ θυμάται ότι, κατά τη διάρκεια της εμφάνισης, οι μουσικοί έστρεψαν τους προβολείς προς το κοινό.
«Είδαμε περίπου 1.000 ανθρώπους να κοιτάζουν γύρω τους, προσπαθώντας να καταλάβουν ποιοι μπορεί να ήταν οι πληροφοριοδότες», θυμάται.
Η δική του σύγκρουση με τις αρχές είχε ήδη ξεκινήσει. Κινδύνευσε να αποβληθεί από το πανεπιστήμιο εξαιτίας της μουσικής του, ορισμένες συναυλίες του απαγορεύτηκαν και ο ίδιος ανακρίθηκε από την αστυνομία.
Το πρώτο πανκ συγκρότημά του, το URH, είχε πάρει το όνομά του από τη ραδιοφωνική ζώνη συχνοτήτων που χρησιμοποιούσε η κρατική αστυνομία και έγινε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ονόματα της underground σκηνής.
Ανοίγουν τα αρχεία αλλά παραμένει το ερώτημα της «κάθαρσης»
Η αποκάλυψη των αρχείων, ωστόσο, δεν αντιμετωπίζεται από όλους ως αυτονόητα θετική εξέλιξη.
Ο Μίλερ, παρά τις προσωπικές του εμπειρίες, δηλώνει επιφυλακτικός απέναντι στην ιδέα μιας καθυστερημένης «κάθαρσης». Όπως υποστηρίζει, είναι δύσκολο να δικαιολογηθεί η δημόσια διαπόμπευση ανθρώπων που μπορεί πλέον να έχουν πεθάνει ή να έχουν αφήσει εδώ και χρόνια πίσω τους εκείνη την περίοδο της ζωής τους.
Το ερώτημα είναι σύνθετο: πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η ανάγκη μιας κοινωνίας να γνωρίζει την αλήθεια για το παρελθόν της και πότε η αποκάλυψη της αλήθειας μετατρέπεται σε τιμωρία;
Η ουγγρική κυβέρνηση φαίνεται να απαντά ότι η διαφάνεια αποτελεί προϋπόθεση για τη λειτουργία μιας δημοκρατίας, σύμφωνα με το Reuters.
Σε δύο φάσεις η δημοσιοποίηση των φακέλων
Τα Ιστορικά Αρχεία της Ουγγρικής Κρατικής Ασφάλειας διαχειρίζονται σήμερα τους φακέλους των πρώην υπηρεσιών ασφαλείας. Συνολικά, στα αρχεία περιλαμβάνονται στοιχεία για περίπου 50.000 έως 60.000 συνεργάτες.
Ο διευθυντής τους, Μπέντεγκουζ Γκέργκο Τσεχ, χαρακτηρίζει τη δημοσιοποίηση «ιστορικό βήμα». Σύμφωνα με τον ίδιο, η Ουγγαρία προχωρά περισσότερο από άλλες πρώην κομμουνιστικές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.
Η Πολωνία άνοιξε τα δικά της αρχεία αρκετά νωρίτερα, αλλά δεν επιτρέπει απεριόριστες διαδικτυακές αναζητήσεις. Η Γερμανία ακολούθησε πιο περιοριστική προσέγγιση όταν άνοιξε τα αρχεία της Στάζι το 1991, ενώ στην Τσεχία δεν έχουν μεταφερθεί όλα τα αρχεία σε ηλεκτρονική βάση.
Στην Ουγγαρία, η πρόσβαση θα γίνει σε δύο στάδια, με την πρώτη φάση να ξεκινά στις 4 Νοεμβρίου.
Δεν θα δημοσιοποιηθούν, πάντως, όλα τα στοιχεία χωρίς περιορισμούς. Ευαίσθητες προσωπικές πληροφορίες, όπως δεδομένα υγείας, εξαρτήσεις και σεξουαλικός προσανατολισμός, θα αποκρύπτονται.
Τι θα αποκαλύψουν οι φάκελοι για το παρελθόν της χώρας
Για τον Τσεχ, η αξία του ανοίγματος των αρχείων δεν βρίσκεται μόνο στην αποκάλυψη των ονομάτων.
Ο ίδιος, ως ιστορικός, προειδοποιεί ότι τα στοιχεία των φακέλων δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για εύκολες καταδίκες. Μπορούν, όμως, να βοηθήσουν στην κατανόηση των ανθρώπινων ιστοριών που κρύβονται πίσω από τα έγγραφα.
Και αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο κομμάτι της διαδικασίας: πίσω από κάθε φάκελο δεν υπάρχει μόνο ένας πληροφοριοδότης και πίσω από κάθε όνομα δεν υπάρχει μόνο ένας συνεργάτης. Υπάρχουν άνθρωποι που έζησαν μέσα σε ένα σύστημα φόβου, πίεσης και ελέγχου, άνθρωποι που αντιστάθηκαν, άνθρωποι που συνεργάστηκαν, αλλά και άνθρωποι που δεν έμαθαν ποτέ ποιος τους παρακολουθούσε.
Έπειτα από περισσότερες από τρεις δεκαετίες από την πτώση του κομμουνισμού, η Ουγγαρία ανοίγει τώρα αυτή την «πόρτα». Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποια ονόματα θα αποκαλυφθούν. Είναι τι θα κάνει μια ολόκληρη κοινωνία όταν τα διαβάσει.
