Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Σε αντίθεση με το στρατοσφαιρικό όζον που λειτουργεί ως προστατευτική ασπίδα απέναντι στην υπεριώδη ακτινοβολία, το επιφανειακό όζον συνιστά έναν τοξικό ατμοσφαιρικό ρύπο. Έχει τη δυνατότητα να εισχωρεί βαθιά στο αναπνευστικό σύστημα και να περνά απευθείας στην κυκλοφορία του αίματος, φτάνοντας σχεδόν σε κάθε ζωτικό όργανο του ανθρώπινου σώματος. Τα άτομα που πάσχουν από άσθμα και χρόνια αναπνευστικά νοσήματα βρίσκονται στην πρώτη γραμμή κινδύνου.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Υπηρεσίας Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας Copernicus (CAMS) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, από τον Ιούνιο έως τον Αύγουστο το 50% των Ευρωπαίων πολιτών εκτέθηκε σε επίπεδα όζοντος που χαρακτηρίζονται κακά, πολύ κακά ή εξαιρετικά επικίνδυνα.
«Η ρύπανση από όζον αποτελεί μια σκληρή υπενθύμιση του πόσο αλληλένδετα είναι η ατμόσφαιρα, το κλίμα, η υγεία και τα μέσα διαβίωσής μας», δήλωσε η διευθύντρια του CAMS, Λοράνς Ρουίγ, εξηγώντας ότι η αλλαγή του κλίματος επηρεάζει άμεσα τη χημεία του αέρα που αναπνέουμε, την υγεία των οικοσυστημάτων, ακόμη και τη δυνατότητα παραγωγής τροφίμων.
Την ίδια ώρα, τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας επιβεβαιώνουν το μέγεθος του προβλήματος. Η ατμοσφαιρική ρύπανση ευθύνεται για περισσότερους από τέσσερα εκατομμύρια πρόωρους θανάτους ετησίως σε παγκόσμια κλίμακα, ενώ το 2025 στην Ευρώπη και την Κεντρική Ασία καταγράφηκαν 56 θάνατοι ανά 100.000 κατοίκους εξαιτίας της κακής ποιότητας του αέρα.
Η χημεία της θερμότητας και τα ορυκτά καύσιμα
Η πρώτη έκδοση της έκθεσης «Atmosphere Watch» του CAMS φωτίζει τη στενή σχέση ανάμεσα στην ατμοσφαιρική ρύπανση και την κλιματική κρίση. Το επιφανειακό όζον δεν εκπέμπεται απευθείας, αλλά προκύπτει από χιλιάδες πολύπλοκες χημικές αντιδράσεις, οι οποίες ενεργοποιούνται από την ηλιακή ακτινοβολία και τις υψηλές θερμοκρασίες. Βασικοί πρόδρομοι αυτών των αντιδράσεων είναι τα οξείδια του αζώτου, τα οποία παράγονται κατά κύριο λόγο από την καύση ορυκτών καυσίμων στη βαριά βιομηχανία, τη χρήση χημικών διαλυτών και τις οδικές μεταφορές.
Η καύση βιομάζας επιδεινώνει δραματικά την κατάσταση, καθώς οι εκτεταμένες πυρκαγιές υπό συνθήκες παρατεταμένης ξηρασίας απελευθερώνουν τεράστιες ποσότητες ρύπων. Η βρετανική περιβαλλοντική οργάνωση Clean Air Fund χαρακτηρίζει το όζον «σούπερ-ρυπαντή», επισημαίνοντας ότι ως αέριο του θερμοκηπίου ευθύνεται ήδη για περίπου 0,23 βαθμούς Κελσίου της σημερινής παγκόσμιας υπερθέρμανσης.
Η μείωση των κλασικών ρύπων και η ανθεκτικότητα του όζοντος
Η ευρωπαϊκή προσπάθεια έχει αποφέρει απτά αποτελέσματα σε άλλους βασικούς δείκτες. Η οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ποιότητα του αέρα του 2024 επέβαλε αυστηρούς ελέγχους, οδηγώντας σε μείωση των εκπομπών οξειδίων του θείου και του αζώτου κατά 3% έως 5% ετησίως την τελευταία δεκαετία.
Έκθεση του Copernicus για το 2025 κατέδειξε ότι από το 2015 οι βιομηχανικές εκπομπές οξειδίων του θείου υποχώρησαν κατά 59% και των οξειδίων του αζώτου κατά 39%. Στις οδικές μεταφορές σημειώθηκε πτώση 40% στα οξείδια του αζώτου και 34% στα μικροσωματίδια PM2.5, κυρίως χάρη στην ενίσχυση των μέσων μαζικής μεταφοράς, τις ζώνες χαμηλών εκπομπών και τη στροφή σε καθαρές πηγές ενέργειας.
Κι όμως, το όζον αρνείται να ακολουθήσει την πτωτική τάση των υπόλοιπων ρύπων. Με βάση την κοινοτική νομοθεσία, η μέγιστη μέση συγκέντρωση οκταώρου δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 120 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο για περισσότερες από 18 ημέρες τον χρόνο, με μακροπρόθεσμο στόχο τα 100 μικρογραμμάρια σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ. Τα όρια αυτά καταστρατηγήθηκαν συστηματικά στο μεγαλύτερο μέρος της ηπείρου, με τις χειρότερες υπερβάσεις να εντοπίζονται στη Νότια Ευρώπη, όπου οι καύσωνες ήταν πιο παρατεταμένοι και ισχυροί.
Ρύπανση χωρίς σύνορα και η δραματική κατάσταση στο Μιλάνο
Τα ακραία καιρικά φαινόμενα έδειξαν ότι τα νέφη ρύπων ταξιδεύουν ανεμπόδιστα σε τεράστιες αποστάσεις. «Η έκθεση Atmosphere Watch αποδεικνύει ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση δεν γνωρίζει σύνορα. Ο καπνός των πυρκαγιών, το όζον και η σκόνη μπορούν να ταξιδέψουν χιλιάδες χιλιόμετρα», τόνισε ο γενικός διευθυντής του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων (ECMWF), Φλόριαν Πάπενμπεργκερ. Χαρακτηριστικό είναι το περιστατικό του Αυγούστου του 2026, όταν η χειρότερη δασική πυρκαγιά των τελευταίων 100 ετών στο Βέλγιο δημιούργησε πυκνές στήλες καπνού που διέσχισαν τη Γερμανία και έφτασαν μέχρι την Πολωνία.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, σχεδόν το 40% του πληθυσμού της γης εκτέθηκε φέτος σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα όζοντος, με το ποσοστό στην Ασία να αγγίζει το 60%. Μόλις το 5% των κατοίκων του πλανήτη ανάπνευσε αέρα καλής ποιότητας ως προς το όζον. Το Μιλάνο καταγράφεται ως μία από τις πιο επιβαρυμένες πόλεις παγκοσμίως, αντιμετωπίζοντας επίπεδα έκθεσης αντίστοιχα με μεγαλουπόλεις όπως το Ρίο ντε Τζανέιρο, η Πόλη του Μεξικού, το Δελχί και το Κάιρο.
Η αντιμετώπιση του φαινομένου παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεπαρκής σε θεσμικό επίπεδο. Εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μόνον η Κροατία, η Γαλλία και η Ισπανία έχουν θεσπίσει και εφαρμόσει ειδικά σχέδια δράσης εστιασμένα αποκλειστικά στο όζον. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος υπογραμμίζει την ανάγκη για ακριβέστερα συστήματα πρόγνωσης των συγκεντρώσεων, ενώ σε ατομικό επίπεδο συνιστάται ο περιορισμός των μετακινήσεων με αυτοκίνητο, η σταθερή οδήγηση χωρίς απότομες επιταχύνσεις και η επιλογή οικολογικών καθαριστικών και χρωμάτων χωρίς διαλύτες.
