Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Μια νέα παράμετρος που μπορεί να αλλάξει δραματικά τις ισορροπίες ασφαλείας στη Μέση Ανατολή έρχεται στο προσκήνιο, καθώς απόρρητη αξιολόγηση της αμερικανικής κοινότητας πληροφοριών φέρεται να καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Σαουδική Αραβία δεν έχει αποκλείσει την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Η αποκάλυψη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουάσιγκτον επιχειρεί να βοηθήσει το Ριάντ να δημιουργήσει ένα ισχυρό μη στρατιωτικό πυρηνικό πρόγραμμα, ενώ η αντιπαράθεση με το Ιράν έχει μεταβάλει συνολικά το περιβάλλον ασφαλείας στην περιοχή.
Σύμφωνα με τη Washington Post, η διαβαθμισμένη εκτίμηση έχει διαβιβαστεί στο αμερικανικό Κογκρέσο και ενισχύει τις ανησυχίες μελών του σχετικά με τη συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας ΗΠΑ–Σαουδικής Αραβίας. Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι ότι οι αμερικανικές υπηρεσίες υποστηρίζουν πως το Ριάντ έχει ήδη αποφασίσει να κατασκευάσει πυρηνική βόμβα. Η αξιολόγηση, όπως παρουσιάζεται, είναι πιο προσεκτική: η Σαουδική Αραβία δεν έχει αποκλείσει αυτή την επιλογή.
Η συμφωνία που προκαλεί συζήτηση στην Ουάσιγκτον
Τον Ιούλιο οι ΗΠΑ και η Σαουδική Αραβία υπέγραψαν συμφωνία ειρηνικής πυρηνικής συνεργασίας, γνωστή ως «123 Agreement», δημιουργώντας το νομικό πλαίσιο για μια πολυετή συνεργασία αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η κυβέρνηση Τραμπ παρουσιάζει τη συμφωνία ως μέσο για την κάλυψη των αυξανόμενων ενεργειακών αναγκών του βασιλείου, την ενίσχυση της αμερικανικής πυρηνικής βιομηχανίας και τη διατήρηση του Ριάντ μέσα στη δυτική τεχνολογική σφαίρα.
Υπάρχει άλλωστε και ένας ευρύτερος γεωπολιτικός υπολογισμός. Εάν οι ΗΠΑ δεν προσφέρουν στη Σαουδική Αραβία πρόσβαση στην πυρηνική τεχνολογία, η Ουάσιγκτον φοβάται ότι το βασίλειο θα μπορούσε να αναζητήσει συνεργασία με την Κίνα ή τη Ρωσία. Από αυτή την οπτική, η αμερικανική εμπλοκή θεωρείται από τους υποστηρικτές της συμφωνίας ένας τρόπος διατήρησης μεγαλύτερου ελέγχου και επιρροής πάνω στο σαουδαραβικό πρόγραμμα.
Το πρόβλημα βρίσκεται στις δικλίδες ασφαλείας.
Η συμφωνία δεν υποχρεώνει το Ριάντ να υιοθετήσει το Πρόσθετο Πρωτόκολλο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, το οποίο παρέχει στον IAEA ενισχυμένες δυνατότητες επαλήθευσης και πρόσβασης. Αντίθετα, προβλέπεται ένα διμερές καθεστώς διασφαλίσεων, το οποίο η αμερικανική κυβέρνηση θεωρεί επαρκές, αλλά ειδικοί στον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών χαρακτηρίζουν λιγότερο εκτεταμένο.
Το κρίσιμο ζήτημα του εμπλουτισμού
Ακόμη πιο ευαίσθητο είναι το ζήτημα του εμπλουτισμού ουρανίου. Η συμφωνία ανοίγει έναν δρόμο για να εξεταστεί κατά πόσο θα μπορούσε στο μέλλον να πραγματοποιείται εμπλουτισμός σε σαουδαραβικό έδαφος υπό αυστηρό αμερικανικό έλεγχο.
Ο εμπλουτισμός αποτελεί το σημείο όπου η διάκριση ανάμεσα σε ένα καθαρά ειρηνικό πρόγραμμα και μια δυνητική στρατιωτική δυνατότητα γίνεται ιδιαίτερα κρίσιμη. Η ίδια τεχνολογική βάση που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή καυσίμου πυρηνικών αντιδραστήρων μπορεί, εφόσον αλλάξουν οι πολιτικές αποφάσεις και το επίπεδο εμπλουτισμού, να αποτελέσει μέρος μιας πορείας προς υλικό κατάλληλο για πυρηνικό όπλο.
Οι επικριτές επομένως φοβούνται περισσότερο τη δημιουργία της σχετικής τεχνογνωσίας και υποδομής παρά μια άμεση σαουδαραβική απόφαση κατασκευής βόμβας.
Το Ριάντ παραμένει συμβαλλόμενο μέρος στη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων και διαθέτει συμφωνία διασφαλίσεων με τον IAEA σε ισχύ από το 2009.
Η προειδοποίηση του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν
Πάνω από ολόκληρη τη συζήτηση πλανάται μια παλαιότερη δήλωση του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν. Το 2018 είχε καταστήσει σαφές ότι, εάν το Ιράν αποκτούσε πυρηνική βόμβα, η Σαουδική Αραβία θα επιδίωκε να ακολουθήσει.
Η συγκεκριμένη θέση αποκτά σήμερα διαφορετική διάσταση εξαιτίας της δραματικής επιδείνωσης της περιφερειακής ασφάλειας και της σύγκρουσης γύρω από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Η Τεχεράνη, παρά τις πιέσεις που δέχεται, εξακολουθεί να δηλώνει ότι δεν πρόκειται να κάνει παραχωρήσεις στο πυρηνικό της πρόγραμμα.
Για το Ριάντ, συνεπώς, το ζήτημα δεν αφορά μόνο την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Αφορά επίσης την ισορροπία ισχύος απέναντι στον μεγαλύτερο περιφερειακό ανταγωνιστή του.
Φόβοι για πυρηνικό ντόμινο
Αυτό ακριβώς είναι και το μεγαλύτερο διακύβευμα για την Ουάσιγκτον. Μια σαουδαραβική πορεία προς στρατιωτική πυρηνική δυνατότητα θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Το Ισραήλ αντιμετωπίζει με έντονη επιφύλαξη την προοπτική ανάπτυξης σαουδαραβικών δυνατοτήτων εμπλουτισμού. Παράλληλα, μια μεταβολή της πυρηνικής ισορροπίας θα μπορούσε να επηρεάσει τους στρατηγικούς υπολογισμούς και άλλων περιφερειακών δυνάμεων.
Για δεκαετίες, βασικός στόχος της αμερικανικής πολιτικής ήταν να εμποδίσει την εμφάνιση νέων πυρηνικών κρατών στη Μέση Ανατολή. Η σημερινή Ουάσιγκτον βρίσκεται επομένως αντιμέτωπη με ένα δύσκολο δίλημμα: είτε να συνεργαστεί με το Ριάντ και να επιχειρήσει να διατηρήσει τον μεγαλύτερο δυνατό έλεγχο στην πυρηνική του ανάπτυξη είτε να επιμείνει σε αυστηρότερους όρους, με κίνδυνο οι Σαουδάραβες να στραφούν σε άλλους προμηθευτές.
Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι η συμφωνία υπηρετεί ακριβώς τον πρώτο στόχο. Το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας τη χαρακτηρίζει εργαλείο που ενισχύει την πυρηνική ασφάλεια και τη μη διάδοση, ενώ το Στέιτ Ντιπάρτμεντ έχει καταστήσει σαφές ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να υποστηρίξουν σαουδαραβικό πρόγραμμα πυρηνικών όπλων.
Το Κογκρέσο κρατά πλέον το κλειδί
Η συζήτηση μεταφέρεται πλέον στο Κογκρέσο, όπου η συμφωνία βρίσκεται υπό εξέταση. Μέλη του έχουν ζητήσει μεγαλύτερη διαφάνεια και πρόσβαση σε διαβαθμισμένα συνοδευτικά έγγραφα, θεωρώντας ότι χωρίς αυτά δεν μπορεί να υπάρξει ολοκληρωμένη αξιολόγηση των κινδύνων.
Η νέα εκτίμηση των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών κάνει αυτή τη συζήτηση ακόμη πιο κρίσιμη.
Δεν αποδεικνύει ότι η Σαουδική Αραβία κατασκευάζει πυρηνικά όπλα ούτε ότι έχει ληφθεί πολιτική απόφαση προς αυτή την κατεύθυνση. Δείχνει, όμως, ότι η πιθανότητα αυτή βρίσκεται πλέον αρκετά ψηλά στους αμερικανικούς στρατηγικούς υπολογισμούς ώστε να περιλαμβάνεται σε διαβαθμισμένες αξιολογήσεις προς το Κογκρέσο.
Σε μια Μέση Ανατολή όπου το ιρανικό πυρηνικό ζήτημα παραμένει ανοικτό και οι παλιές ισορροπίες ασφαλείας δοκιμάζονται, η πυρηνική φιλοδοξία του Ριάντ εξελίσσεται έτσι σε ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της επόμενης ημέρας. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο εάν η Σαουδική Αραβία επιθυμεί σήμερα μια βόμβα, αλλά εάν αποκτά σταδιακά τις τεχνολογικές και στρατηγικές επιλογές που θα της επέτρεπαν να επιδιώξει μία στο μέλλον.
