Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Η δυσαρέσκεια για τον Φρίντριχ Μερτς περισσεύει – εντός κόμματος και κυρίως εντός της γερμανικής κοινωνίας. Η ιστορική ταπείνωση για το CDU στο Μεκλεμβούργο – Δυτική Πομερανία, όμως, δεν σημαίνει αυτόματα και πτώση του. Τα σενάρια για την επόμενη ημέρα κινούνται από έναν (αργό) πολιτικό έως και τη διάσωση.
Στις εκλογές του κρατιδίου το CDU περιορίστηκε στο 4,9%, μένοντας εκτός του τοπικού κοινοβουλίου. Το AfD ξεπέρασε το 38%. Στο Βερολίνο, η πρωτιά της Αριστεράς πρόσθεσε ακόμη μία ήττα στον απολογισμό των Χριστιανοδημοκρατών.
Ο ίδιος ο Μερτς χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «καταστροφή», αλλά έσπευσε να ξεκαθαρίσει ότι σκοπεύει να παραμείνει στη θέση του και να συνεχίσει το έργο του. Η Δευτέρα τον βρίσκει να υπερασπίζεται την παραμονή του, ενώ η διαμάχη με τους κυβερνητικούς εταίρους του για τις μεταρρυθμίσεις οξύνεται.
Δεκαέξι μήνες μετά την ανάληψη της εξουσίας, η υπόσχεση για οικονομική ανάκαμψη και πολιτική σταθερότητα έχει δώσει τη θέση της σε ένα πολύ πιο προσωπικό ερώτημα: πόσο ακόμη μπορεί να αντέξει ο καγκελάριος;
Η απάντηση εξαρτάται από 3 παράγοντες: την ανοχή του κόμματός του, τη στάση των Σοσιαλδημοκρατών και την ύπαρξη ενός προσώπου που θα μπορούσε να ενώσει τους σημερινούς κυβερνητικούς εταίρους.
Από την εκλογική φθορά στη συζήτηση για αντικατάσταση
Θα πρέπει να εξηγήσουμε πως η αμφισβήτηση του καγκελαρίου είχε αρχίσει πριν ανοίξουν οι κάλπες. Σύμφωνα με τη Deutsche Welle, στην έρευνα Deutschlandtrend των αρχών Σεπτεμβρίου μόλις το 13% δήλωνε ικανοποιημένο από το έργο του Μερτς. Το Politico κατέγραφε ήδη από τις 17 Σεπτεμβρίου παρασκηνιακές συζητήσεις στελεχών για ένα Kanzlertausch: αλλαγή καγκελαρίου, με στόχο να ανακοπεί η πτώση της κυβέρνησης.
Η διάκριση έχει σημασία. Στους κόλπους του CDU η συζήτηση αφορά πλέον και το κατά πόσον ο ίδιος ο Μερτς δυσκολεύει την ανάκαμψη της παράταξης. Όσο οι ήττες συσσωρεύονται, τόσο ενισχύεται ο πειρασμός να αναζητηθεί μια αλλαγή προσώπου που θα επιτρέψει στην κυβέρνηση να πατήσει το κουμπί της επανεκκίνησης.
Αυτό, όμως, προϋποθέτει ότι οι επίδοξοι αντικαταστάτες μπορούν να προσφέρουν κάτι περισσότερο από καλύτερες δημοσκοπικές επιδόσεις: μια λειτουργική συμφωνία με το SPD και μια κοινοβουλευτική πλειοψηφία πρόθυμη να τους εκλέξει.
Το ιστορικό προηγούμενο
Αν η πίεση γίνει αφόρητη, ο Μερτς μπορεί να παραιτηθεί. Η αποχώρησή του δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά πρόωρες εκλογές ούτε διάλυση του κυβερνητικού συνασπισμού.
Οι ίδιοι εταίροι μπορούν να συμφωνήσουν σε νέο καγκελάριο και να συνεχίσουν τη διακυβέρνηση. Υπάρχει ιστορικό προηγούμενο: το 1974, μετά την παραίτηση του Βίλι Μπραντ, ο Χέλμουτ Σμιτ ανέλαβε την καγκελαρία, διατηρώντας τη συνεργασία Σοσιαλδημοκρατών και Φιλελευθέρων.
Για τον σημερινό συνασπισμό, μια συντεταγμένη διαδοχή θα μπορούσε να αποτελέσει τρόπο αποφυγής μιας επικίνδυνης εκλογικής αναμέτρησης. Θα απαιτούσε, ωστόσο, διαπραγμάτευση για το πρόσωπο και την πολιτική που θα ακολουθήσει.
Όπως επισήμαινε το Politico πριν από την κάλπη, το SPD θα μπορούσε να ζητήσει παραχωρήσεις ως αντάλλαγμα για τη στήριξη ενός νέου καγκελαρίου. Μια τέτοια διαδικασία θα άνοιγε ξανά κρίσιμα κεφάλαια της κυβερνητικής συμφωνίας.
Ο διάδοχος θα έπρεπε, επιπλέον, να εξασφαλίσει τις αναγκαίες ψήφους σε μυστική ψηφοφορία. Η αποτυχία του ίδιου του Μερτς να εκλεγεί στον πρώτο γύρο το 2025παραμένει υπενθύμιση ότι οι συμφωνίες των κομματικών ηγεσιών δεν εγγυώνται απόλυτη πειθαρχία.
Ποιος θα μπορούσε να τον διαδεχθεί
Το όνομα που επανέρχεται συχνότερα είναι εκείνο του Χέντρικ Βουστ, πρωθυπουργού της Βόρειας Ρηνανίας–Βεστφαλίας. Έχει, όμως, τη δική του εκλογική αναμέτρηση μπροστά του και μια μετάβαση στο Βερολίνο θα συνεπαγόταν σημαντικό πολιτικό ρίσκο.
Ο Μάρκους Ζέντερ, επικεφαλής της βαυαρικής CSU, εμφανίζεται επίσης στα σενάρια, χωρίς να αποτελεί πρόσωπο κοινής αποδοχής. Το Politico ανέφερε ως λιγότερο πιθανές επιλογές τον πρωθυπουργό της Έσσης Μπόρις Ράιν και τον υπουργό ΕσωτερικώνΑλεξάντερ Ντόμπριντ.
Πρόκειται για ονόματα που συζητούνται, όχι για συγκροτημένη κούρσα διαδοχής.
Ενδεικτική της αμφιθυμίας ήταν και η προεκλογική επιστολή 8 πρωθυπουργών κρατιδίων της Κεντροδεξιάς, μεταξύ τους ο Βουστ και ο Ράιν, που ζητούσαν αξιοπιστία και δράση αντί για συζητήσεις περί προσώπων. Ο Ζέντερ δεν υπέγραφε. Ούτε το όνομα του Μερτς αναφερόταν στην επιστολή.
Η στάση αυτή μπορεί να διαβαστεί ως προτίμηση στη συνέχεια της διακυβέρνησης, χωρίς να συνιστά ανεπιφύλακτη προσωπική στήριξη στον καγκελάριο.
Αν αρνηθεί να φύγει
Η απώλεια της εμπιστοσύνης της κομματικής ηγεσίας δεν απομακρύνει αυτομάτως έναν Γερμανό καγκελάριο.
Για να αντικατασταθεί παρά τη θέλησή του, απαιτείται η λεγόμενη εποικοδομητική πρόταση δυσπιστίας. Το άρθρο 67 του Θεμελιώδους Νόμου απαιτεί από την Μπούντεσταγκ να εκλέξει ταυτόχρονα διάδοχο με την απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των μελών της.
Επομένως, μια συμμαχία δυσαρεστημένων δεν αρκεί. Χρειάζεται συμφωνία υπέρ συγκεκριμένου νέου καγκελαρίου. Εφόσον αυτός εκλεγεί, ο ομοσπονδιακός πρόεδρος οφείλει να τον διορίσει και να παύσει τον προκάτοχό του.
Έτσι αντικαταστάθηκε το 1982 ο Χέλμουτ Σμιτ από τον Χέλμουτ Κολ, όταν οι Φιλελεύθεροι άλλαξαν κυβερνητικό εταίρο.
Στην περίπτωση Μερτς, μια τέτοια κίνηση θα απαιτούσε προετοιμασμένη κοινοβουλευτική εξέγερση εναντίον του ίδιου του επικεφαλής της κυβέρνησης. Θα εξέθετε δημοσίως τη διάσπαση των Χριστιανοδημοκρατών και θα προϋπέθετε ότι έχει ήδη λυθεί το δυσκολότερο πρόβλημα: ποιος ενώνει την επόμενη πλειοψηφία.
Η ψήφος εμπιστοσύνης και ο φόβος της κάλπης
Υπάρχει και η δυνατότητα ο ίδιος ο Μερτς να ζητήσει ψήφο εμπιστοσύνης,υποχρεώνοντας τους κυβερνητικούς βουλευτές να τοποθετηθούν καθαρά.
Την πρωτοβουλία αυτή έχει ο καγκελάριος. Ακόμη και αν χάσει, η κυβέρνηση δεν πέφτει αυτομάτως και οι εκλογές δεν προκηρύσσονται υποχρεωτικά.
Με δική του πρόταση, ο ομοσπονδιακός πρόεδρος μπορεί να διαλύσει την Μπούντεσταγκεντός 21 ημερών. Αν στο μεταξύ εκλεγεί άλλος καγκελάριος με την απαιτούμενη πλειοψηφία, η δυνατότητα διάλυσης παύει να ισχύει.
Πολιτικά, μια τέτοια αναμέτρηση θα ήταν μεγάλο στοίχημα. Με το AfD ενισχυμένο, Χριστιανοδημοκράτες και Σοσιαλδημοκράτες έχουν ισχυρό κίνητρο να αποφύγουν πρόωρες εκλογές.
Αυτό το κοινό συμφέρον λειτουργεί υπέρ της επιβίωσης του Μερτς, ακόμη και όταν οι εταίροι του αμφισβητούν την κατεύθυνσή του.
Το SPD κρατά το κλειδί — και ανεβάζει τις απαιτήσεις
Η επόμενη δοκιμασία βρίσκεται στην οικονομική πολιτική. Ο Μερτς φέρεται να επιμένει σε αλλαγές στο συνταξιοδοτικό, περιορισμό της γραφειοκρατίας και φορολογική ελάφρυνση χαμηλότερων εισοδημάτων.
Οι Σοσιαλδημοκράτες ζητούν βήματα που θα λαμβάνουν υπόψη τις πιέσεις που ήδη δέχονται τα νοικοκυριά και θα στοχεύουν σε «κοινωνική δικαιοσύνη».
Εδώ διαμορφώνεται η πολιτική παγίδα του καγκελαρίου. Οι εσωκομματικοί επικριτές του μπορούν να απαιτούν ταχύτερες και βαθύτερες μεταρρυθμίσεις ως απάντηση στην ήττα. Το SPD μπορεί να διαβάζει την ίδια κάλπη ως προειδοποίηση ότι οι πολίτες δεν αντέχουν πρόσθετη ανασφάλεια.
Ο Μερτς χρειάζεται τη συγκατάθεση και των δύο πλευρών για να κυβερνήσει. Κάθε υποχώρηση προς τη μία ή την άλλη πλευρά κινδυνεύει να ενισχύσει την αμφισβήτηση, αντί να την κάμψει.
Η παραμονή έχει και αυτή κόστος
Η στήριξη από το AfD εμφανίζεται στα σενάρια ως αριθμητική δυνατότητα, αλλά θα προϋπέθετε ρήξη με τη λογική ότι αποκλείεται κάθε συνεργασία με την Ακροδεξιά. Τόσο ο Μερτς όσο και άλλοι ηγέςτες τμήματος της ηγεσίας σε αυτή την προοπτική.
Με τα σημερινά δεδομένα, η παραμονή του καγκελαρίου εξακολουθεί να στηρίζεται σε ισχυρά αντικίνητρα για την ανατροπή του: απουσία συμφωνημένου διαδόχου, ανάγκη συνεννόησης με το SPD και φόβος των πρόωρων εκλογών.
Αυτά μπορούν να διατηρήσουν μια κυβέρνηση στην εξουσία. Δυσκολότερα της δίνουν την πολιτική δύναμη να εφαρμόσει ένα απαιτητικό πρόγραμμα.
Η πραγματική απειλή για τον Μερτς θα πάρει συγκεκριμένη μορφή όταν οι εταίροι και οι εσωκομματικοί του αντίπαλοι συμφωνήσουν ότι το κόστος της παραμονής του υπερβαίνει το ρίσκο της αντικατάστασής του — και βρουν τον άνθρωπο που μπορεί να το αναλάβει.
