Προσθέστε το pentapostagma.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google. Σε μια περίοδο κατά την οποία η διεθνής τάξη δοκιμάζεται από πολέμους, γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις και μια βαθιά κρίση εμπιστοσύνης προς τους πολυμερείς θεσμούς, οι ηγέτες του κόσμου επιστρέφουν στη Νέα Υόρκη για την 81η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών.
Η Εβδομάδα Υψηλού Επιπέδου πραγματοποιείται από τις 22 έως τις 29 Σεπτεμβρίου, ενώ η γενική συζήτηση αρχίζει στις 22 Σεπτεμβρίου. Το ίδιο το θέμα της φετινής συνόδου –«Αποκαθιστώντας την εμπιστοσύνη, διαχειριζόμενοι τον μετασχηματισμό: Ένας ΟΗΕ που αποδίδει για όλους»– αποτυπώνει το κεντρικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο Οργανισμός: κατά πόσο μπορεί ακόμη να λειτουργήσει αποτελεσματικά σε έναν κόσμο ολοένα περισσότερο κατακερματισμένο.
Σχεδόν 130 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων αναμένεται να βρεθούν στη Νέα Υόρκη, σύμφωνα με το Reuters, την ώρα που δύο μεγάλα πολεμικά μέτωπα –η Μέση Ανατολή και η Ουκρανία– κυριαρχούν στη διεθνή επικαιρότητα.
Η επιστροφή Τραμπ και η κρίση του ΟΗΕ
Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρίσκεται αναπόφευκτα ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος επιστρέφει στο βήμα της Γενικής Συνέλευσης για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο.
Η σχέση της Ουάσιγκτον με τον ΟΗΕ παραμένει δύσκολη. Η αμερικανική κυβέρνηση έχει περιορίσει τη χρηματοδότηση και τη συμμετοχή των ΗΠΑ σε σειρά οργανισμών και δομών του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών, ενώ ζητεί μεταρρυθμίσεις και περικοπές δαπανών.
Οι ΗΠΑ κατέβαλαν αυτή την εβδομάδα 725 εκατ. δολάρια στον τακτικό προϋπολογισμό, αποφεύγοντας την απώλεια του δικαιώματος ψήφου στη Γενική Συνέλευση, εξακολουθούν όμως, σύμφωνα με το Reuters, να οφείλουν στον Οργανισμό περισσότερο από ένα δισ. δολάρια.
Το οικονομικό ζήτημα είναι μόνο μία πτυχή μιας ευρύτερης κρίσης. Ο Αντόνιο Γκουτέρες ολοκληρώνει τη θητεία του στα τέλη του 2026 και η διαδικασία για την επόμενη ηγεσία του Οργανισμού προσθέτει ακόμη μία παράμετρο αβεβαιότητας.
Ο νέος πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης, Khalilur Rahman, έχει θέσει ως βασική προτεραιότητα την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στον θεσμό, τονίζοντας κατά την έναρξη της 81ης συνόδου ότι αυτή δεν μπορεί απλώς να ζητηθεί, αλλά πρέπει να κερδηθεί μέσα από συγκεκριμένα αποτελέσματα.
Η Μέση Ανατολή απειλεί με γενικευμένη αποσταθεροποίηση
Το πλέον εκρηκτικό ζήτημα της φετινής συνόδου είναι η Μέση Ανατολή.
Η συνεχιζόμενη πολεμική σύγκρουση ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν έχει δημιουργήσει ένα νέο περιβάλλον αστάθειας, με συνέπειες που ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορα της περιοχής.
Η κλιμάκωση έχει επηρεάσει τις ενεργειακές αγορές και έχει ενισχύσει τις ανησυχίες για τις διεθνείς θαλάσσιες οδούς. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η κατάσταση γύρω από την Υεμένη και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, καθώς οι Χούθι εξακολουθούν να αποτελούν κρίσιμο παράγοντα για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Πρόσφατες συγκρούσεις ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία και τους Χούθι έχουν εντείνει περαιτέρω τις ανησυχίες για τις πετρελαϊκές ροές και το εμπόριο μέσω της Ερυθράς Θάλασσας.
Ο Γκουτέρες έχει προειδοποιήσει ότι μια καθαρά στρατιωτική λύση στην Υεμένη είναι εξαιρετικά δύσκολη, υπογραμμίζοντας την ανάγκη διπλωματικών πρωτοβουλιών.
Στη Νέα Υόρκη αναμένεται και ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, ο οποίος είναι προγραμματισμένο να μιλήσει στη Γενική Συνέλευση την Τετάρτη. Η παρουσία του αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς οι ειρηνευτικές προσπάθειες παραμένουν σε αδιέξοδο και η Ουάσιγκτον με την Τεχεράνη εξακολουθούν να βρίσκονται σε ανοικτή αντιπαράθεση.
Νετανιάχου, Παλαιστίνη και ένα νέο διπλωματικό μέτωπο
Στη Γενική Συνέλευση αναμένεται να μιλήσει την Πέμπτη και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Το παλαιστινιακό παραμένει παράλληλα ένα από τα πλέον ακανθώδη ζητήματα της συνόδου. Οι ΗΠΑ αρνήθηκαν για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά να χορηγήσουν βίζα στον πρόεδρο της Παλαιστινιακής Αρχής Μαχμούντ Αμπάς και σε άλλα υψηλόβαθμα στελέχη της παλαιστινιακής αντιπροσωπείας.
Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι η Παλαιστινιακή Αρχή δεν έχει εκπληρώσει προηγούμενες δεσμεύσεις της και επικρίνει μεταξύ άλλων τις ενέργειές της ενώπιον διεθνών δικαστηρίων. Η Γενική Συνέλευση αποφάσισε πάντως να επιτρέψει στον Αμπάς να απευθυνθεί στο σώμα μέσω βιντεοσύνδεσης.
Έτσι, ακόμη και πριν αρχίσουν οι μεγάλες ομιλίες, το Παλαιστινιακό έχει μετατραπεί σε πεδίο έντονης διπλωματικής αντιπαράθεσης.
Η Ουκρανία και το αδιέξοδο του Συμβουλίου Ασφαλείας
Το δεύτερο μεγάλο πολεμικό μέτωπο είναι φυσικά η Ουκρανία, με τον πόλεμο να βρίσκεται πλέον στο πέμπτο έτος μετά τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας του Φεβρουαρίου 2022.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι και ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ πρόκειται να απευθυνθούν στη Γενική Συνέλευση.
Για το Κίεβο, η Νέα Υόρκη αποτελεί ευκαιρία διατήρησης της διεθνούς υποστήριξης καθώς πλησιάζει ακόμη ένας δύσκολος χειμώνας. Οι μάχες, άλλωστε, συνεχίζονται με μεγάλη ένταση. Στις 20 Σεπτεμβρίου η Ουκρανία πραγματοποίησε, σύμφωνα με τις ρωσικές αρχές, τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα επίθεση με drones εναντίον της Μόσχας.
Το πρόβλημα για τον ΟΗΕ είναι θεσμικό αλλά και πολιτικό. Το Συμβούλιο Ασφαλείας παραμένει ουσιαστικά αδύναμο να αναλάβει αποφασιστική δράση για τον τερματισμό του πολέμου, καθώς η Ρωσία είναι ένα από τα πέντε μόνιμα μέλη και διαθέτει δικαίωμα βέτο.
Η Μαύρη Θάλασσα και ο φόβος νέας επισιτιστικής κρίσης
Υπάρχει όμως και μια λιγότερο προβεβλημένη διάσταση της ουκρανικής σύγκρουσης: η παγκόσμια επισιτιστική και ενεργειακή ασφάλεια.
Ο Γκουτέρες έχει επισημάνει ότι οι περιορισμοί στη Μαύρη Θάλασσα δημιουργούν σοβαρά προβλήματα στις εξαγωγές ουκρανικών και ρωσικών προϊόντων.
Η δυνατότητα ασφαλούς διακίνησης τροφίμων, λιπασμάτων και ενεργειακών προϊόντων αποτελεί κρίσιμο ζήτημα για χώρες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές και ιδιαίτερα για οικονομικά ευάλωτα κράτη της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής.
Η απουσία του Σι Τζινπίνγκ και το μήνυμα προς τον ΟΗΕ
Ιδιαίτερη πολιτική σημασία έχει και η απουσία του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ.
Ο Σι δεν θα μεταβεί στη Νέα Υόρκη, επιλέγοντας αντ' αυτού τις απευθείας επαφές με τον Τραμπ στην Ουάσιγκτον την Πέμπτη. Η επιλογή αυτή ενισχύει τη συζήτηση για το κατά πόσο οι μεγάλες δυνάμεις εξακολουθούν να θεωρούν τον ΟΗΕ βασικό χώρο επίλυσης διεθνών κρίσεων ή προτιμούν πλέον την απευθείας διμερή διπλωματία.
Και στο βάθος… Τεχνητή Νοημοσύνη
Ανάμεσα στους πολέμους βρίσκεται και ένα εντελώς διαφορετικό, αλλά δυνητικά εξίσου σημαντικό ζήτημα: η Τεχνητή Νοημοσύνη.
Ο Γκουτέρες ζητεί τη δημιουργία κοινών διεθνών κανόνων ασφαλείας, προειδοποιώντας για τους κινδύνους ενός ανεξέλεγκτου τεχνολογικού ανταγωνισμού. Η θέση του έρχεται σε αντίθεση με εκείνη του Τραμπ, ο οποίος αντιμετωπίζει με έντονο σκεπτικισμό τις προειδοποιήσεις για τους κινδύνους της AI και θεωρεί ότι περιορισμοί στην ανάπτυξή της θα μπορούσαν να ωφελήσουν ανταγωνιστές των ΗΠΑ, κυρίως την Κίνα.
Ένας ΟΗΕ αντιμέτωπος με το ερώτημα της χρησιμότητάς του
Η 81η Γενική Συνέλευση δεν πραγματοποιείται λοιπόν απλώς στη σκιά πολλών διεθνών κρίσεων. Πραγματοποιείται ενώ αμφισβητείται η ίδια η δυνατότητα του μεταπολεμικού συστήματος συλλογικής ασφάλειας να τις διαχειριστεί.
Η Ουκρανία έχει αναδείξει τα όρια ενός Συμβουλίου Ασφαλείας στο οποίο ένα μόνιμο μέλος με δικαίωμα βέτο είναι άμεσα εμπλεκόμενο στον πόλεμο. Η Μέση Ανατολή αποδεικνύει πόσο δύσκολη παραμένει η επίτευξη διεθνούς συναίνεσης. Η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Κίνας μετατοπίζει ολοένα περισσότερο το κέντρο βάρους προς τη διμερή διπλωματία, ενώ η οικονομική κρίση του Οργανισμού περιορίζει τις επιχειρησιακές δυνατότητές του.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Νέα Υόρκη γίνεται για ακόμη μία φορά το σημείο όπου θα συναντηθούν σχεδόν όλες οι μεγάλες αντιθέσεις του σημερινού κόσμου.
Και ίσως το σημαντικότερο ερώτημα της φετινής Γενικής Συνέλευσης να μην είναι μόνο τι θα πουν οι περίπου 130 ηγέτες που θα ανέβουν στο βήμα, αλλά αν ο ΟΗΕ μπορεί ακόμη να μετατρέψει τις ομιλίες και τις διπλωματικές επαφές σε συγκεκριμένη δράση σε έναν κόσμο όπου οι πόλεμοι πολλαπλασιάζονται και η εμπιστοσύνη στους διεθνείς θεσμούς υποχωρεί.
