Για όσους στην Ευρώπη εξακολουθούσαν να εθελοτυφλούν, αυταπατώμενοι ότι η κλιματική κρίση αποτελεί μια μακρινή απειλή για τις επόμενες γενιές, οι φετινοί ισοπεδωτικοί καύσωνες γκρέμισαν κάθε ψευδαίσθηση. Η σκληρή, αμείλικτη πραγματικότητα είναι ήδη εδώ: το οικονομικό και κοινωνικό κόστος της κλιματικής κατάρρευσης δεν είναι μελλοντικό σενάριο, αλλά μια εφιαλτική καθημερινότητα που διαλύει τη ζωή και τις οικονομίες της γηραιάς ηπείρου.
Οι ιστορικές θερμοκρασίες-ρέκορ και η παρατεταμένη λειψυδρία ,φαινόμενα που η επιστημονική κοινότητα συνδέει ευθέως με την ανεξέλεγκτη υπερθέρμανση— έχουν παραλύσει την παραγωγή ενέργειας, έχουν παραλύσει τις μεταφορές και σπρώχνουν τη δημόσια υγεία στα όριά της. Την ίδια στιγμή, η φετινή πύρινη λαίλαπα μετατρέπει την Ευρώπη σε απέραντο καρβουνιασμένο τοπίο, οδεύοντας να καταγραφεί ως η πλέον καταστροφική στην ιστορία.
Το συνολικό οικονομικό πλήγμα εκτιμάται ήδη σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ. Ωστόσο, διεθνείς αναλυτές και ακαδημαϊκοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου: αυτό είναι μόνο η πρώτη πράξη ενός δράματος, καθώς το κόστος θα κλιμακώνεται πολύ ταχύτερα από τον ίδιο τον υδράργυρο.
Η Ευρώπη αλλάζει κλίμα ταχύτερα από κάθε άλλη ήπειρο
Η κλιματική αλλαγή χτυπά την Ευρώπη με πρωτοφανή σφοδρότητα, υπονομεύοντας τα δημόσια οικονομικά, τροφοδοτώντας την ακρίβεια, ανατρέποντας τον τουριστικό χάρτη και αναγκάζοντας την Ευρωπαϊκή Ένωση να αναζητήσει εσπευσμένα νέους τρόπους παραγωγής ενέργειας και εμπορικών μεταφορών.
Η οικονομολόγος του Πανεπιστημίου του Μάνχαϊμ, Sehrish Usman, περιγράφει μια εφιαλτική εικόνα:
«Αυτό που προκαλεί βαθύτατη ανησυχία είναι η ταυτόχρονη εκδήλωση πολλαπλών ακραίων φαινομένων. Καύσωνες, παρατεταμένη ξηρασία και καταστροφικές πυρκαγές ξεσπούν παράλληλα και στις ίδιες περιοχές, λειτουργώντας πολλαπλασιαστικά και γιγαντώνοντας τις συνέπειες η μία της άλλης.»
Οικονομικές ζημιές-μαμούθ και παράλυση των υποδομών
Οι πρωτοφανείς θερμοκρασίες του Ιουνίου και του Ιουλίου αφήνουν πίσω τους οικονομικές πληγές που ξεπερνούν κάθε προηγούμενο ρεκόρ:
Παράλυση του εμπορίου
Η στάθμη των υδάτων στον Ρήνο και στον Δούναβη δηλαδή τις ζωτικές αρτηρίες του ευρωπαϊκού εμπορίου έχει υποχωρήσει σε δραματικά επίπεδα, ακινητοποιώντας τη ναυσιπλοΐα.
Ενεργειακή ασφυξία
Περισσότεροι από έξι πυρηνικοί αντιδραστήρες αναγκάστηκαν να διακόψουν ή να μειώσουν την παραγωγή τους λόγω αδυναμίας ψύξης των συστημάτων τους.
Πρωτοφανής καταστροφή στην αγροτική παραγωγή
Οι προβλέψεις για τις σοδειές κατακρημνίζονται, με όψιμες καλλιέργειες όπως το καλαμπόκι και ο ηλίανθος να καταγράφουν απώλειες άνω του 6%-7% ήδη από τον Ιούλιο.
Ανθρώπινες απώλειες και μείωση παραγωγικότητας
Η ανυπόφορη ζέστη παραλύει την εργασία, ενώ το τίμημα σε ανθρώπινες ζωές είναι βαρύτατο — μόνο στη Γερμανία οι θάνατοι που σχετίζονται με τον καύσωνα ξεπέρασαν τις 10.000.
Οι αριθμοί που τρομάζουν: Πλήγμα στο ΑΕΠ της Ευρωζώνης
Το κόστος των μέτρων έκτακτης ανάγκης, από την πυρόσβεση μέχρι την εξασφάλιση ηλεκτρικού ρεύματος, στραγγαλίζει τους κρατικούς προϋπολογισμούς.
Η ING προειδοποιεί ότι η παράλυση στον Ρήνο και μόνο θα αφαιρέσει 0,3 ποσοστιαίες μονάδες από το ΑΕΠ της Γερμανίας, της ισχυρότερης οικονομίας της γηραιάς ηπείρου.
Η MBH Bank της Ουγγαρίας υπολογίζει ότι κάθε εβδομάδα ακινητοποίησης του μεγαλύτερου πυρηνικού της σταθμού στοιχίζει 0,1 ποσοστιαία μονάδα στο εθνικό ΑΕΠ.
Η Allianz εκτιμά ότι ο καύσωνας των μόλις δύο εβδομάδων του Ιουνίου «ψαλίδισε» το ΑΕΠ της Ευρώπης κατά 0,3%, ενώ προβλέπει ότι μέχρι το 2030 η κλιματική κρίση θα αφαιρεί 5% έως 7% από την ανάπτυξη των πιο εκτεθειμένων χωρών, όπως η Ισπανία, η Γαλλία και η Ιταλία.
Όπως επισημαίνει ο οικονομολόγος της Allianz, Hazem Krichene, ο τελικός λογαριασμός θα είναι ασύλληπτος, καθώς οι παραπάνω εκτιμήσεις δεν περιλαμβάνουν τις καταστροφές από τις πυρκαγές, τις πλημμύρες ή τις επιπτώσεις του El Niño.
Με την ανάπτυξη της ευρωζώνης να καρκινοβατεί γύρω στο 1%, το πλήγμα αυτό είναι σχεδόν χαριστική βολή. Επιπλέον, σύμφωνα με τη Sehrish Usman, οι πραγματικές οικονομικές επιπτώσεις δεν θα υποχωρήσουν αλλά θα γιγαντώνονται τα επόμενα χρόνια, καθώς πυροδοτούν μια αλυσίδα δευτερογενών παρενεργειών.
Ο Νότος στο στόχαστρο: Τουρισμός υπό καταρρεύση και κύμα ακρίβειας
Η Νότια Ευρώπη βρίσκεται στη δίνη του κυκλώνα, δεχόμενη το ισχυρότερο χτύπημα:
Ο οικονομολόγος Carsten Brzeski (ING) θέτει το εύλογο ερώτημα: «Μπορείτε να φανταστείτε τουρίστες να περιφέρονται στη Νότια Ιταλία ή την Ισπανία με 45 βαθμούς Κελσίου;» Η θερινή αιχμή του τουρισμού καταρέει, με τους ταξιδιώτες να στρέφονται είτε σε βορειότερους προορισμούς είτε σε άλλες εποχές του έτους, κλονίζοντας τον τομέα της φιλοξενίας στο Νότο.
Εκτόξευση των τιμών στα τρόφιμα
Ο ερευνητής Maximilian Kotz (Barcelona Supercomputing Center) σημειώνει ότι οι ακραίες θερμοκρασίες πλήττουν δυσανάλογα τις ήδη θερμές περιοχές. Μόνο ο καύσωνας του 2022 εκτίναξε τον πληθωρισμό στην ευρωζώνη κατά 0,34 ποσοστιαίες μονάδες μέσω της ακρίβειας στα τρόφιμα, επιβαρύνοντας δυσβάσταχτα τα νοικοκυριά του Νότου.
Δημοσιονομικός ασφυκτικός κλοιός και το δίλημμα της ΕΚΤ
Η μείωση της οικονομικής δραστηριότητας συρρικνώνει δραματικά τα φορολογικά έσοδα —έως και 1,8% στη Γαλλία και 1,3% σε Ιταλία και Ισπανία, την ίδια στιγμή που οι κυβερνητικές δαπάνες για την αντιμετώπιση καταστροφών εκτοξεύονται.
Η Heather Grabbe (Bruegel) στηλιτεύει το γεγονός ότι οι ευρωπαϊκές χώρες συνεχίζουν να βασίζονται σε αποσπασματικά, πανάκριβα και αναποτελεσματικά μέτρα έκτακτης ανάγκης αντί για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Με τα επίπεδα δημόσιου χρέους ήδη στα ύψη και τις παράλληλες ανάγκες για αμυντικές δαπάνες και πράσινη μετάβαση να πιέζουν ασφυκτικά, οι κυβερνήσεις βρίσκονται σε αδιέξοδο. Το βάρος αναμένεται να πέσει εκ νέου στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία πιθανότατα θα αναγκαστεί να παρεμβαίνει εκ νέου με προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης για να αποτρέψει την κατάρρευση των κρατικών ομολόγων και ένα νέο κύμα δημοσιονομικής κρίσης.