Οι ευρωβουλευτές έδωσαν την τελική τους έγκριση την Τετάρτη 17 Ιουνίου σε αυστηρότερους κανόνες για τη μετανάστευση, οι οποίοι θα παρέχουν στις αρχές πολύ ευρύτερες εξουσίες κράτησης και θα επιτρέψουν τη δημιουργία κέντρων απέλασης εκτός της Ένωσης.
Η ψηφοφορία με 418 ψήφους έναντι 218 στο Στρασβούργο ήταν ένα από τα τελευταία εμπόδια για μια μεταρρύθμιση που έχει περάσει από την εξαιρετικά μακρά νομοθετική διαδικασία της ΕΕ, καθώς οι Βρυξέλλες και τα κράτη μέλη προσαρμόζονται στις πολιτικές πιέσεις για τον περιορισμό της μετανάστευσης.
Το αποτέλεσμα έγινε δεκτό με ζητωκραυγές από δεξιούς και ακροδεξιούς βουλευτές και συνθήματα «ντροπή σας» από την αριστερή πλευρά του κοινοβουλίου, υπογραμμίζοντας τις βαθιές διαιρέσεις σχετικά με ένα κείμενο που επικρίθηκε έντονα από ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
«Αυτός ο κανονισμός λέει σε όλους ότι εμείς και όχι οι λαθρέμποροι αποφασίζουμε ποιος μπορεί να παραμείνει στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ποιος πρέπει να φύγει», δήλωσε ο Μάγκνους Μπρούνερ, επίτροπος της ΕΕ για τη μετανάστευση.
Το κείμενο επιτρέπει κυρίως στα έθνη να ανοίξουν «κόμβους επιστροφής» εκτός των συνόρων της ΕΕ, όπου θα μπορούσαν να σταλούν μετανάστες χωρίς δικαίωμα παραμονής – κάτι που μια ομάδα χωρών επιθυμεί να κάνει. Η Δανία, η Αυστρία, η Ελλάδα, η Γερμανία, η Ολλανδία και άλλες χώρες έχουν ήδη διερευνήσει επιλογές για τη δημιουργία κόμβων.
«Στόχος μας είναι να ολοκληρώσουμε τις πρώτες συμφωνίες για τη δημιουργία αυτών των δομών το 2026, ώστε να τεθούν σε λειτουργία από το 2027», δήλωσε την Κυριακή ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.
Μέχρι πρόσφατα μια περιθωριακή ιδέα, το σχέδιο έλαβε περαιτέρω έγκριση την Τρίτη, όταν η πλειοψηφία των κρατών μελών της ΕΕ συμφώνησε να επιδιώξει να εξασφαλίσει κονδύλια από την ΕΕ για τη λειτουργία τέτοιων κέντρων, σε μια κίνηση στην οποία αντιτάχθηκε η Γαλλία και η Ισπανία.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν επιδιώξει μια πιο σκληρή στάση εν μέσω μιας μεταστροφής της κοινής γνώμης σχετικά με τη μετανάστευση, η οποία έχει τροφοδοτήσει τα εκλογικά κέρδη της ακροδεξιάς σε όλη την ήπειρο. Με τις αφίξεις μεταναστών να μειώνονται το 2025, η εστίαση στις Βρυξέλλες έχει στραφεί στη βελτίωση του συστήματος επαναπατρισμού, το οποίο επί του παρόντος βλέπει λιγότερο από το 30% των ανθρώπων που διατάσσονται να φύγουν να επιστρέφουν στην χώρα καταγωγής τους.
«Σκοτεινό κεφάλαιο»
Εκτός από τα κέντρα επιστροφής, τα νέα μέτρα θεσπίζουν αυστηρή υποχρέωση για τους μετανάστες που υπόκεινται σε απέλαση να φύγουν και να συνεργαστούν με τις αρχές προς τούτο. Όσοι δεν το κάνουν ή που αποτελούν κίνδυνο για την ασφάλεια ή πιστεύεται ότι κινδυνεύουν να διαφύγουν, μπορούν να κρατηθούν για έως και δύο χρόνια.
Τέτοιες διατάξεις έχουν προκαλέσει κατακραυγή από ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αριστερούς πολιτικούς. Η Maria Nyman της καθολικής ανθρωπιστικής ομάδας βοήθειας Caritas δήλωσε ότι οι αλλαγές κινδυνεύουν να «στιγματίσουν και να ποινικοποιήσουν τους μετανάστες, τροφοδοτώντας την πόλωση σε μια εποχή που οι κοινωνίες μας χρειάζονται επειγόντως μεγαλύτερη συνοχή».
Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, οι αρχές θα έχουν τη δυνατότητα να ερευνούν υπηκόους τρίτων χωρών, τα σπίτια τους ή άλλες «σχετικές εγκαταστάσεις» και να κατάσχουν προσωπικά αντικείμενα, στο πλαίσιο της προσπάθειάς τους να διασφαλίσουν την επιστροφή των παράτυπων μεταναστών.
Ο Αλεσάντρο Ζαν της κεντροαριστερής ομάδας Σοσιαλιστών και Δημοκρατών χαρακτήρισε τη μεταρρύθμιση «ένα σκοτεινό κεφάλαιο για την Ευρώπη». «Ανοίγει το δρόμο για αναγκαστικές απελάσεις, ολοένα και πιο επεμβατικούς ελέγχους τύπου ICE της εποχής Τραμπ και την κανονικοποίησης της κράτησης ακόμη και για άτομα που δεν διέπραξαν κανένα έγκλημα», είπε, αναφερόμενος στις αθέμιτες πρακτικές που χρησιμοποιούνται από την Υπηρεσία Μετανάστευσης και Τελωνείων στις Ηνωμένες Πολιτείες υπό τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.
Οι υποστηρικτές λένε ότι τα κέντρα επιστροφής – τα οποία θα χρησιμεύουν είτε ως τελικός προορισμός είτε ως κέντρα μεταφοράς για όσους απελαύνονται – θα μπορούσαν να διευκολύνουν τους επαναπατρισμούς και να λειτουργήσουν ως αποτρεπτικό μέσο για τους επίδοξους παράτυπους μετανάστες. Ωστόσο, οι επικριτές αμφισβητούν την αποτελεσματικότητά τους, επισημαίνοντας τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν παρόμοια έργα και τα συγκρίνουν με «νομικές μαύρες τρύπες» που θα μπορούσαν να οδηγήσουν τους μετανάστες σε αδιέξοδο με ελάχιστη εποπτεία.
Η Βρετανία εγκατέλειψε ένα σχέδιο απέλασης παράτυπων μεταναστών στη Ρουάντα, ενώ οι ιταλικές εγκαταστάσεις στην Αλβανία αντιμετώπισαν νομικές προκλήσεις και αργή αποδοχή.
«Τα κράτη μέλη της ΕΕ θα μπορούν να απελαύνουν μετανάστες και αιτούντες άσυλο στα λεγόμενα “κέντρα επιστροφής” που μπορούν ουσιαστικά να χρησιμεύσουν ως υπεράκτια κέντρα κράτησης και φέρεται να έχουν συζητηθεί με χώρες που παραβιάζουν δικαιώματα όπως η Ρουάντα ή το Ουζμπεκιστάν», δήλωσε η Ίσκρα Κίροβα της Human Rights Watch.
