Ένας σπάνιος μετεωρίτης που ανακτήθηκε από την έρημο Σαχάρα περιέχει τα πρώτα αδιαμφισβήτητα στοιχεία για έναν χαμένο κόσμο, ο οποίος ίσως είχε μέγεθος συγκρίσιμο με εκείνο της Σελήνης και υπήρξε μόλις λίγα εκατομμύρια χρόνια μετά τον σχηματισμό του ηλιακού μας συστήματος πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια σύμφωνα με νέα μελέτη.
Ο μετεωρίτης, γνωστός ως Northwest Africa (NWA) 12774, είναι ένας βράχος βάρους περίπου 454 γραμμαρίων που ανακαλύφθηκε στη Σαχάρα το 2019. Οι επιστήμονες τον κατατάσσουν στους αγκρίτες, έναν σπάνιο τύπο μετεωρίτη που συγκαταλέγεται στα αρχαιότερα ηφαιστειακά πετρώματα του Ηλιακού Συστήματος. Το συγκεκριμένο δείγμα διατηρεί μια ασυνήθιστη χημική υπογραφή η οποία υποδηλώνει ότι ορισμένοι από τους πρώτους κόσμους του Ηλιακού Συστήματος εξελίχθηκαν με διαφορετικό τρόπο από άλλους βραχώδεις πλανήτες.
«Τα υλικά που σχημάτισαν το μητρικό σώμα των αγκριτών είναι θεμελιωδώς διαφορετικά από τα συστατικά της Γης και του Άρη. Αυτοί οι μετεωρίτες διατήρησαν αποδείξεις μιας εντελώς διαφορετικής πορείας εξέλιξης των πρώιμων πλανητών» δήλωσε ο επικεφαλής της μελέτης, γεωεπιστήμονας Άαρον Μπελ από το Πανεπιστήμιο του Κολοράντο στο Μπόλντερ
Τα ευρήματα
Μετρώντας μικροσκοπικά ραδιενεργά στοιχεία που λειτουργούν σαν φυσικά «ρολόγια», οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι οι αγκρίτες σχηματίστηκαν μαζί με τον νεαρό Ήλιο πριν από περισσότερα από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια. Έτσι αποτελούν πολύτιμες πηγές πληροφοριών για τον σχηματισμό και την εξέλιξη των πλανητών. Είναι επίσης εξαιρετικά σπάνιοι: μόνο 68 από περισσότερους από 80.000 μετεωρίτες που έχουν βρεθεί στη Γη ανήκουν σε αυτή την κατηγορία.
Αυτό που τους καθιστά ιδιαίτερα αινιγματικούς είναι η χημική τους σύσταση. Σε αντίθεση με τη Γη, τον Άρη και τους περισσότερους άλλους βραχώδεις κόσμους, οι αγκρίτες περιέχουν πολύ μικρές ποσότητες διοξειδίου του πυριτίου, του βασικού συστατικού της άμμου και σημαντικού στοιχείου των πλανητικών φλοιών. Εξαιτίας αυτής της ασυνήθιστης σύνθεσης οι επιστήμονες υπέθεταν επί μακρόν ότι προέρχονταν από έναν σχετικά μικρό αστεροειδή.
Κατά την ανάλυση του NWA 12774 όμως οι ερευνητές εντόπισαν κρυστάλλους ενός ορυκτού που ονομάζεται κλινοπυρόξενος. Οι κρύσταλλοι αυτοί είναι εξαιρετικά πλούσιοι σε αλουμίνιο. Αυτό αποτελεί ένδειξη ότι ο βράχος σχηματίστηκε υπό τεράστιες πιέσεις.
Ανακατασκευάζοντας τις συνθήκες σχηματισμού του μετεωρίτη η ομάδα διαπίστωσε ότι το ορυκτό απαιτούσε πιέσεις τουλάχιστον 17,5 κιλομπάρ, δηλαδή πάνω από 17 φορές μεγαλύτερες από την πίεση που επικρατεί στον πυθμένα της Τάφρου των Μαριανών, το βαθύτερο σημείο της Γης. Τέτοιες ακραίες συνθήκες δεν θα μπορούσαν να υπάρχουν στο εσωτερικό ενός μικρού αστεροειδούς γεγονός που σημαίνει ότι το μητρικό σώμα πρέπει να ήταν πολύ μεγαλύτερο.
Οι κρύσταλλοι του διαστημικού βράχου διατήρησαν επίσης χαρακτηριστικά όπως αιχμηρές ακμές και χημικά μοτίβα τα οποία θα είχαν εξαφανιστεί εάν είχαν παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα βαθιά μέσα σε ένα θερμό πλανητικό εσωτερικό. Αυτές οι ενδείξεις δείχνουν ότι τα ορυκτά σχηματίστηκαν σε σχετικά μικρά βάθη πράγμα που σημαίνει ότι το μητρικό σώμα έπρεπε να είναι ακόμη μεγαλύτερο ώστε να δημιουργούνται τόσο υψηλές πιέσεις κοντά στην επιφάνειά του.
Ο χαμένος κόσμος
Σύμφωνα με αυτό το σενάριο ο χαμένος κόσμος ίσως είχε ακτίνα μεγαλύτερη από 1.800 χιλιόμετρα μέγεθος συγκρίσιμο με εκείνο της Σελήνης και πιθανώς κοντά σε αυτό του Άρη. «Είναι απίστευτο να σκεφτεί κανείς ότι κάποτε υπήρχε ένας κόσμος τόσο μεγάλος. Γνωρίζουμε την ύπαρξή του μόνο επειδή λίγα θραύσματά του έτυχε να καταλήξουν στη Γη» λέει ο Μπελ.
Το τι συνέβη τελικά σε αυτόν τον αρχαίο κόσμο παραμένει άγνωστο. Μία πιθανότητα είναι ότι καταστράφηκε σε κάποια από τις βίαιες συγκρούσεις που αναδιαμόρφωναν συνεχώς το νεαρό Ηλιακό Σύστημα, ενώ θραύσματα όπως το NWA 12774 ενσωματώθηκαν αργότερα σε άλλους βραχώδεις πλανήτες, συμπεριλαμβανομένης της Γης.
Είναι επίσης πιθανό να υπάρχουν περισσότερα στοιχεία για αυτούς τους χαμένους κόσμους που μέχρι σήμερα έχουν περάσει απαρατήρητα. «Υπάρχουν πολλοί μετεωρίτες αποθηκευμένοι σε συλλογές που δεν έχουν μελετηθεί διεξοδικά, επομένως πιθανότατα υπήρξαν και άλλα τέτοια πρωτοπλανητικά σώματα για τα οποία δεν γνωρίζουμε ακόμη», είπε ο Μπελ.
