Οι συμμαχίες, οι γεωπολιτικές ψήφοι, οι ιστορικές αντιπαλότητες, οι πολιτισμικές συγκρούσεις και τα «μπλοκ» χωρών αποτελούν σχεδόν αναπόσπαστο κομμάτι του θεάματος
Aπό τον Ψυχρό Πόλεμο έως την Κριμαία και από τη μάχη ήπιας ισχύος έως το Ισραήλ και τα συνθήματα για την Παλαιστίνη, ο διαγωνισμός της Eurovision υπήρξε πάντα κάτι πολύ περισσότερο από ένα μουσικό σόου.
Και αυτό γίνεται φέτος πιο έντονα ορατό από ποτέ, όπως παρατηρεί η Wall Street Journal
Ο Ισραηλινός καλλιτέχνης ερμηνεύει ένα τραγούδι στα αγγλικά, γαλλικά και εβραϊκά για ένα κορίτσι με το όνομα Michelle. Από το κοινό ακούγονται αποδοκιμασίες και συνθήματα υπέρ της Παλαιστίνης.
Λίγο αργότερα, άνδρες ασφαλείας απομακρύνουν τέσσερις διαδηλωτές και το σόου συνεχίζεται σαν να μη συνέβη τίποτα. Ή σχεδόν τίποτα.
Γιατί, όπως επισημαίνει η Wall Street Journal, η φετινή Eurovision εξελίχθηκε σε ακόμη ένα πεδίο σύγκρουσης γύρω από τον πόλεμο στη Γάζα, αποδεικνύοντας ότι ο πιο φανταχτερός μουσικός διαγωνισμός της Ευρώπης δεν ήταν ποτέ πραγματικά «απολιτίκ».
Η ένταση ήταν τόσο μεγάλη ώστε δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς από πέντε χώρες αποφάσισαν να μποϊκοτάρουν τη φετινή διοργάνωση εξαιτίας της συμμετοχής του Ισραήλ.
Η ιρλανδική RTE χαρακτήρισε «ασυνείδητη» τη συμμετοχή λόγω της ανθρωπιστικής κρίσης στη Γάζα. Η δημόσια τηλεόραση της Σλοβενίας δήλωσε ότι η παρουσία του Ισραήλ συγκρούεται με τις «αξίες ειρήνης και σεβασμού» που, θεωρητικά, εκπροσωπεί ο θεσμός. Ισλανδία, Ισπανία και Ολλανδία επέλεξαν επίσης να απέχουν.
Και όμως, για τους παλιούς φανατικούς του διαγωνισμού, τίποτα από όλα αυτά δεν είναι πραγματικά καινούργιο.
Μια ιστορία πολιτικής
Η μεγάλη ειρωνεία, όπως σχολιάζει η εφημερίδα, είναι πως ο διαγωνισμός γεννήθηκε ως ένα project ενότητας της μεταπολεμικής Ευρώπης, αλλά από την πρώτη στιγμή κουβαλούσε πολιτικό φορτίο.
Ήδη από τον πρώτο διαγωνισμό το 1956, η Γερμανία επέλεξε να στείλει μια επιζήσασα στρατοπέδου συγκέντρωσης, επιχειρώντας ουσιαστικά να αναδιαμορφώσει τη διεθνή εικόνα της μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Λίγα χρόνια αργότερα, η Αυστρία μποϊκόταρε τη διοργάνωση επειδή φιλοξενούνταν στην Ισπανία του Φράνκο.
Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο και το μποϊκοτάζ της Ελλάδας
Η εφημερίδα κάνει αναφορά και στη χώρα μας και τις τεταμένες σχέσεις με τους γείτονές μας. Η Ελλάδα αρνήθηκε να συμμετάσχει το 1975 μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο,ενώ η Τουρκία απάντησε με δικό της μποϊκοτάζ την επόμενη χρονιά.
Και από εκείνο το σημείο, η πολιτική δεν έφυγε ποτέ από τη σκηνή.
Από τον Ψυχρό Πόλεμο στην Ουκρανία
Όπως παρατηρεί η Wall Street Journal, οι πολιτικές εντάσεις έγιναν ακόμη πιο έντονες μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και τη διεύρυνση της διοργάνωσης προς την Ανατολική Ευρώπη.
Η Αρμενία αρνήθηκε να συμμετάσχει όταν οικοδέσποινα ήταν το Αζερμπαϊτζάν. Το 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Ρωσία αποκλείστηκε πλήρως από τον διαγωνισμό.
Λίγο αργότερα, το ουκρανικό συγκρότημα Kalush Orchestra κέρδισε θριαμβευτικά με ένα τραγούδι που είχε ήδη εξελιχθεί σε σύμβολο αντίστασης μέσα στη χώρα.
Η μουσική είχε μετατραπεί ανοιχτά σε γεωπολιτικό μήνυμα.
Η Eurovision ως εργαλείο ήπιας ισχύος
Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της διοργάνωσης: για πολλές χώρες, η Eurovision δεν είναι απλώς τηλεθέαση ή μουσική. Είναι εργαλείο ήπιας ισχύος.
Όπως εξηγεί η Wall Street Journal, αρκετά κράτη βλέπουν τον διαγωνισμό ως ευκαιρία να δείξουν πού ανήκουν πολιτικά και πολιτισμικά.
Για χώρες όπως η Μολδαβία ή οι πρώην σοβιετικές δημοκρατίες της Βαλτικής, η επιτυχία στη Eurovision λειτούργησε συχνά σαν δήλωση ότι ανήκουν στη δυτική, ευρωπαϊκή οικογένεια.
Δεν είναι τυχαίο, όπως σημειώνουν αναλυτές που μίλησαν στη Wall Street Journal, ότι πολλές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης άρχισαν να στέλνουν τραγούδια στα αγγλικά λίγο πριν από την ένταξή τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το μήνυμα ήταν σχεδόν συμβολικό: «Είμαστε Ευρώπη. Μιλάμε την ίδια γλώσσα. Ανήκουμε εδώ».
Το Ισραήλ και η «μάχη των ψήφων»
Η φετινή κρίση γύρω από το Ισραήλ δεν περιορίστηκε μόνο στις αποδοκιμασίες.
Πέρυσι, το Ισραήλ κατηγορήθηκε ότι επιχείρησε να επηρεάσει μαζικά την ψηφοφορίαμέσω οργανωμένης online καμπάνιας υπέρ της τραγουδίστριας Yuval Raphael, η οποία είχε επιζήσει από την επίθεση της Χαμάς στο μουσικό φεστιβάλ Nova το 2023.
Ο ίδιος ο Μπενιαμίν Νετανιάχου είχε καλέσει δημόσια τους Ευρωπαίους να ψηφίσουν υπέρ της Ισραηλινής συμμετοχής.
Η υπόθεση προκάλεσε σοβαρές αντιδράσεις, με διοργανωτές και συμμετέχοντες να κατηγορούν το Ισραήλ ότι παραβίασε το «πνεύμα» του διαγωνισμού, όπως υπενθυμίζει η WSJ.
Η διοργάνωση αντέδρασε περιορίζοντας τον αριθμό ψήφων ανά θεατή και προειδοποιώντας τον ισραηλινό ραδιοτηλεοπτικό φορέα Kan για καμπάνιες μαζικής κινητοποίησης.
Οι fans δεν θέλουν την πολιτική έξω από τη Eurovision
Το παράδοξο είναι ότι πολλοί φανατικοί του θεσμού δεν θέλουν να φύγει η πολιτική από τη Eurovision. Αντίθετα, τη θεωρούν μέρος της γοητείας της.
Οι συμμαχίες, οι γεωπολιτικές ψήφοι, οι ιστορικές αντιπαλότητες, οι πολιτισμικές συγκρούσεις και τα «μπλοκ» χωρών αποτελούν σχεδόν αναπόσπαστο κομμάτι του θεάματος.
Όπως σχολιάζει η Wall Street Journal, ειδικά οι Βρετανοί απολαμβάνουν διαχρονικά το να παραπονιούνται ότι «όλη η Ευρώπη ψηφίζει εναντίον τους» — ιδιαίτερα μετά το Brexit.
Για πολλούς θεατές, η Eurovision δεν είναι απλώς μουσικός διαγωνισμός. Είναι μικρογραφία της ίδιας της Ευρώπης: γεμάτη εντάσεις, συμμαχίες, εγωισμούς, ιδεολογία και διαρκή διαπραγμάτευση ταυτότητας.
Η Ευρώπη όπως είναι — ή όπως θα ήθελε να είναι
Παρά τις κρίσεις, τις διαμαρτυρίες και τις πολιτικές αντιπαραθέσεις, η Eurovision εξακολουθεί να λειτουργεί σαν ένα παράξενο ευρωπαϊκό όνειρο.
Ένα υπερβολικό, κιτς, θεατρικό όνειρο — αλλά πάντως όνειρο.
Η Wall Street Journal κλείνει το ρεπορτάζ της με μια φράση ενός Αυστριακού fan που ίσως εξηγεί καλύτερα από όλους γιατί ο διαγωνισμός επιβιώνει εδώ και δεκαετίες:
«Η Eurovision μού έμαθε να βλέπω τον κόσμο όχι όπως είναι, αλλά όπως θα έπρεπε να είναι».
Και ίσως εκεί ακριβώς βρίσκεται το μυστικό της: σε μια εποχή πολέμων, διχασμού και γεωπολιτικής έντασης, η Eurovision εξακολουθεί να προσπαθεί — έστω και μέσα από glitter, μπαλάντες και υπερβολικά κοστούμια — να πείσει την Ευρώπη ότι μπορεί ακόμη να τραγουδά μαζί.
