Η διαχείριση των μεταναστευτικών ροών αποτελεί, αναμφίβολα, τη μεγαλύτερη εσωτερική και θεσμική πρόκληση για τη συνοχή της ευρωπαϊκής ηπείρου στον 21ο αιώνα.
Οι ισορροπίες αυτού του σύνθετου προβλήματος φαίνεται πως αλλάζουν άρδην σε επίπεδο κορυφής. Η υιοθέτηση της Διακήρυξης του Κισινάου από τα 46 κράτη-μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης συνιστά μια ιστορική στροφή, καθώς νομιμοποιεί και εντάσσει στο επίσημο πλαίσιο τις λεγόμενες «καινοτόμες λύσεις» για τον έλεγχο των συνόρων και των απελάσεων.
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί μια πρώτης τάξεως πολιτική και διπλωματική νίκη για την Ιταλίδα πρωθυπουργό, Τζόρτζια Μελόνι. Με δημόσια παρέμβασή της, η Ρωμαία πολιτικός υπογράμμισε ότι το Συμβούλιο της Ευρώπης αναγνώρισε ουσιαστικά τη νομιμότητα των κέντρων επαναπατρισμού (hubs) σε τρίτες χώρες, φωτογραφίζοντας ευθέως το αμφιλεγόμενο μοντέλο που η κυβέρνησή της σχεδίασε και έθεσε σε λειτουργία στο έδαφος της Αλβανίας.
Από την κατακραυγή στην καθολική αποδοχή
Η μετατόπιση της ευρωπαϊκής πολιτικής σκέψης είναι εντυπωσιακή αν αναλογιστεί κανείς το πρόσφατο παρελθόν. Μέχρι πριν από λίγους μήνες, η συμφωνία Ρώμης-Τιράνων για τη μεταφορά μεταναστών σε αλβανικό έδαφος αντιμετωπιζόταν από μεγάλο μέρος των Βρυξελλών και των οργανώσεων δικαιωμάτων με σκεπτικισμό, αν όχι με σφοδρή καταδίκη.
Σήμερα, η σκληρή πραγματικότητα των αριθμών και η πίεση που δέχονται τα εθνικά συστήματα ασύλου αναγκάζουν την Ευρώπη να ευθυγραμμιστεί με τη γραμμή της Ρώμης. Η Τζόρτζια Μελόνι, αναφερόμενη στη στενή συνεργασία της με τη Δανή πρωθυπουργό, Μέττε Φρέντερικσεν, σημείωσε με νόημα:
«Όσα πριν από ένα χρόνο προκαλούσαν αντιπαραθέσεις, σήμερα μετατρέπονται σε αρχή την οποία μοιράζονται τα σαράντα έξι μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης και αποδεικνύουν ότι η ιταλική προσέγγιση μετατράπηκε, πλέον, και σε προσέγγιση της Ευρώπης».
Η γεωπολιτική διάσταση των hubs σε τρίτες χώρες
Η Διακήρυξη του Κισινάου δεν παράγει απλώς ένα ακόμη θεωρητικό κείμενο αρχών, αλλά ανοίγει τον δρόμο για τη γενίκευση της εξωεδαφικής διαχείρισης του μεταναστευτικού (externalization). Το γεγονός ότι 46 χώρες υπογράφουν τη δημιουργία υποδομών εκτός των συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την επεξεργασία αιτήσεων ασύλου και την εκτέλεση απελάσεων, δείχνει ότι η Γηραιά Ήπειρος οχυρώνεται πίσω από μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Για την Ιταλία, η εξέλιξη αυτή αποτελεί δικαίωση μιας στρατηγικής που στηρίχθηκε στη σοβαρότητα και τη συνοχή, παρά τις εσωτερικές και διεθνείς δικαστικές προσφυγές. Η «ιταλική προσέγγιση» παύει να αποτελεί μια δεξιά ιδιαιτερότητα και μεταβάλλεται στο νέο, επίσημο ευρωπαϊκό δόγμα, επιβεβαιώνοντας ότι η ανάγκη για μια ρυθμισμένη και αυστηρή διαχείριση των ροών υπερβαίνει πλέον τις παραδοσιακές κομματικές και ιδεολογικές γραμμές.
