Η συζήτηση γύρω από το αν η Ευρώπη οφείλει να διδαχθεί από την ασύλληπτη ανάπτυξη της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας επανέρχεται στο προσκήνιο, με κορυφαίους Ευρωπαίους παράγοντες της αγοράς να επισημαίνουν ότι η Γηραιά Ήπειρος δυσκολεύεται ακόμη να «σηκώσει κεφάλι». Ακόμη και ο γερμανικός οικονομικός Τύπος, όπως η εφημερίδα Handelsblatt, η οποία κάθε άλλο παρά φιλοκινεζική μπορεί να χαρακτηριστεί, θέτει ανοιχτά το ερώτημα σχετικά με τα πλεονεκτήματα μιας σχεδιασμένης οικονομίας και τα στοιχεία που πρέπει να αντλήσει η Δύση από το κινεζικό μοντέλο.
Το ερώτημα που πλανάται πλέον είναι το ποιες πτυχές της κινεζικής οικονομίας μπορούν να χρησιμεύσουν ως πρότυπο για τις δυτικές δημοκρατίες, χωρίς αυτές να οδηγηθούν σε επικίνδυνα πολιτικά μονοπάτια.
Η Μετάβαση σε Εργαστήριο Υψηλής Τεχνολογίας
Η κινεζική οικονομία είναι πλέον περίπου πέντε φορές μεγαλύτερη από αυτήν της Ινδίας, έχει αφήσει προ πολλού πίσω της τη Γερμανία και θεωρείται ζήτημα χρόνου να προσπεράσει και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το πιο κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, είναι η ποιοτική της μεταστροφή: η Κίνα σταμάτησε να αποτελεί απλώς έναν παγκόσμιο κόμβο φθηνής παραγωγής και μετατράπηκε σε ένα εργαστήριο υψηλής τεχνολογίας.
Τα δεδομένα είναι αποκαλυπτικά. Σύμφωνα με τις αναλύσεις του Αυστραλιανού Ινστιτούτου Στρατηγικής Πολιτικής, το Πεκίνο κατέχει πλέον την απόλυτη ηγεσία σε 66 από τις 74 βασικές τεχνολογίες παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένης της πυρηνικής ενέργειας, της συνθετικής βιολογίας και της δορυφορικής τεχνολογίας. Αντιθέτως, οι ΗΠΑ διατηρούν τα σκήπτρα μόλις σε οκτώ τομείς, όπως η κβαντική υπολογιστική.
Αυτή η κυριαρχία αποτυπώνεται έντονα και σε άλλες νευραλγικές βιομηχανίες. Από το 2023, η Κίνα έχει αναδειχθεί στον μεγαλύτερο εξαγωγέα αυτοκινήτων παγκοσμίως, δίνοντας τεράστια έμφαση στα ηλεκτρικά οχήματα (EVs). Παράλληλα, ελέγχει περίπου τα τρία τέταρτα της παγκόσμιας παραγωγικής ικανότητας για κυψέλες μπαταριών και καταγράφει μερίδιο αγοράς που ξεπερνά το 80% στα φωτοβολταϊκά συστήματα.
Η Στρατηγική Αλλαγή Πορείας
Η εντυπωσιακή αυτή άνοδος δεν προέκυψε τυχαία. Η κινεζική κυβέρνηση αποφάσισε να αλλάξει ριζικά το οικονομικό της μοντέλο κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης. Ο Γουέν Τζιαμπάο, είχε διαγνώσει εγκαίρως ότι οι μεγάλες ιστορικές κρίσεις συνοδεύονται πάντα από τεχνολογικά άλματα. Η στρατηγική του Πεκίνου βασίστηκε στην πεποίθηση πως όσα κράτη αναγνωρίζουν και ενσωματώνουν νωρίς αυτά τα άλματα, καταλήγουν να κυριαρχούν μακροπρόθεσμα.
Ως αποτέλεσμα αυτής της στρατηγικής επιλογής, η Κίνα έχει φτάσει στο σημείο να κατασκευάζει νέα, υπερσύγχρονα εργοστάσια μέσα σε λίγους μόλις μήνες και να εκπονεί τον αναπτυξιακό της σχεδιασμό με ορίζοντα δεκαετιών, κυριαρχώντας στις σιδηροδρομικές υποδομές, στα οδικά δίκτυα και στη ρομποτική.
Το Παράδοξο των Δασμών και το Ιστορικό Πλεόνασμα
Οι επιδόσεις της Κίνας φέρνουν στο φως και ένα ισχυρό πολιτικό και οικονομικό παράδοξο. Το 2025, η χώρα έκλεισε το έτος με εμπορικό πλεόνασμα ρεκόρ που άγγιξε τα 1,2 τρισεκατομμύρια δολάρια, το υψηλότερο επίπεδο στη σύγχρονη ιστορία της.
Το ρεκόρ αυτό αποδεικνύει ότι οι επιθετικοί δασμοί που επέβαλε ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, με σκοπό να πλήξουν καίρια την κινεζική οικονομία και να επαναφέρουν την παραγωγή σε αμερικανικό έδαφος, απέτυχαν στον κεντρικό τους στόχο. Στην πραγματικότητα, οι δασμολογικές πιέσεις λειτούργησαν ως καταλύτης. Οι κινεζικές επιχειρήσεις αναγκάστηκαν να ενισχύσουν τις εναλλακτικές αλυσίδες εφοδιασμού τους, να βρουν νέες εμπορικές οδούς και να επενδύσουν μαζικά σε τομείς υψηλότερης προστιθέμενης αξίας, ενισχύοντας τελικά την εμπορική τους θέση.
Το ιστορικό αυτό πλεόνασμα –το οποίο υπερβαίνει το συνολικό ΑΕΠ πολλών ανεπτυγμένων οικονομιών– υποστηρίχθηκε από μια αύξηση των εξαγωγών κατά 5,5%, φτάνοντας τα 3,77 τρισεκατομμύρια δολάρια, την ώρα που οι εισαγωγές παρέμειναν σταθερές.
Η Νέα Γεωγραφία των Πωλήσεων
Είναι γεγονός ότι οι εξαγωγές προς τις ΗΠΑ μειώθηκαν λόγω των τελωνειακών φραγμών. Όμως, το Πεκίνο κατάφερε να υπεραναπληρώσει αυτή την απώλεια μέσα από την ταχύτατη διαφοροποίηση του εμπορίου του. Αγορές όπως η Αφρική, οι χώρες της ASEAN στη Νοτιοανατολική Ασία, η Λατινική Αμερική, αλλά και η Ευρώπη, απορρόφησαν τεράστιο μερίδιο της κινεζικής παραγωγής.
Η Κίνα μείωσε συνειδητά την εξάρτησή της από την αμερικανική αγορά, ρίχνοντας το βάρος στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, τις μπαταρίες και τις «πράσινες» τεχνολογίες. Με αυτόν τον τρόπο, εδραίωσε το απόλυτο ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα στους στρατηγικούς τομείς που οδηγούν την παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση, επιβεβαιώνοντας τον κανόνα της παγκόσμιας οικονομίας: οι αγορές, υπό την πίεση των συνθηκών, βρίσκουν πάντα μια νέα ισορροπία.
