Οι Ταλιμπάν δημοσίευσαν νέο ποινικό κώδικα, ο οποίος ενσωματώνει ορισμένες από τις πιο ακραίες και αναχρονιστικές πρακτικές τους στο νομικό σύστημα του Αφγανιστάν, με τις γυναίκες να αναμένεται να υποστούν τις σοβαρότερες συνέπειες από τη λειτουργία των δικαστηρίων. Ο νέος κώδικας, που φέρει την υπογραφή του ανώτατου ηγέτη των Ταλιμπάν, Χιμπατουλάχ Αχουντζάντα, εκτείνεται σε 90 σελίδες και περιλαμβάνει διατάξεις που παραπέμπουν σε παλαιές ερμηνείες του ισλαμικού δικαίου, όπως διαφορετικά επίπεδα τιμωρίας ανάλογα με το αν ο παραβάτης θεωρείται «ελεύθερος» ή «σκλάβος».
Θεσμοθέτηση κοινωνικών τάξεων
Σύμφωνα με τον νέο ποινικό κώδικα, δημιουργείται ουσιαστικά ένα σύστημα κοινωνικών τάξεων, το οποίο διαχωρίζει την αφγανική κοινωνία σε ανώτερα και κατώτερα στρώματα. Οι θρησκευτικοί ηγέτες και οι μουλάδες τοποθετούνται στην κορυφή της ιεραρχίας, απολαμβάνοντας σχεδόν πλήρη ασυλία από ποινικές διώξεις, ενώ οι αυστηρότερες ποινές επιφυλάσσονται για τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα και τους εργαζόμενους.
Εξίσωση γυναικών με «σκλάβους»
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι ο κώδικας φαίνεται να εξισώνει τις γυναίκες με τους «σκλάβους», προβλέποντας ότι είτε οι «ιδιοκτήτες σκλάβων» είτε οι σύζυγοι μπορούν να επιβάλλουν τιμωρίες, συμπεριλαμβανομένων των ξυλοδαρμών, στις γυναίκες ή στους υφισταμένους τους. Το έγγραφο, με την ονομασία «Ντε Μαχακούμου Τζαζάι Οσουλνάμα», έχει ήδη διανεμηθεί σε δικαστήρια σε όλη τη χώρα, όπως προκύπτει από αντίγραφο που έχει δει η εφημερίδα The Independent.
Ποινικοποίηση ακόμη και της συζήτησης
Πολλοί πολίτες φοβούνται να μιλήσουν ανοιχτά κατά του νέου κώδικα, ακόμη και ανώνυμα, λόγω του φόβου αντιποίνων από τους Ταλιμπάν. Μετά τις πρώτες αντιδράσεις που εκφράστηκαν διαδικτυακά και μέσω ακτιβιστών εκτός Αφγανιστάν, οι Ταλιμπάν εξέδωσαν ξεχωριστή απόφαση, σύμφωνα με την οποία ακόμη και η συζήτηση για τον νέο ποινικό κώδικα συνιστά ποινικό αδίκημα, όπως αναφέρουν οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Σωματικές τιμωρίες από κληρικούς και συζύγους
Ο κώδικας ορίζει ότι η σωματική τιμωρία για σοβαρά εγκλήματα δεν θα επιβάλλεται από τις σωφρονιστικές υπηρεσίες, αλλά από ισλαμικούς κληρικούς. Για λιγότερο σοβαρά αδικήματα, προωθείται η εφαρμογή της λεγόμενης «τα’ζίρ», δηλαδή της τιμωρίας, που στην περίπτωση όπου ο «παραβάτης» είναι σύζυγος, μεταφράζεται σε ξυλοδαρμό από τον άνδρα της.
Ανυπέρβλητα εμπόδια για τις γυναίκες στα δικαστήρια
Παρότι ο νέος ποινικός κώδικας προβλέπει διαδικασία δικαιοσύνης για γυναίκες που υφίστανται επίθεση, οι προϋποθέσεις είναι εξαιρετικά αυστηρές. Οι γυναίκες καλούνται να αποδείξουν ότι υπέστησαν σοβαρή σωματική βλάβη, επιδεικνύοντας τα τραύματά τους στον δικαστή, ενώ ταυτόχρονα υποχρεούνται να παραμένουν πλήρως καλυμμένες. Επιπλέον, πρέπει να συνοδεύονται στο δικαστήριο από τον σύζυγο ή από άνδρα κηδεμόνα (μαχράμ), παρότι στις περισσότερες περιπτώσεις ο δράστης είναι ο ίδιος ο σύζυγος.
Μαρτυρία νομικής συμβούλου
Νομική σύμβουλος που εργάζεται στην αφγανική πρωτεύουσα, μιλώντας ανώνυμα στον Independent, δήλωσε ότι οι γυναίκες αντιμετωπίζουν μια «εξαιρετικά μακρά και δύσκολη» διαδικασία για να αποδοθεί δικαιοσύνη σε περιπτώσεις επιθέσεων βάσει του νόμου των Ταλιμπάν. Αναφέρθηκε σε πρόσφατη υπόθεσή της, όπου γυναίκα ξυλοκοπήθηκε από φρουρό των Ταλιμπάν κατά τη διάρκεια επίσκεψης στον φυλακισμένο σύζυγό της. Όταν απευθύνθηκε στις αρχές, της είπαν ότι η καταγγελία της δεν μπορούσε να εξεταστεί χωρίς την παρουσία του άνδρα συνοδού της, δηλαδή του συζύγου που βρισκόταν στη φυλακή.
Η γυναίκα, σύμφωνα με τη νομική σύμβουλο, απάντησε ότι αν είχε συνοδό, μαχράμ, δεν θα είχε δεχθεί εξαρχής την επίθεση από τον φρουρό. «Έκλαιγε και φώναζε δημόσια ότι ο θάνατος είναι καλύτερος από τη διαδικασία που περνά», δήλωσε η σύμβουλος, προσθέτοντας πως «είναι αδύνατο για τις γυναίκες να βρουν δικαιοσύνη για μια επίθεση που υφίστανται».
Οπισθοδρόμηση σε σχέση με το παρελθόν
Η κατάσταση αυτή συνιστά σαφή επιδείνωση σε σύγκριση με την πρόοδο που είχε σημειωθεί επί της προηγούμενης, υποστηριζόμενης από το ΝΑΤΟ, αφγανικής κυβέρνησης, η οποία είχε θεσπίσει αυστηρά μέτρα κατά των αναγκαστικών γάμων, του βιασμού και άλλων μορφών έμφυλης βίας. Τότε, η ενδοοικογενειακή βία κατά των γυναικών τιμωρούνταν με ποινές φυλάκισης από τρεις μήνες έως ένα έτος.
Ελάχιστες ποινές – καμία ρητή απαγόρευση βίας
Με βάση τον νέο ποινικό κώδικα, ακόμη και αν μια Αφγανή γυναίκα καταφέρει να ξεπεράσει όλα τα νομικά και κοινωνικά εμπόδια και να αποδείξει ότι υπήρξε θύμα σοβαρής επίθεσης από τον σύζυγό της, η μέγιστη ποινή που μπορεί να του επιβληθεί είναι 15 ημέρες φυλάκισης. Οι Ταλιμπάν δεν καταδικάζουν ούτε απαγορεύουν ρητά τη σωματική, ψυχολογική ή σεξουαλική βία κατά των γυναικών στον νέο κώδικα, όπως ανέφεραν ειδικοί σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Απαγόρευση καταφυγίου στο πατρικό σπίτι
Η οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων Ραουαντάρι, που παρακολουθεί το καθεστώς των Ταλιμπάν και δρα κυρίως από την εξορία, επισήμανε ότι άλλη διάταξη του κώδικα απαγορεύει στις γυναίκες να βρίσκουν ασφαλές καταφύγιο στο πατρικό τους σπίτι. Όπως αναφέρει, το άρθρο 34 προβλέπει ότι εάν μια γυναίκα πηγαίνει επανειλημμένα στο σπίτι του πατέρα της ή άλλων συγγενών χωρίς την άδεια του συζύγου της και δεν επιστρέφει παρά το αίτημά του, τότε τόσο η ίδια όσο και οποιοδήποτε μέλος της οικογένειας ή συγγενής που την εμπόδισε να επιστρέψει θεωρούνται εγκληματίες και καταδικάζονται σε τρεις μήνες φυλάκιση.
Η Ραουαντάρι τονίζει ότι η συγκεκριμένη πρόβλεψη, ιδίως για γυναίκες που καταφεύγουν στο πατρικό τους σπίτι για να γλιτώσουν από βία και κακομεταχείριση, τις εκθέτει σε συνεχιζόμενη ενδοοικογενειακή βία και τις στερεί από την οικογενειακή και κοινοτική προστασία, που αποτελεί την τελευταία γραμμή άμυνας για τα θύματα, ελλείψει θεσμικών και νομικών μηχανισμών προστασίας.
